ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ

Το σουβλάκι, το μπουζούκι και η διανόηση

Στην αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ο Δημήτρης Τερζάκης ευχαριστώντας για την τιμητική διάκριση που του έγινε είπε ανάμεσα σε άλλα (όπως διαβάσαμε στα «ΝΕΑ» της περασμένης εβδομάδας): «Η εντύπωση που δίνεται διεθνώς για τα νεώτερα πολιτιστικά μας προϊόντα (εννοείται της Ελλάδας) είναι πως αυτά είναι το σουβλάκι και το μπουζούκι. Μπορεί να φέρνουν χρήματα, αλλά είναι θλιβερό για την εικόνα της χώρας». Ο Ισπανός φιλόσοφος Χοσέ Ορτέγα υ Γκασέτ έχει γράψει μια μεγαλοφυή κουβέντα, πως «θέλει δεν θέλει κανείς, είναι με την πατρίδα του είτε αυτή έχει δίκιο είτε έχει άδικο». Κι αν ακόμη αγνοούσε τη ρήση του Γκασέτ ο Tερζάκης, θα όφειλε να μην εκστομίσει την αντίστοιχη δική του, γιατί το σουβλάκι και το μπουζούκι δεν ίσχυσαν ποτέ ως πολιτιστική πραγματικότητα, άρα κι αν υπήρξε μια αντίστοιχη εικόνα ήταν και είναι απόλυτα ψευδής. Δεν χρειάζεται να συμβάλλει λοιπόν ο ίδιος στην καθυστερημένη καλλιέργειά της. Το «σουβλάκι» και το «μπουζούκι» (που, σημειωτέον, δεν έχουν τίποτε το «κακό») χρησίμευσαν ως βολικό επιχείρημα για να υπογραμμιστεί η μεγαλοσύνη καλλιτεχνών που επέλεξαν την Ευρώπη ή την Αμερική σε σχέση με ιθαγενείς καλλιτέχνες. Χώρια που είναι απρεπές (απρεπέστατο) να κατηγορεί κανείς μια χώρα που τον τιμά, έστω και καθυστερημένα (πολύ περισσότερο όταν η χώρα αυτή είναι η πατρίδα του). Όλα αυτά βέβαια δεν θα γράφονταν αν ο Δημήτρης Τερζάκης δεν φαινόταν να συμμερίζεται την «εντύπωση που δίνεται διεθνώς για τα νεώτερα πολιτιστικά μας προϊόντα». Αλλά αντί να προσπαθήσει να διασκεδάσει την εντύπωση αυτή, την επιδεινώνει λέγοντας όταν αναφέρεται στον εαυτό του (επειδή συμβαίνει το έργο του να μην έχει γίνει γνωστό στην πατρίδα του): «Η Ελλάδα τιμωρεί όποιον ξεπερνάει τη μετριότητα, όποιον περάσει τα σύνορα». Πώς δεν σκέφθηκε ο Δημήτρης Τερζάκης ότι ενδέχεται ένας καλλιτέχνης να έχει ξεπεράσει τη μετριότητα (τι είναι «μετριότητα»;) και να παραμένει στη χώρα του, ενώ δεν είναι πάντα σπουδαίος όποιος συμβεί να περάσει τα σύνορα. Το πόσο ηθικότερη καλλιτεχνικά είναι η πρώτη τοποθέτηση το εικονογραφεί η περίπτωση του Νίκου Σκαλκώτα που, ενώ κανονικά θα έπρεπε να παίρνει κεφάλια, αν αξιολογούσε ο ίδιος το ταλέντο του, δεν διανοήθηκε ποτέ να σκεφτεί κάτι απαξιωτικό για τον τόπο του. Το ερώτημα, λοιπόν, προς τον Δημήτρη Τερζάκη είναι: Με ποιους τα βάζει τελικά και ποιος είναι αυτός που του φταίει. Αν ρίχνει ευθύνες στο κράτος, θα έπρεπε να γνωρίζει ότι κανένα κράτος δεν υπάρχει για να προωθεί τους καλλιτέχνες ή να απονέμει καλλιτεχνικά δικαιοσύνη. Το κράτος χρειάζεται μόνο για τα θέματα της ασφάλισης και της συνταξιοδότησης, για τίποτε άλλο. Αν του φταίει ο «λαός», σφάλλει απεράντως γιατί, όταν μιλάς απαξιωτικά για το «σουβλάκι» και το «μπουζούκι» που τον ταΐσανε και τον παρηγορήσανε αυτόν το λαό (αν βέβαια έχει συμβεί κάτι τέτοιο, γιατί όλα «παίζονται»), δεν του ζητάς από πάνω και τα ρέστα.

Μήπως όμως τα βάζει με την «ιντελιγκέντσια»; Χωρίς να είναι άμοιρη ευθυνών η τελευταία, δεν έχετε ακούσει τίποτε κύριε Δημήτρη Τερζάκη για ό,τι γίνεται στην Ελλάδα; Για σπουδαίες θεατρικές παραστάσεις με γεμάτα θέατρα, για σημαντικότατες εκθέσεις ζωγραφικής, για λογοτεχνία που θάλλει, για Μέγαρα Μουσικής που ασφυκτιούν; Εσείς, στο βολικότατο «σουβλάκι» και «μπουζούκι», ώστε, αν κάποιος σάς αγνοεί, να μπορεί να αποδοθεί στη μονοπώλησή του από τα αντίστοιχα ενδιαφέροντα. Και σεις, ως αμιγέστατη «ιντελιγκέντσια», πώς αδιαφορήσατε για δύο μεγαλειώδεις εκδηλώσεις προς τιμήν του πατέρα σας Άγγελου Τερζάκη, τη μία στο Γαλλικό Ινστιτούτο το 1992 (με ομιλητή μάλιστα τον πολύ Νίκο Χατζηκυριάκο- Γκίκα) και μία δεύτερη στο Ναύπλιο λίγα χρόνια αργότερα, ενώ είχατε κληθεί να τις τιμήσετε με την παρουσία σας; Έτσι όπως τις οργάνωνε μια Ελλάδα που δεν είχε σχέση με το «σουβλάκι» και το «μπουζούκι», δεν έπρεπε να τη βοηθήσετε στην προσπάθειά της να ανακάμψει;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».