Φαινόμενα

Το τίμημα μιας βίαιης σκηνοθεσίας

Το νέο κρούσμα μαζικής δολοφονίας σε αμερικανικό πανεπιστήμιο επιβεβαιώνει τα επικίνδυνα αποτελέσματα της κουλτούρας της βίας
Σκέφτηκε άγρια εκδίκηση. Πήρε όπλο και πήγε εκεί όπου ανθρώπινες ζωές έχτιζαν μέλλον. Στο πανεπιστήμιο της Βιρτζίνιας. Τριάντα τρεις νεκροί ήταν το φρικτό αποτέλεσμα της θολωμένης του σκέψης. Της θολωμένης του ύπαρξης. Για έναν έρωτα χαμένο, είπαν τα μέσα ενημέρωσης. Μεγάλο, αφόρητο το τίμημα για μια ερωτική απογοήτευση. Δεν φτάνει για 33 ζωές νέων. Άλλωστε οι ΗΠΑ μετρούν ήδη περισσότερα- τέτοιου είδους- περιστατικά απ΄ όσα «δικαιολογεί» το μέγεθος της χώρας.

Νέοι άνθρωποι, σε ορισμένες περιπτώσεις έφηβοι, αρπάζουν όπλο και σκορπούν τον θάνατο. Ο προβληματισμός για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η αμερικανική νεολαία δεν είναι καινούργιος.

Το αμερικανικό υπουργείο Υγείας χρηματοδότησε έρευνες για το θέμα και τα αποτελέσματα έδειξαν πως φέρει μεγάλη ευθύνη το θέαμα της βίας. Ζήτησε από τηλεοπτικές επιχειρήσεις να την προβάλλουν λιγότερο, αλλά είναι ήδη αργά. Άλλωστε δεν πρόκειται για σκηνές μόνο σε σίριαλ ή σε δελτία- η αμερικανική τηλεόραση αποφεύγει εξάλλου το θέαμα του πολέμου, των νεκρών από βόμβες, αποφεύγει το θέαμα των αποτελεσμάτων της βίας που εξάγει το αμερικανικό κράτος.

Ολόκληρος ο πολιτισμός την παράγει μέσα από εικόνες και πρότυπα δύναμης. Οι αξίες της αγοράς, ο σκληρός ανταγωνισμός, το κυνήγι του σουξέ, ο γιαπισμός είναι μορφές βίας συστατικές της αμερικανικής κουλτούρας. Η απόλυτη αξία της έννοιας Αμερικανός πολίτης, συστατικό της οποίας είναι η ισχύς του κράτους που εκπροσωπεί το Καλό, εμπεριέχει έτσι κι αλλιώς τη βία.

Το βίντεο της τιμωρίας του Σαντάμ Χουσεΐν, της Απόλυτης Τιμωρίας που επιβάλλεται στον εχθρό, ήταν η επιβεβαίωση μιας κουλτούρας που είναι συνυφασμένη με την επικοινωνιακή βία.

Το σύμβολο της χώρας, ο Αμερικανός Πρόεδρος, αποτελεί μια κινούμενη διαφήμιση της δύναμης της χώρας, που την οφείλει στην τεχνολογική τελειότητα των όπλων και την ανθρώπινη εκπαίδευση ώστε να τα «τιμούν» στο όνομα του Καλού (το οποίο ταυτίζεται φυσικά με την Αμερική).

Η βία ως επίδειξη δύναμης, η βία των προτύπων που την αποπνέουν σε κάθε τομέα της ζωής, η βία του σουξέ, του διαρκούς ανταγωνισμού, η βία που διαμορφώνεται σε μια κοινωνία όπου οι ιδέες της ισότητας όλων, του περιβόητου «αμερικανικού ονείρου», αποδεικνύονται επίσης μέρος του θεάματος το οποίο διαψεύδεται από μια σκληρή πραγματικότητα διακρίσεων, αυτά αποτελούν εν τέλει τον πυρήνα μιας «αθέατης» βίας, η οποία βρίσκει την τελική έκφρασή της- όπως είναι επόμενο- και στη χρήση των όπλων. Δύναμη χωρίς όπλο δεν υπάρχει για έναν πολιτισμό που παραμερίζει τα τελευταία

Το βίντεο της τιμωρίας του Σαντάμ Χουσεΐν, της Απόλυτης Τιμωρίας που επιβάλλεται στον εχθρό, ήταν η επιβεβαίωση μιας κουλτούρας που είναι συνυφασμένη με την επικοινωνιακή βία

χρόνια την πνευματικότητα, χάριν ενός θεάματος που αποθεώνει τη δύναμη, το κέρδος και εν τέλει την ολοκληρωτική νίκη επί ενός συμβολικού εχθρού κάθε φορά, ο οποίος απλώς αποτελεί το άλλοθι για τη συντήρηση της κατανάλωσης μιας κολοσσιαίας παραγωγής προϊόντων.

Η δυσκολία να γίνουν κατανοητές οι αντιδράσεις για τη χρήση των όπλων από ελάχιστους πλέον, πιστούς στα δημοκρατικά ιδεώδη, βασίζεται ακριβώς στην απουσία από το θέαμα των αποτελεσμάτων της βίας, στην απουσία του θανάτου ως του ολοκληρωτικού τέλους. Ο απαγχονισμός του Σαντάμ ως τηλεοπτικό σόου, όπου αναλύθηκαν από τους σπασμούς του τέλους μέχρι τα σωματικά υγρά, δεν ήταν παρά ο κατακερματισμός του δέους του θανάτου σε καταναλωτικά προϊόντα-θεάματα. Όλα αυτά από μόνα τους δεν παράγουν βία αν δεν συναντούν μια κοινωνία που την παράγει με τις μεθόδους συγκρότησής της. Η είσοδος σε ένα μεγάλο αμερικανικό πανεπιστήμιο σημαίνει κοινωνική άνοδο, επισήμανε ο καθηγητής Βασίλης Καρύδης, καλεσμένος της Πόπης Τσαπανίδου στη ΝΕΤ, που είχε αφιέρωμα στο θέμα.


Κοινωνική σχιζοφρένεια

Το χειρότερο είναι ότι ο ολοκληρωτισμός της βίας, η ιδεολογική της χρήση ως δύναμης του (αμερικανικού) «Καλού», συνδυάζεται με μια κουλτούρα δήθεν προσωπικής ελευθερίαςόπως έχει διδάξει η εμπειρία της πειθήνιας υποταγής στα ολοκληρωτικά καθεστώτα όπου διαμορφώνεται μια κοινωνική σχιζοφρένεια, με τους πολίτες να υποτάσσονται στους κανόνες του καθεστώτος νομίζοντας ότι στην προσωπική τους ζωή μπορούν να είναι κάτι άλλο, «ο εαυτός τους» (Τσβέταν Τοντόροφ). Διόλου τυχαίο που αναπτύχθηκε αυτή η κουλτούρα της αποθέωσης του «εαυτού» ως αντίδοτο στην πίεση του ανταγωνισμού. Μόνο που δεν πρόκειται για την καλλιέργεια της έννοιας της προσωπικής ελευθερίας ως δημοκρατικού ιδεώδους, αλλά απλώς για την αποδοχή του ελαττώματος. Είναι η κοινωνία της τηλεόρασης της Όπρα, της τηλεόρασης που καλλιεργεί την πίστη σε μεταφυσικές μπούρδες και ψευδοψυχολογικές συνταγές ευδαιμονίας.

Το τίμημα του οικοδομήματος αποδεικνύεται πολύ μεγάλο. Και το χειρότερο είναι ότι η εξαγωγή του είναι πολύ πιο κερδοφόρος από καθαυτή την πολεμική βιομηχανία.