«Η Ελλάδα δεν αγαπάει την τέχνη»

«Η τέχνη είναι δραματικά υπερεκτιμημένη, και το πληρώνει και η ίδια και οι καλλιτέχνες», λέει στα «ΝΕΑ» ο ζωγράφος Κώστας Πανιάρας, με αφορμή την αναδρομική του έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη
«Η νέα γενιά είναι διαφορετική.

Πρώτον, είναι προικισμένη, βλέπεις καλλιτέχνες τον έναν καλύτερο από τον άλλον. Δεύτερον, οι νέοι σήμερα τα ξέρουν όλα τη στιγμή που συμβαίνουν μέσω της τηλεόρασης και του Διαδικτύου, ιδέες και κινήματα που εμείς κάναμε μήνες ή χρόνια να μάθουμε. Τρίτον, είναι ελεύθεροι, δεν ζουν την “τρομοκρατία” της τριανδρίας ΓκίκαςΤ σαρούχης- Μόραλης όπου δεν χωρούσε άλλη ανάσα να ξεμυτίσει, αν και πρέπει να πω πώς τους “χρωστάω” επειδή με έσπρωξαν στη ζωγραφική. Και επιπλέον, οι νέοι ξέρουν το κόλπο και τον μηχανισμό της αναγνωρισιμότητας και προεξοφλούν τις επόμενες στάσεις τους, ενώ στη γενιά μου η προσωπική γραφή ανιχνευόταν από έργο σε έργο. Όλα τούτα βέβαια δεν είναι παράλογα μπροστά στην πρόκληση της εμπορικής επιτυχίας, αλλά στην τέχνη πρέπει να ζήσεις το ρίσκο, την αγωνία πως δεν θα μπορέσεις να κάνεις το επόμενο έργο. Διαφορετικά επιλέγεις την παραγωγή». Τα λόγια ανήκουν στον Κώστα Πανιάρα, τον 73χρονο ζωγράφο του χρώματος και θεράποντα του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, που παρασέρνει εδώ και χρόνια τους φιλότεχνους στα κύματα των άλλοτε μουντών και επιθετικών και άλλοτε πολύχρωμων θαλασσών του.

Σήμερα, έπειτα από πέντε δεκαετίες παρουσίας στα εικαστικά δρώμενα, διαλέγει τα 70 έργα-σταθμούς της διαδρομής του – από το παραστατικό «Βάζο της γιαγιάς» σε ηλικία 1 4 ετών και τα έργα της πρώτης του έκθεσης στη Νέα Υόρκη στην γκαλερί του Ιόλα μέχρι τις δημιουργίες με βινύλ της δεκαετίας του ΄80, τα επιζωγραφισμένα αντίγραφα αρχαίων γλυπτών και τις πιο πρόσφατες ανταριασμένες θάλασσεςκαι ετοιμάζει την αναδρομική του έκθεση στο νέο κτίριο του Μουσείου Μπενάκη.

«Δεν είναι μια απολογητική έκθεση, διότι δεν ντρέπομαι για όσα έχω κάνει. Είναι απολογιστική. Έρχεται τη στιγμή

 ΙΝFΟ

Αναδρομική έκθεση Κώστα Πανιάρα από την 1η Φεβρουαρίου στο νέο κτίριο του Μουσείου Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου, τηλ.
2 1 0-345.31 1 1). Έως 18 Μαρτίου.

που ξέρω τι έκανα, τι μπορώ να κάνω, τι δεν μπορώ, τι φοβάμαι. Θα με βοηθήσει να επανατοποθετηθώ απέναντι στη δουλειά μου και να δω πώς τα παλιά μου έργα μπορούν να σταθούν δίπλα στα καινούργια», εξηγεί.

«Η τέχνη είναι μια διαρκής αυτοπροσωπογραφία. Την αντλώ από μέσα μου, δεν ξεκινάει από κάποιο εξωτερικό ερέθισμα. Ψάχνω εικόνες που δεν έχω ξαναδεί και μπορούν να συναντήσουν το φυσικό τοπίο, αλλά όχι να εκπορεύονται από αυτό. Η φύση είναι θεϊκή, δεν αντιγράφεται, γι΄ αυτό και συνειδητά απομακρύνθηκα από την ηθογραφία, από το βασανιστικό κατάλοιπο της Σχολής του Μονάχου, την υποχρεωτική ελληνικότητα της αυλής με τον βασιλικό. Δεν ήθελα άλλα χάρτινα λουλούδια που να μοιάζουν με αληθινά».

Αν και ανδρωθήκατε καλλιτεχνικά σε ένα έντονα φορτισμένο πολιτικό τοπίο, γιατί δεν ασχοληθήκατε με την πολιτική τέχνη;

«Η προσπάθεια να εικονογραφηθούν πολιτικά θέματα έχει επιδερμικό αποτέλεσμα. Θεωρώ πως είναι πολύ πιο αποτελεσματικά μέσα για ζητήματα πολιτικής η τηλεόραση, ο κινηματογράφος, το θέατρο. Η ζωγραφική διατρέχει τον κίνδυνο να ξεφλουδίσει ξεχασμένη σε κάποιον τοίχο, δεν μπορεί να υποστηρίξει τα γεγονότα».

Πολλοί λένε όμως ότι επαναλαμβάνεστε.

«Ο καθένας μας δεν έχει καθαρή όραση σε ό,τι μας αφορά και ελπίζω να μην επαναλαμβάνομαι, όπως συνειδητά κάνουν ορισμένοι προικισμένοι συνάδελφοί μου για τα λεφτά. Εκτός κι αν επανάληψη θεωρείται το μορφολογικό θέμα που έχω υιοθετήσει επειδή δεν θέλω να εκπλήσσω τον θεατή με το θέμα αλλά με το χρώμα».

Ποια είναι η σχέση σας με τον θεατή;

«Η ζωγραφική μου είναι εγωκεντρική. Ο θεατής είναι περαστικός. Σκοπός μου πάντως είναι να τον κερδίσω με το χρώμα, που το θεωρώ το αίμα της ζωής. Αν ο θεατής καταφέρει με το βλέμμα του να μπει στο πανί μου, είναι σα να με αρπάζει από το χέρι».

Πώς βλέπει την Ελλάδα στον διεθνή εικαστικό χάρτη ένας δημιουργός που έχει εκθέσει με επιτυχία από τη Νέα Υόρκη έως το Τόκιο και έχει συναναστραφεί τον Ρενέ Μαγκρίτ και τον Μαξ Ερνστ; «Δεν υπάρχει ελληνική παρουσία στο εξωτερικό, πέρα από μεμονωμένες περιπτώσεις. Χρειάζεται ομαδική παρουσία, αλλά δυστυχώς δεν υπάρχει υποστήριξη από την πολιτεία. Η Ελλάδα δεν αγαπάει την τέχνη. Χρειάζονται προϋποθέσεις και πολιτικοί που θα έχουν το θάρρος να παραδεχτούν πως δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά του υπουργού Πολιτισμού, ώστε να μπορέσει κάποια στιγμή να βρεθεί ο κατάλληλος».


«Οι καλλιτέχνες είναι δειλοί»

«Δεν πιστεύω ότι η τέχνη είναι επένδυση», λέει ο Κ ώστας Πανιάρας.

«Όλη τούτη η αναίδεια της απαίτησης αμοιβής ξεκίνησε από τους μεσάζοντες. Οι καλλιτέχνες είναι δειλοί, δεν ζητούν χρήματα. Όταν με ρωτάνε πόσο κάνει το έργο μου μού ΄ρχεται ζαλάδα, αλλά πρέπει να πω μια τιμή για να με πάρουν στα σοβαρά. Όποιος πιστεύει ότι κάνει σπουδαία τέχνη επειδή τον πληρώνουν εκατομμύρια, είναι μακριά νυχτωμένος. Αν οι ενδιαφερόμενοι αγοραστές πάνε στο Παρίσι με τα λεφτά που δίνουν για ένα έργο Έλληνα, θα γυρίσουν με μια βαλίτσα γεμάτη καλή τέχνη, αλλά δεν θα έχουν τα ονόματα που πουλάνε στο παιχνίδι της εσωτερικής κατανάλωσης».