ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΗ ΦΥΣΗ

Ο Γκομπρόβιτς εκτιμάται από την πλειονότητα των δημιουργών και για τη σιδερένια του ακεραιότητα. Παρά τις απίστευτες ταλαιπωρίες του και τον μονίμως ελλοχεύοντα κίνδυνο της καλλιτεχνικής εξαφάνισης, δεν μετρίασε ποτέ τον ριζοσπαστισμό του. Δεν έπαψε να γράφει έργα τολμηρά, κοροϊδευτικά, μορφικά απείθαρχα και ιδεολογικά αλύγιστα. Στα γραπτά του χλευάζονται τα πάντα: η οικογένεια, το κράτος, η ταξική διαστρωμάτωση, ο πατριωτισμός, η θρησκεία, η φιλοσοφία, η μόρφωση, η αγάπη, το σεξ, η καλοσύνη, η αξιοπρέπεια, ο ορθολογισμός. Στα κείμενά του ο Θεός είναι νεκρός και οι θεσμοί δεν έχουν κανένα κύρος. Στις ιστορίες του οι ενήλικοι υπάνθρωποι προσπαθούν να μετατρέψουν τους νέους σε τιποτένια υποκείμενα ώστε να επιτευχθεί η απαραίτητη κοινωνική αναπαραγωγή. Οι ήρωές του, στις λίγες περιπτώσεις όπου είναι ικανοί να αρθρώσουν λόγο με κάποια συνοχή, άλλα λένε και άλλα εννοούν.

Το χιούμορ
Το ασεβές και συχνά παραληρηματικό χιούμορ είναι στα έργα του Γκομπρόβιτς ο προσφορότερος τρόπος για να διατυπωθούν ανελέητοι φιλοσοφικοί στοχασμοί. Σε αυτά ο άνθρωπος παρουσιάζεται απελευθερωμένος από θέσφατα, παραζαλισμένος και μόνος. Συλλαμβάνεται τις στιγμές που αποπειράται με σπασμούς να επινοήσει τον εαυτό του μέσα σε πλήθη. Ξεμπροστιάζεται καθώς προσπαθεί να πλάσει σχέσεις με τους άλλους, καθώς επιχειρεί να τους ξεγελάσει με όση επιδεξιότητα διαθέτει, καθώς πασχίζει αναίσχυντα να δειχθεί βαθύς, σεβάσμιος, γενναίος. Σε κάθε δε περίπτωση η συνεννόηση είναι από προβληματική έως αδύνατη. Το πρόσωπο με επιδίωξη Α συνομιλεί με πρόσωπο που στοχεύει στο Β και ως κατάληξη προκύπτει μία τυχαία συμφωνία σε ένα άσχετο σημείο Γ, μία συμφωνία που δεν πρόκειται να τηρηθεί. Οι μόνοι που κάπως διασώζονται σε αυτό το άσχημο σύμπαν της σύγχυσης και της οπισθοβουλίας είναι οι νέοι. Η ανωριμότητα και η ομορφιά τους αναδεικνύονται σε αυταξίες. Οι υποτιθέμενοι ώριμοι τούς ζηλεύουν και θέλουν να τους αποπλανήσουν, να τους στρατεύσουν σε ανόητους σκοπούς, να τους πιουν το αίμα. Οι νέοι είναι αδύναμοι, κατώτεροι, ανεπαρκείς, αλλά τα χέρια τους δεν έχουν ακόμη λερωθεί από εγκλήματα και οι ψυχές τους δεν έχουν μολυνθεί από ψεύδη και συμβιβασμούς. Οι μεγάλοι, κουρασμένοι από την καθημερινή αβελτηρία και φοβισμένοι από το πλησίασμα του θανάτου, επιδιώκουν να διαφθείρουν τους αθώους μια ώρα αρχύτερα.