Ζωγράφιζε αρχαία σαν… φωτογράφος

«Υπάρχει μια ποιότητα ρεαλιστικής αίσθησης στο έργο του Πιτ Ντε Γιονγκ, μια ευχαρίστηση στην απεικόνιση των ραγισμάτων και των ατελειών της κεραμικής. Οι αρχαιολόγοι ζητούσαν αποκατάσταση των εικόνων της κεραμικής ή ενός αρχιτεκτονικού αναγλύφου. Αυτά όμως που έπαιρναν από εκείνον ήταν έργα τέχνης», σημειώνει η ιστορικός τέχνης Ρέιτσελ Χουντ

Ο Βρετανός καλλιτέχνης Πιτ Ντε Γιονγκ ζωγράφιζε «σαν αρχαίος Έλληνας». Το
αποδεικνύει ένας θησαυρός από τετρακόσια σχέδια και ακουαρέλες του, που
ξεθάφτηκε από τα συρτάρια των αρχαιολόγων στη Στοά του Αττάλου, και μέρος του
εκτίθεται για πρώτη φορά στο Μουσείο Μπενάκη δίπλα στα αρχαία αντικείμενα που
απεικόνισε με απαράμιλλη πιστότητα και χάρη.

Πριν από την ανακάλυψη της έγχρωμης φωτογραφίας υπήρχε ένας μόνο τρόπος να
ξεπεραστεί η μονοτονία του άσπρου – μαύρου στην περιγραφή ενός αρχαίου
αντικειμένου, για να αποδοθεί το ζεστό χρώμα του πηλού, το υπόλευκο φόντο μιας
λευκής ληκύθου, η αδρή επιφάνεια ενός προϊστορικού αγγείου, η πλούσια αρμονική
κλίμακα των χρωμάτων μιας βυζαντινής τοιχογραφίας: το έγχρωμο σχέδιο ακριβείας
με πενάκι ή μολύβι και το χαρτί ποτισμένο με τα χρώματα της ακουαρέλας.

Έργο του Πιτ Ντε Γιονγκ, Βρετανού αρχιτέκτονα, ολλανδικής καταγωγής,
είναι οι χρωματιστές – τολμηρές, και ελαφρά επηρεασμένες από το αρ νουβό
πνεύμα της εποχής, αναπαραστάσεις του ανακτόρου της Κνωσού. Άθλος για την
εποχή τους που καθορίζουν ακόμα τον τρόπο που «βλέπουμε» την προϊστορική
αρχαιότητα. Το ίδιο ισχύει για τα σχέδιά του για τις Μυκήνες ή το εσωτερικό
του ανακτόρου της Πύλου.

Όμως εκεί που ο Ντε Γιονγκ έφθασε στην κορύφωση της καλλιτεχνικής και
επιστημονικής του έκφρασης, ήταν – από το ’30 – στην καταγραφή των ευρημάτων
της μεγαλύτερης ανασκαφής στην Αθήνα: όταν η Αμερικανική Σχολή Κλασικών
Αρχαιοτήτων ανέσκαψε την Αρχαία Αγορά. Τετρακόσια σχέδιά του ζωντάνεψαν στο
χαρτί νεολιθικά αγγεία, εργαλεία και κοσμήματα, αποδίδοντας θαυμαστά τη
στιλπνότητα των γεωμετρικών αγγείων, τον πλούτο μορφών και μύθων στα
μελανόμορφα αρχαϊκά, τις λαμπερές – όταν αποκαλύφθηκαν- τοιχογραφίες των
εκκλησιών που τώρα έχουν θαμπώσει.

Αυτό τον θησαυρό ανακάλυψε άθικτο κάτω από τη σκόνη της λησμονιάς ο καθηγητής
των Κλασικών Σπουδών και της Αρχαιολογίας Γιάννης Παπαδόπουλος, πρύτανης στο
Ινστιτούτο Κότσεν του Λος Άντζελες, στα αρχεία της Στοάς του Αττάλου.

«Εορτάζοντας φέτος τη συμπλήρωση μισού αιώνα από την Αναστήλωση της
Στοάς του Αττάλου», λέει, «τα 75 χρόνια από την Ανασκαφή της Αρχαίας Αγοράς
και τα 125 της Αμερικανικής Σχολής στην Ελλάδα, αποφασίσαμε να δείξουμε 150
από αυτά τα μοναδικά σχέδια και να τα εκδώσουμε σε ένα επετειακό λεύκωμα. Όσο
σημαντικές κι αν υπήρξαν οι συμβουλές του Πιτ Ντε Γιονγκ στην Αιγαιακή
Αρχαιολογία, το έργο που βγήκε από την πολύχρονη εμπλοκή του στην Αγορά Αθηνών
(κράτησε τρεις δεκαετίες)ι παραμένει άγνωστο».

Ο Ντε Γιονγκ είχε ένα μοναδικό χάρισμα: «Την ικανότητα και τη διορατικότητα να
φέρνει νεκρά αντικείμενα στη ζωή με τρόπο που καμία φωτογραφία δεν μπορούσε να
κάνει», σημειώνει στον κατάλογο – λεύκωμα η Ρέιτσελ Χουντ.

Ο γλεντζές με το περιζήτητο χέρι

Ο Πιτ Ντε Γιονγκ, όπως τον περιγράφει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της
Καλιφόρνιας Γιάννης Παπαδόπουλος, ήταν ένας απλός και λιτοδίαιτος γλεντζές και
πολυταξιδεμένος πλακατζής, που σχεδίαζε με καταπληκτική ευχέρεια και ταχύτητα,
περιζήτητος από τους αρχαιολόγους για την ποιότητα της δουλειάς του. Έφθασε
στην Ελλάδα με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως μέλος του αγγλικού σώματος
ποδηλατιστών, σχεδίασε σπίτια στο πρόγραμμα ανασυγκρότησης της Μακεδονίας,
ώσπου τον ανακάλυψε το 1920 ο αρχαιολόγος Άλαν Γουέις, που ετοίμαζε την
ανασκαφή των Μυκηνών. «Είχε κάτι που ήταν ισοδύναμο με το ένστικτο των
Μυκηναίων ζωγράφων», γράφει η ιστορικός τέχνης Ρέιτσελ Χουντ.

Βρείτε τη διαφορά!

Όχι, δεν κάθησε στο αρχαίο παιδικό καρεκλάκι-γιογιό, σε κάποιο μουσείο, ο
μικρός Παύλος. Αλλά (χάρη σε φωτομοντάζ) σε ένα από τα τόσο ρεαλιστικά σχέδια
ενός αρχαίου πήλινου καθίσματος, που είχε βρεθεί πριν από 75 χρόνια στην
Αρχαία Αγορά της Αθήνας και το χέρι του Βρετανού αρχιτέκτονα Πιτ Ντε Γιονγκ
απαθανάτισε… φωτογραφικά – όταν δεν υπήρχαν καν έγχρωμες φωτογραφίες!

INFO

«Ο Πιτ Ντε Γιονγκ, η Αρχαία Αγορά και η Τέχνη της Αρχαιότητας», στο Μουσείο
Μπενάκη (κτίριο οδού Πειραιώς 138, τηλ. 210-3453.111), από 15 Νοεμβρίου έως 7 Ιανουαρίου.