Η αβάσταχτη ελαφρότητα της προδοσίας

ΤΟ ΦΙΛΙ του Ιούδα. Η σταύρωση του Χριστού. Η προδοσία και ο προδότης. Το ομοίωμά του πρέπει να καεί, όπως και ο ίδιος, στη φωτιά της Κόλασης. Προδοσία, προδότης. Λέξεις μιαρές και αβάσταχτες. Σχεδόν άγνωστες πάντως στους αρχαίους Έλληνες και τους Λατίνους. Στα έπη του Ομήρου υπάρχει κάθε καρυδιάς καρύδι. Υπάρχουν φαύλοι και απατεώνες, πιστοί και επίορκοι, δειλοί και αλαζόνες. Δεν υπάρχει όμως πουθενά η φυσιογνωμία του «προδότη». Στην ελληνική μυθολογία οι προδοσίες και οι απιστίες ανάμεσα σε εραστές και συζύγους ανήκουν συχνά στα ερωτικά παιδέματα. Ζήλευαν βέβαια και οι αρχαίοι. Καταδίκαζαν την απιστία και την προδοσία. Την τιμωρούσαν. Δεν τη θεωρούσαν όμως θανάσιμη αμαρτία. Δεν της απέδιδαν τις ηθικές διαστάσεις που εμείς αποδίδουμε σήμερα. Όταν ο Ήφαιστος, αυτός ο φλογερός και κακάσχημος θεός, έπιασε την πανέμορφη σύζυγό του την Αφροδίτη (η οποία θεωρείτο κάτι σαν top model του Ολύμπου), να πλαγιάζει με τον Άρη πάνω στο κρεβάτι του, δεν άρπαξε το τσεκούρι να τους πετσοκόψει. Για να τους εκδικηθεί σκαρφίστηκε το εξής σχέδιο: Τύλιξε τους δυο γυμνούς εραστές σε ένα αόρατο δίχτυ και τους ρεζίλεψε στα μάτια όλων των θεών. Έπειτα από αυτό στράφηκε και ο ίδιος αλλού. Άρχισε να γλυκοκοιτάζει τη θεά Αθηνά…

Στην ιστορία της αρχαίας Ρώμης, επίσης, οι πολιτικές προδοσίες αποκαλούνταν συνωμοσίες ή επιορκίες (congiura). Ο Βρούτος που μαχαιρώνει και σκοτώνει τον θετό του πατέρα, τον Ιούλιο Καίσαρα, για τους συγχρόνους του δεν είναι προδότης. Είναι συνωμότης που συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων. Η λέξη «προδοσία», με την έννοια που τη χρησιμοποιούμε σήμερα, δεν υπάρχει ούτε στους Λατίνους ούτε στους αρχαίους Έλληνες. Είναι μια λέξη που ανήκει αποκλειστικά στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση. Από θεολόγους

Ιnfo

● Μίλαν Κούντερα,

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι, Εστία

● Τσβετάν Τοντορόφ Ο εκπατρισμένος, Πόλις

● Άλντο Καροτενούτο, Αγάπη και προδοσία, εγκώμιο σχεδόν της Προδοσίας, Ίταμος

και φιλόλογους μαθαίνουμε ότι το ρήμα «προδίδω» («tradere» στα λατινικά), προέρχεται από το «παραδίδω». Κοντολογίς, αναφέρεται στη πράξη του Ιούδα που παραδίδει τον Ιησού στους δολοφόνους του αντί τριάντα αργυρίων. Από τον Ιούδα λοιπόν «κατάγονται» όλοι οι προδότες. Το «Κόμμα του Ιούδα» βέβαια, που «ιδρύθηκε» τον 2ο αιώνα μ.Χ. από τους Γνωστικιστές, προσπαθεί να αποκαταστήσει τη φήμη του και να τον απαλλάξει από την φοβερή κατηγορία. Το «Ευαγγέλιο του Ιούδα», που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, αφήνει να εννοηθεί ότι η προδοσία έγινε κατά θεϊκή εντολή. Εάν ο Ιούδας δεν πρόδωσε όμως, τότε κινδυνεύει μια ολόκληρη πολιτισμική παράδοση να βρεθεί στον αέρα.

Παρ΄ όλα αυτά υπάρχουν κάποιοι που μας καλούν να δούμε την προδοσία με περισσότερη επιείκεια. Να τη δούμε από μια άλλη γωνία. «Η ανθρώπινη ύπαρξη στον κόσμο είναι άμεσο αποτέλεσμα μιας προδοσίας», γράφει ο Άλντο Καροτενούτο. Εδώ που τα λέμε, η Εύα και ο Αδάμ ήταν

«Μα τι είναι άραγε αυτό το πράγμα, η προδοσία; Προδοσία σημαίνει να βγεις από το μαντρί και να πορεύεσαι προς το άγνωστο» – Μίλαν Κούντερα

οι πρώτοι προδότες. Εκεί, στον Κήπο της Εδέμ, πρόδωσαν την αρχική τους συμφωνία με τον Θεό. Και χάρη σε αυτή την προδοσία υπάρχει ο ανθρώπινος κόσμος. Χάρη σε αυτή την προδοσία υπάρχει η ζωή και ο θάνατος, το καλό και το κακό. Η προδοσία συμβολίζει μια ατομική, υποκειμενική εξέγερση. Μόνο μέσω της προδοσίας είναι δυνατόν ο άνθρωπος να έρθει αντιμέτωπος με τον εαυτό του και να πάψει να ζει με άγνωστους αντικατοπτρισμούς. Κάθε φορά που ο άνθρωπος πρέπει να υπερβεί τα όριά του, να ανακαλύψει νέες περιοχές του εαυτού του, ίσως πράττει μια προδοσία. Δεν ήταν άραγε μεγάλοι «προδότες» ο Γαλιλαίος, ο Κοπέρνικος, ο Δαρβίνος, ο Νίτσε, ο Φρόυντ; Όλοι αυτοί πρόδωσαν τις απόλυτες αλήθειες της εποχής τους. Γιατί, όπως και να το κάνουμε, «ο δημιουργικός δαίμονας του ανθρώπου, η λαχτάρα του για ελευθερία και εξατομίκευση, εκφράζεται μέσα από τη λογική της προδοσίας». Και μάλιστα χωρίς την αμοιβή των τριάντα αργυρίων…

LΙΝΚ

www.gkapllani.com