«Δεν αισθάνομαι… αβάσταχτα ξεριζωμένος»

«Δεν είμαι εμιγκρές ούτε αισθάνομαι ξεριζωμένος – άλλωστε η Τσεχοσλοβακία επί 1.000 χρόνια ανήκε στη Δυτική Ευρώπη», λέει ο Μίλαν Κούντερα που συνεχίζει να ζει στη Γαλλία και βλέπει, σήμερα, για πρώτη φορά, την «Αβάσταχτη Ελαφρότητα τού Είναι» να κυκλοφορεί στη μητρική του γλώσσα

Στην Τσεχία πίστευαν, ώς τώρα, ότι ο μεγαλύτερος συγγραφέας τους, ο Μίλαν
Κούντερα, μισεί τη χώρα. Ο λόγος είναι ότι το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, η
«Αβάσταχτη Ελαφρότητα τού Είναι» δεν είχε ακόμη κυκλοφορήσει στα τσεχικά. Έστω
και αργά, διαψεύστηκαν. «Ήθελα να μην υπάρχουν παραλείψεις και λάθη, ήθελα, με
άλλα λόγια, μία πλήρη και οριστική έκδοση, γιατί αμφιβάλλω αν θα έχω τον χρόνο
να το κάνω ξανά», είπε ο ίδιος ο Κούντερα. Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα γαλλικά
το 1984 και έγινε και ταινία με πρωταγωνιστές τον Ντάνιελ Ντέι Λιούις και τη
Ζιλιέτ Μπινός. Είχε γραφτεί πρώτα στα τσεχικά, αλλά το κομμουνιστικό καθεστώς
το απαγόρευσε.

Στην πραγματικότητα είχε απαγορευθεί οποιαδήποτε έκδοση του Μίλαν Κούντερα
στην Τσεχία πολύ νωρίτερα, λόγω του πρωταγωνιστικού του ρόλου στο κίνημα της
Άνοιξης της Πράγας το 1968. Τον είχαν διώξει από το πανεπιστήμιο και είχαν
απολύσει τη σύζυγό του από την τηλεόραση όπου δούλευε. Ο Τσέχος συγγραφέας
υποχρεώθηκε να φύγει από τη χώρα και, από το 1975, να εγκατασταθεί στο Παρίσι.
Το 1979 στερήθηκε μάλιστα και την τσεχοσλοβακική υπηκοότητα, οπότε ζήτησε και
πήρε, το 1981, τη γαλλική. Ο 77χρονος συγγραφέας από το Μπρνο λέει, όμως, ότι
όλες αυτές οι ταλαιπωρίες δεν επηρέασαν τη διάθεσή του να δει επιτέλους το
γνωστότερό του μυθιστόρημα να κυκλοφορεί στη μητρική του γλώσσα, παρά το
γεγονός ότι εκείνη την εποχή έλεγε ότι «η Γαλλία είναι πλέον η μόνη μου
πραγματική πατρίδα». Έχει όμως περάσει καιρός. Και υπήρχε ένα πρακτικό
πρόβλημα. Είχε χάσει μέρος του πρώτου χειρογράφου και υποχρεώθηκε να
μεταφράσει σε μεγάλο βαθμό το βιβλίο από τα γαλλικά. «Ούτως ή άλλως δούλευε
ξανά κάθε νέα γαλλική έκδοση στον Γκαλιμάρ», λέει ο ατζέντης του Κούντερα,
Γίρι Σέρτσκα. «Με μία έννοια έγραφε το βιβλίο αυτό ξανά και ξανά. Ο Κούντερα
είναι ένας τρομερά σχολαστικός και απίστευτα ιδεολόγος τελειομανής. Το βιβλίο
που τώρα κυκλοφόρησε είναι μεν το ίδιο, είναι όμως και μοναδικό γιατί ο
συγγραφέας έπρεπε να προβεί σε μία διαδικασία τόσο μετάφρασης όσο και
ξαναγραψίματος». Όπως και να ‘χει, οι Τσέχοι θα το διαβάσουν. «Πουλάμε 100
αντίτυπα τη μέρα», λέει εκπρόσωπος μεγάλου βιβλιοπωλείου της Πράγας, ενώ η
πρώτη έκδοση εξαφανίστηκε αμέσως μόλις το βιβλίο κυκλοφόρησε. Η πλοκή της
«Αβάσταχτης Ελαφρότητας τού Είναι» διαδραματίζεται στην Τσεχοσλοβακία του
1968, στη διάρκεια της επανάστασης, και περιγράφει μία περίπλοκη ερωτική σχέση
ανάμεσα σε μία νέα γυναίκα και έναν λοχία που υποχρεώνεται να πλένει βιτρίνες
επειδή άσκησε κριτική στο καθεστώς.

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής