Φαινόμενα

Μαστίγωσέ με!

Ο χλευασμός από την κριτική επιτροπή ενός τάλεντ σόου αντί της επιχειρηματολογίας μοιάζει περισσότερο με μέθοδο πειθαρχίας, παρά επιλογής του καλύτερου
Χορεύουν με πάθος, προσπαθούν σε λίγα λεπτά να δείξουν τη δουλειά χρόνων και την ψυχή, που δεν τους έχει μείνει από την αγωνία. Απέναντί τους οι κριτές, μαυροντυμένοι, σε σκοτεινό φόντο, σαν «δαίμονες» της αμείλικτης μοίρας χλευάζουν σχεδόν τα πάντα, από την αδυναμία μέχρι τη δύναμη, από το ταλέντο μέχρι την απουσία του. Ο χλευασμός αντικαθιστά την επιχειρηματολογία. Το ειρωνικό γέλιο ενισχύει το άλγος της απόρριψης με το αίσθημα της ντροπής. Αλλά ακόμη και η αποδοχή μπορεί να επενδύεται με ειρωνεία, όταν η επιλογή του διαγωνιζομένου είναι η διαφορά (στο είδος του χορού π.χ.).

Διόλου τυχαίος ο τίτλος «So you think you can dance» (νομίζεις ότι μπορείς να χορέψεις), βάζει ήδη από την πρώτη στιγμή όσους επιλέξουν να συμμετέχουν στο κλίμα της ανελέητης κριτικής. Και τρέμοντας το αποδέχονται. Η ανάγκη για δουλειά, για αναγνώριση, για γρήγορη καριέρα;

Τι είναι αυτό που ωθεί τους νέους να θυματοποιούνται μπροστά σε τέτοιου είδους κριτικές επιτροπές;

Επιτροπές που έχουν συσταθεί με τηλεοπτικούς όρους και των οποίων τα μέλη αναλαμβάνουν να παίξουν τον ρόλο του αμείλικτου, του σκληρού, να «μαστιγώσουν». Ο χλευασμός του αδύναμου ή του διαφορετικού από εκείνον που έχει εξουσία, είναι η πλέον αναγνωρίσιμη μορφή θυματοποίησης. Αποτελεί ένα από τα προσφιλέστερα βασανιστήρια, άλλωστε, και από τα συνηθέστερα καψώνια προς τους νεοσύλλεκτους.

Σκληρή μέθοδος πειθαρχίας, επομένως. Που συνεπάγεται την αποδοχή των σχέσεων εξουσίας στον επαγγελματικό χώρο, αλλά και στη ζωή, ανεξαρτήτως των πραγματικών προσόντων που διαθέτουν εκείνοι που εξουσιάζουν.

Στον πυρήνα των θεαμάτων που αναπαράγουν αυτή τη σχέση, θα πουν οι ειδήμονες της ψυχολογίας, βρίσκεται η ηδονή (ή η εκτόνωσή της) μιας σαδομαζοχιστικής ανθρώπινης τάσης. Άλλωστε, έχουν βρει άριστη εφαρμογή οι αρχές της ψυχολογίας, σαν κώδικας συνταγών τηλεθέασης, στο νέο είδος τηλεόρασης που απευθύνεται στις πιο άγριες και πιεστικές ανθρώπινες ανάγκες.

Το είδος αυτό της τηλεοπτικής θυματοποίησης έκανε το πρώτο μεγάλο σουξέ με το τηλεπαιχνίδι «Αδύναμος κρίκος», όπου η παρουσιάστρια ντυμένη κάτι ανάμεσα σε δεσμοφύλακα αναμορφωτηρίου και Βρετανίδα παιδαγωγό ειρωνευόταν άγρια όποιον παίκτη έδινε λάθος απάντηση.

Ήταν η ενσάρκωση της φαντασίωσης για τη «στρίγγλα» παιδαγωγό αυστηρού σχολείου, από εκείνα όπου οι γόνοι των αριστοκρατών έστελναν τα παιδιά τους όχι μόνο για να μάθουν την πειθαρχία, αλλά για να ατσαλώσει την ψυχή τους η σκληρή συμπεριφορά, ώστε να την αναπαράγουν, όταν θα κληρονομήσουν τους τίτλους και την περιουσία.

Η σημασία αυτής της «αγωγής» είναι να καταπνιγεί κάθε αμφισβήτηση, άρα και κάθε τάση για διαφορά. Ιδανική μέθοδος, επομένως, για τηλεοπτικά τάλεντ σόου, όπου οι επιλογές πρέπει να υπακούουν στα κριτήρια όχι της ποιότητας μιας τέχνης, αλλά των αναγκών βιομηχανικής αναπαραγωγής της.

Όλα τους, άλλωστε- όπως και το Dance- είναι απομιμήσεις της διαδρομής για επαγγελματική καταξίωση σε έναν κόσμο σκληρού ανταγωνισμού και ρευστών κριτηρίων, όπου το πραγματικό ταλέντο και οι γνώσεις μπορεί να επισκιαστούν από ένα «ανθρωποπακέτο», σύμφωνα με τη γλώσσα της σοουμπίζνες, δηλαδή έναν επαγγελματία που μπορεί να μην έχει τόσο ταλέντο ή γνώσεις, αλλά συμπληρώνει την έλλειψη με την εμφάνιση, τη γοητεία, την επικοινωνιακή συμπεριφορά ή και με την απλή μετριότητα. Η μετριότητα παραμένει «συμπαθής», αναγνωρίσιμη, οικεία και αφήνει τον επαγγελματικό πήχυ σε ύψος που μοιάζει εφικτό για όλους.

Τ ι είναι αυτό που ωθεί τους νέους να θυματοποιούνται μπροστά σε τέτοιου είδους κριτικές επιτροπές;

Επιτροπές-μηχανές του γκαζόν

Είναι προφανές γιατί το δυσπόρθητο «τείχος» των κριτών του «Dance», όπως και όλων των τηλεοπτικών τάλεντ σόου, δεν θέτει σαφή κριτήρια. Προς εκτόνωση, μάλιστα, της έντασης που προκαλεί η ανερμήνευτη απόρριψη, ορισμένοι εκ των αποτυχόντων έχουν το «ελεύθερο» από την παραγωγή να γυρίζουν ένα δικό τους φιλμάκι, όπου να ειρωνεύονται την κριτική επιτροπή και τη διοργάνωση. Σόου «ανοχής» μέσα στο σόου «υποταγής».

Φυσικά και όλοι γνωρίζουν ότι πρόκειται για σκηνοθεσία. Ότι Ναλμπάντης-ΠαπούλιαΜεταξόπουλος παίζουν ρόλους, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις απλώνονται μέχρι τα κριτήρια αποκλεισμού μιας «διαφοράς» (π.χ. Μεταξόπουλος προς χορευτή που επέλεξε να κριθεί στον χορό της κοιλιάς).

Με άλλα λόγια, κριτικές επιτροπές του είδους έχουν το έργο μιας μηχανής γκαζόν.