Επιφυλλίδα

Συνοικιακή παγκοσμιοποίηση

Όταν η τηλεόραση θα διαγραφόταν ως προοπτική, δεν θα υπήρχε χώρα που να μη φαντάζεται πως η εξάπλωσή της θα συντελούσε στην ισονομία, την ισοπολιτεία, τον εκδημοκρατισμό ακόμη και των πιο ολοκληρωτικών καθεστώτων. Εκείνο όμως που δεν θα μπορούσε να διανοηθεί κανείς είναι πως η τηλεόραση θα παρουσίαζε ως τρομερό γεγονός το πώς καθαρίζει κανείς ένα λάχανο ή πώς τσιγαρίζει το κρεμμύδι. Με αγαλλίαση θα σκέφτονταν οι άνθρωποι πως η ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών, αν δεν καταργούσε το ευτελές και το ασήμαντο, αναμφισβήτητα θα το αποσιωπούσε, ενώ θα αναπαρήγαγε σε όλα τα μήκη και πλάτη το καίριο, το ουσιαστικό, το εξακριβωμένα πραγματικό. Και ότι, προπαντός, η δημιουργία μιας αντίστοιχης συνείδησης, θα είχε ως αποτέλεσμα ο άνθρωπος να ξεπερνά εύκολα τα όρια του εαυτού του και του χώρου του. Συνέβη και παγιώθηκε σε καθεστώς το ακριβώς αντίθετο. Σαν να χρειάζονταν οι τηλεπικοινωνίες να δέσουν τον πλανήτη ολόκληρο για να διαδοθεί η μικροψυχία μας, η μιζέρια μας, η απληστία μας, η έννοια του συμφέροντος στην πιο αηδιαστική του μορφή. Σαν να μην έφτανε να ξέρουν μόνο οι διπλανοί μας πόσο ρηχοί και συμφεροντολόγοι είμαστε, αλλά να έπρεπε να το πληροφορηθούν και άγνωστοί μας στην άλλη άκρη της γης. Σαν να επιθυμούμε την παγκοσμιοποίηση όχι για να αποκτήσουμε την αντίστοιχη συγκρότηση, αλλά για να διαφημίσουμε τη συνοικιακή μας νοοτροπία.

Έλαμψε η σχετική μας αντίληψη, όταν πριν από περίπου δέκα ημέρες έγινε το γνωστό μακελειό στο Πολυτεχνείο της Βιρτζίνια με τον Νοτιοκορεάτη Σέουνγκ Χούι Τσο που δολοφόνησε τους τριάντα τρεις φοιτητές. Για ένα εικοσιτετράωρο σχεδόν τα δελτία ειδήσεων αναφέρονταν στο περιστατικό σαν να είχαν κινδυνεύσει μόνο Έλληνες, ενώ, αν τελικά δεν θα υπήρχαν Έλληνες ανάμεσα στα θύματα, το μακελειό θα ήταν περίπου άνευ σημασίας. Δεν κρίνει κανείς την αυθόρμητη και εντελώς δικαιολογημένη αγωνία για τη ζωή ανθρώπων που η γλώσσα και η συγγένεια του αίματος τους κάνει αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μας. Υπάρχει όμως ένας τρόπος για να δείχνουμε το ενδιαφέρον για τους δικούς μας, που δεν μεταφράζεται σε αδιαφορία και αναισθησία για τη συμφορά που έχει πλήξει τους άλλους- τους αγνώστους μας έστω-, πολύ περισσότερο μάλιστα όταν οι ίδιοι εμείς κατά τύχη έχουμε γλιτώσει από τη συμφορά αυτή. Όσο αδιανόητο μας φαίνεται να ανησυχούμε για την υγεία ενός αγνώστου μας, άλλο τόσο προσβλητικό θα έπρεπε να αισθανόμαστε το να μη μοιραζόμαστε την οδύνη για το ίδιο ακριβώς περιστατικό που συμπτωματικά δεν μας περιέλαβε στα θύματά του. Αντίθετα, μάλιστα, κρυφά ή φανερά, να πανηγυρίζουμε γιατί τα θύματα είναι οι άλλοι και δεν είμαστε εμείς. Όταν μάλιστα μέσα μας γνωρίζουμε πολύ καλά πως μια αντίστοιχη νοοτροπία μας προετοιμάζει με μαθηματική ακρίβεια να υπάρξουμε ως θύματα- άσχετα με τη μορφή που θα έχει το ατύχημα-, πάντως η ιδιότητα του θύματος μας στιγμάτισε τη στιγμή ακριβώς που αδιαφορούσαμε για τους άλλους που είχαν περιέλθει στη θέση του θύματος.

Φαίνεται πως η ελευθερία μας δεν είναι τελικά να κάνει ο καθένας την ίδια ακριβώς στιγμή κάτι εντελώς διαφορετικό απ΄ ό,τι κάνει ο άλλος: δηλαδή ο ένας να δουλεύει, ο άλλος να διαβάζει, ο τρίτος να ταξιδεύει ή ο τέταρτος να κάνει έρωτα και ο πέμπτος να ξενυχτάει. Η πραγματική μας ελευθερία φαίνεται πως είναι να μεγαλώνουμε όσο μπορούμε περισσότερο τον κοινό μας χρόνο με τους άλλους, ώστε αν μπορεί να μας περιλάβει μέσα του ο τελευταίος όλους ως θύματα, όλους ταυτόχρονα να μπορεί και να μας σώσει. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».