Ζω με το Ωραίο, άρα υπάρχω

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΑΝ ΑΠΟΡΡΙΨΕΙ
ΤΗ ΦΕΝΑΚΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ; ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΑ
ΑΦΗΓΗΜΑ ΠΟΥ ΑΡΧΙΖΕΙ ΣΑΝ ΣΑΤΙΡΑ, Ο ΒΕΝΣΑΝ
ΝΤΕΛΕΚΡΟΥΑ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ
ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΠΟΥ, ΜΗ ΜΠΟΡΩΝΤΑΣ ΝΑ ΜΕΤΑΒΟΥΝ
ΠΕΡΑΝ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ, ΧΑΝΟΥΝ
ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ
Θυμάμαι με ανείπωτη νοσταλγία την Ανιές, την ηρωίδα της Αθανασίας του Μίλαν Κούντερα. Ήρθε στον κόσμο το 1990. Έχουν περάσει μόλις δεκαεπτά χρόνια. Και μου φαίνεται σαν να έχει περάσει ένας αιώνας. Ή μάλλον σαν να έχει παρέλθει ένας ολόκληρος κόσμος. Κυκλοφορούσε κρύβοντας το πρόσωπό της πίσω από ένα λιλιπούτιο λουλούδι. Για να μη βλέπει, έλεγε, την ασχήμια του κόσμου. Όχι βέβαια γιατί έπασχε από κάποιο σύνδρομο μοναχισμού. Αλλά για να μην επιτρέψει στη γενικευμένη ασχήμια να διαποτίσει την ύπαρξή της. Διαβάζοντας το μυθιστόρημα του Βενσάν Ντελεκρουά κατάλαβα ότι ακόμα και η ομορφιά μπορεί μια μέρα να μας εγκαταλείψει. Κατάλαβα επίσης τους κινδύνους που προαισθανόταν η Ανιές. Κίνδυνοι ακόμα στα σπάργανα στην εποχή της. Απειλές απροσδιόριστες. Αχνές υπόνοιες που τώρα πια, χάρη στον πρωταγωνιστή τού Έξω από την πόρτα (Α la porte) γίνονται πραγματικότητα· μυθιστορηματική βέβαια.

Είναι εβδομηντάρης. Καθηγητής Φιλοσοφίας. Ασχολείται λιγότερο με τη διδασκαλία και περισσότερο με το γράψιμο. Τα βιβλία του είναι πασίγνωστα στο φιλοσοφικό σινάφι. Τώρα, μας λέει με το άνοιγμα της αυλαίας, γράφει ένα άρθρο για τον Φαίδωνα του Πλάτωνα. Ζει στο Παρίσι. Μόνος. Τα δυο του παιδιά, ένα αγόρι κι ένα κορίτσι, σκοτώθηκαν πριν από μερικά χρόνια σε αυτοκινητικό δυστύχημα. Υπάρχει, ευτυχώς, η μικρότερη αδελφή του η οποία τον φροντίζει. Η μοναξιά δεν τον ενοχλεί. Το αντίθετο. Ο τηλεαποχαυνωμένος κόσμος μας τον εκνευρίζει σε τέτοιο βαθμό που προτιμά να μένει κλεισμένος στο σπίτι του. Εξάλλου, δέχεται κατά καιρούς την επίσκεψη των φοιτητών του. Τους βοηθάει στις εργασίες τους. Γενικά, η απόλαυση της γνώσης του αρκεί.

Μεσημέρι ηλιόλουστης Κυριακής. Ο φιλόσοφος ξεπροβοδίζει ένα φοιτητή. Είχε έλθει για να φωτιστεί σχετικά με τον Μπεργκσόν αλλά στην ουσία για να συμπληρώσει τα χαρτιά της υποτροφίας του. Ίσως γιατί είναι δυσαρεστημένος από την ολοφάνερη υστεροβουλία του μαθητή του, ο καθηγητής βγαίνει πρώτος από το διαμέρισμά του. Τον ακολουθεί ο φοιτητής, ο οποίος τραβάει την πόρτα πίσω του. Και ιδού πώς ένα ανιαρό Κυριακάτικο πρωινό επισφραγίζεται από την καταστροφή: ο οικοδεσπότης κλείνεται έξω!

Κωμικό στοιχείο
Το Έξω από την πόρτα παρουσιάζεται κατ΄ αρχήν ως κωμικό αφήγημα.

Όταν ένας ηλικιωμένος μονήρης κλείνεται αναπάντεχα έξω από το σπίτι του και αδράχνεται από το ατυχές συμβάν για να σπάσει την καθιερωμένη ρουτίνα, είναι απόλυτα φυσικό να περιμένει ο αναγνώστης το ξεδίπλωμα των πιο τραγελαφικών καταστάσεων. Και πράγματι, ο συγγραφέας δεν μας διαψεύδει: το κωμικό στοιχείο κυριαρχεί από την πρώτη μέχρι την τελευταία σκηνή του βιβλίου.

Vincent Delecroix

Α LΑ ΡΟRΤΕ

ΕΚΔ. GΑLLΙΜΑRD, 2004 ΣΕΛ. 94, ΤΙΜΗ: 8,50 #

Ο φιλόσοφός μας, ως άλλος Δον Κιχώτης, βρίσκεται αντιμέτωπος μ΄ ένα κόσμο που του είναι εντελώς ξένος. Είτε στο εστιατόριο είτε στον δρόμο είτε σε κάποιο μαγαζί, δεν θα λείψουν οι ευκαιρίες για να φανεί το αγεφύρωτο χάσμα που υπάρχει ανάμεσα στον δικό του τρόπο σκέψης και στο πνεύμα της εποχής του.

Μονολογεί. Διαρρηγνύει τα ιμάτιά του μ΄ αυτά που βλέπει. Μας διηγείται ο ίδιος τα παθήματά του και τα σχολιάζει. Τα επεισόδια είναι σίγουρα κωμικά, αλλά το νόημα είναι βαθύτατα και ανελέητα σατιρικό. Από το ατημέλητο ντύσιμο των νέων και την ενστικτώδη αγένεια του κόσμου μέχρι την υστερική κατανάλωση κούφιας επικοινωνίας, τίποτα δεν ξεφεύγει από τα σκωπτικά βέλη του. Και τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο σοβαρά όταν το έναυσμα έχει σχέση με τον εξανδραποδισμό της τέχνης. Τότε η ειρωνική στάση μετατρέπεται σε κραυγή απελπισίας. «Δεν χρειαζόμαστε ζωγράφους ούτε πίνακες, όλα άχρηστα. Για να κάνουμε τι; Για να κάνουμε τι; Ο θρίαμβος της κοινωνίας των απελευθερωμένων μικροαστών διέλυσε τα πάντα, ακόμα και την τέχνη. Το μόνο πράγμα που μένει είναι τούτα τα θλιβερά ανδρείκελα που ξαναζεσταίνουν τη σούπα, που διηγούνται ό,τι τους κατέβει, που ζωγραφίζουν ό,τι να ΄ναι και, από δίπλα μια μάζα ηλιθίων που με ύφος καρδιναλίων καταβροχθίζουν κουλτούρα αεροστεγώς πακεταρισμένη».