Το αριστούργημα της χρονιάς!

Καθηλώθηκα, συγκλονίστηκα, ανατρίχιασα! Επιτέλους, μια τεράστια ταινία. Το
οφείλω στη συνείδησή μου, στα όνειρά μου, στις ελπίδες μου, στις αγάπες μου,
στα παιδιά μου. Γι’ αυτό το φωνάζω δυνατά. Επιτέλους, μια σφαίρα στον κρόταφο
της (κινηματογραφικής) χωματερής. Επιτέλους, η εκδίκηση είναι δική μας, folks.
Ο Λόουτς υπογράφει την Κιβωτό του σινεμά. Αφηγηματικός ρεαλισμός. Σκηνοθετική
πυκνότητα. Σαρωτική δράση. Δραματική κορύφωση. Πινακοθήκη πορτρέτων.
Κατακλυσμιαία διλήμματα. Το απόλυτο σινεμά σε κάτι λιγότερο από δύο ώρες με
κάτι λιγότερο από είκοσι πρώτους και δεύτερους πρωταγωνιστές. Ουκ εν τω πολλώ
το ευ!

Ο κόσμος μιας ταινίας – λέει ο Λόουτς – είναι αυτό που «βλέπει» ο
φακός. Εννέα από τις δέκα ταινίες που πραγματεύονται ιστορικά γεγονότα
«βλέπουν» μιλιούνια κομπάρσους, αξιωματικούς, πτώματα, σφαίρες, όλμους,
χειροβομβίδες και ρουκέτες. Ο όγκος, τα μεγέθη και τα τεχνικά εφέ σε παίρνουν
από κάτω και αντί για προπονητή σε μετατρέπουν σε διαιτητή. Ο Λόουτς είναι σεφ
του άπαχου, του κόκκινου φιλέτου. Έτσι, με μια χούφτα μέλη του Δημοκρατικού
Στρατού (ναι, του κατασυκοφαντημένου IRA) παρεμβαίνει στα κρίσιμα, τα τραγικά
γεγονότα που έλαβαν χώρα στην Ιρλανδία το 1920 και έστειλαν αδελφό να σκοτώσει
αδελφό. Κι όμως διαρκώς, από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή, έχεις την
εντύπωση μιας πανεθνικής ταραχής, ενός εμφύλιου σπαραγμού, μιας επικής,
ηρωικής όσο και λυρικής στιγμής. Να το πω πιο απλά: μόνος, γκρεμίζει – στα ίσα
– μεγαλοπαραγωγές των εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Αυτή και η πρώτη,
ανυπέρβλητη αρετή του σινεμά. Το ξέρουν όλοι οι Αμερικανοί, αλλά μπορούν; Δεν
μπορούν. Ο έμπορος καιροφυλακτεί!

Η Ιστορία – λέει πάλι ο Λόουτς – κινείται μέσα από αντιθέσεις. Αυτοί οι νόμοι
οι αντικειμενικοί. Τα υποκείμενα (εγώ, εσείς) δρουν και καθορίζονται από τα
διλήμματα που προκαλούν αυτές οι έξω από εμάς αντιθέσεις. Δηλαδή: αν ένας
εικοσάχρονος γείτονας και φίλος αναγκαζόταν να καταδώσει, τι πρέπει να γίνει;
Να συγχωρεθεί; Τότε η προδοσία θα μαζικοποιηθεί. Επομένως, αυτή η πράξη της
προδοσίας είναι που μεταμορφώνει τον φίλο σε εχθρό. Να λοιπόν το δίλημμα, να
και η τραγική κατάληξη. Να και μια από τις κορυφαίες στιγμές, όταν ο Κίλιαν
Μέρφι με δάκρυα στα μάτια και με καρδιά κομμάτια εκτελεί έναν μικρό φίλο από
τα παλιά!

«Ο άνεμος χορεύει το κριθάρι»: Thanks, Ken. Μας λύτρωσες από το σκουπιδαριό!

Η πολιτική – συνεχίζει ο Λόουτς – δεν αποτελείται από καλούς, κακούς
και άσχημους. Αυτά τα Μίκι Μάους είναι για τα σπαγγέτι γουέστερν και τα μικρά
παιδιά. Η πολιτική είναι ένα πεδίο μαχών, με αντίπαλα συμφέροντα. Πρώτα τα
συμφέροντα, ύστερα οι σημαίες και οι πατρίδες. Γι’ αυτό ο Ιρλανδός
μεγαλοτσιφλικάς είναι αγγλόφιλος με σφραγίδα φαρδιά-πλατιά. Γι’ αυτό τη στιγμή
που οι σφαίρες τρυπώνουν στο στήθος του φωνάζει, με όλη τη δύναμη της ψυχής
του, «δεν θα νικήσετε ποτέ!». Γι’ αυτό ο «απολιτικός» Ντέμιεν μεταμορφώνεται
σε αρχάγγελο της ισονομίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Γι’ αυτό και ο
αδελφός του, ο πιο τολμηρός και μαχητικός, στο τέλος καταλήγει να
συνθηκολογεί. Ο λόγος ένας και βασικός. Η καρδιά και όχι το μυαλό σπρώχνουν
τον Ντέμιεν προς το ιδανικό, το ουτοπικό, το σοσιαλιστικό. Αθώα μπήκε, αθώα
πολέμησε, αθώα αρνήθηκε τον συμβιβασμό. Αντίθετα, η μηχανή που σπρώχνει τον
αδελφό του είναι το μυαλό του. Γι’ αυτό στο τέλος συμφωνεί και πειθαρχεί με τη
«συμφωνία της Βάρκιζας» του Μάικλ Κόλινς. Κάλλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα
και καρτέρι. Ποιος έχει δίκιο; Ο Λόουτς υποστηρίζει ισότιμα και τους δύο
αδελφούς. Άλλωστε, αυτοί οι δύο συγκροτούν ολόκληρη την Ιρλανδία. Ο καθένας με
το δίκιο του!

Τέλος – ολοκληρώνει ο Λόουτς -, σινεμά ίσον εικόνα, πρόσωπα, δράση,
αγωνία, φωτογραφία, οικονομία. Όπως ο άνεμος ταράζει το κριθάρι, έτσι κι
αυτός. Πρώτα ταράζει το βλέμμα και την καρδιά, στο τέλος το μυαλό. Πρώτα οι
ανεπανάληπτες εικόνες των αγίων προγόνων ενός αγώνα για την ελευθερία και την
κοινωνική δικαιοσύνη, ενός αγώνα που παραπέμπει από την Κύπρο και την Ινδία
μέχρι την Αθήνα του 1945, ύστερα η κριτική επεξεργασία. Άγγελοι που βούτηξαν
τα χέρια τους στο αίμα για μια ελεύθερη πατρίδα, αυτή η Κιβωτός ενός διαρκούς,
ανολοκλήρωτου αγώνα. Πώς να σε προσφωνήσω; Αγαπητέ, αξιότιμε, φίλε; Όπως και
να ‘χει, σ’ ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου. Όπως έλεγε και η μάνα τού Τσε
Γκεβάρα στο παιδί της. Πίσω σου να φυσάει ο άνεμος, μπροστά σου να σε φωτίζει
ο ήλιος. Όπως εσύ, το ίδιο πιστεύω κι εγώ. Θα ξανάρθει… Όσα χρόνια κι αν
περάσουν, θα ξανάρθει!

Με δυο λόγια: Σε χωριό της κατεχόμενης Ιρλανδίας του 1920, Άγγλοι για
ψύλλου πήδημα συλλαμβάνουν, βασανίζουν, εκτελούν γέρους, γυναίκες, παιδιά,
τους πάντες. Ανελέητος ιμπεριαλισμός. Ιρλανδοί μαχητές του IRA ανταποδίδουν,
αλλά στο τέλος, όταν ο Ουίνστον Τσώρτσιλ τυλίγει σε μια κόλλα χαρτί τον
Ιρλανδό Μάικλ Κόλινς, αδελφοί, φίλοι, συγγενείς, συμμαχητές, χωρίζουν. Από τον
ενωμένο εθνικό αγώνα, στον εμφύλιο σπαραγμό!

Ήρωες χωρίς σημαία και πατρίδα

Μα, πώς γίνεται; Ένας αμιγώς ρεπουμπλικάνος να προσεγγίζει την Ιστορία τόσο
διαλεκτικά όσο ένας μαρξιστής σοφός; Κι όμως, συμβαίνει. Γι’ αυτό ποτέ μη
διαβάζεις τις κομματικές ταυτότητες των καλλιτεχνών. Των μεγάλων, όχι των
μικρών. Μόνο οι μεγάλοι ξεπερνούν με το έργο τους τις προσωπικές προτιμήσεις
τους και τον λιλιπούτειο κόσμο τους.

Κλιντ Ίστγουντ, λοιπόν. Κλιντ Ίστγουντ και «Σημαίες των προγόνων μας» («Flags
of our fathers») μέρος πρώτο – το αμερικανικό, διότι θα επακολουθήσει και
δεύτερο, με τους Γιαπωνέζους μέσα στα λαγούμια της νήσου Ίβο Ζίμα.

Αυτός και ο τόπος της σφαγής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Καταγραμμένος στην
Ιστορία εξ αιτίας μιας θρυλικής, συμβολικής φωτογραφίας. Μιας φωτογραφίας που
έμελλε να ξεσηκώσει την Αμερική, αλλά το ερώτημα που πλανάται είναι το εξής:

Το στιγμιότυπο με τους έξι φαντάρους να σηκώνουν το κοντάρι και τη σημαία
είναι αληθινό και ηρωικό ή στημένο και θεατρικό;

Προσέξτε τώρα τη σοφία με την οποία ο Κλιντ διαχειρίζεται, συνηθισμένες στον
κινηματογράφο, έννοιες όπως αντι-ήρωες και απομυθοποίηση.

Πρώτο, μια συνηθισμένη πράξη όπως η έπαρση της σημαίας από τον νικητή που
λαμβάνει χώρα εκεί (στην Ίβο Ζίμα), εκλαμβάνεται «εδώ» σαν πράξη ηρωική.

Δεύτερο, ιμάντας αυτής της παραχάραξης της Ιστορίας μια απλή, στιγμιαία
φωτογραφία, δηλαδή το θέαμα, η εικονική πραγματικότητα. Έτσι μετατοπίζεται το
βάρος της ουσίας.

Από τον πόλεμο, τη φρίκη και την αλήθεια, στο θέαμα, την κρατική οργανωμένη
εκμετάλλευση και τη σκηνοθεσία.

Τρίτο, από τους έξι που πολέμησαν «εκεί», μόνο τρεις επιβιώνουν και
επιστρέφουν «εδώ» – και μάλιστα οι λιγότερο ηρωικοί.

Τέταρτο, έτσι οι αληθινοί ήρωες που άφησαν το κοκαλάκι τους «εκεί»
περιφρονούνται σαν να μην υπήρξαν ποτέ «εδώ».

Πέμπτο, η κυβέρνηση – ο Ρούζβελτ και στη συνέχεια ο Τρούμαν – στήνουν τσίρκο
πατριωτικής ανατριχίλας προκειμένου να μαζέψουν «εδώ» δισεκατομμύρια δολαρίων
για να ταΐσουν την πολεμική μηχανή που σκοτώνει «εκεί». Δεν τελειώσαμε.

«Οι σημαίες των προγόνων μας»: Ήρωες πεταμένοι από την επίσημη Ιστορία

Έτσι (έκτο) η φρίκη «εκεί» μετατρέπεται από την προπαγάνδα και τον κρατικό
μηχανισμό σε blockbuster «εδώ». Πώς να σας το πω; Ο θρίαμβος της εικονικής
πραγματικότητας. Έτσι, πλαγίως ο Κλιντ (όσοι ελάχιστοι το κατάλαβαν αυτό)
μιλάει για το Χθες αλλά απευθύνεται στο Σήμερα. Δηλαδή είναι σαν να πιστεύει
κανείς ότι η αλήθεια για τη Μαφία είναι στην καλύτερη περίπτωση ο «Νονός» και
ότι ο πόλεμος περίπου μοιάζει με τη «Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν». Κούνια που
σας κούναγε!

Το διά ταύτα αποτυπωμένο και κρυμμένο σαν ιερογλυφικό: η τεράστια, ατσαλάκωτη
σημαία της φωτογραφίας καταλήγει στο τέλος χάρτινη, μικροσκοπική οδοντογλυφίδα
για κοκτέιλ. Και το στιγμιότυπο το ηρωικό μετατρέπεται σε παγωτό!

Όλα τα εξευτέλισαν, τα κακοποίησαν, τα παραμόρφωσαν, τα διακωμώδησαν. Εκτός
από τη φρίκη, τη σφαγή, τα πτώματα, τον πόλεμο και τη φιλία, τίποτα το
αληθινό.

Η κυβέρνηση σαν παραγωγός του Χόλιγουντ και οι ψευτο-ήρωες σαν κομπάρσοι και
πλασιέ φιλοπατρίας και ηρωισμού. Μοναδικό πλάσμα αξιοπρέπειας, εντιμότητας και
ειλικρίνειας ένας Ινδιάνος (συμβολικό κι αυτό), με το όνομα Άιρα Χέις, που
εγκαταλείπεται στο πουθενά και πεθαίνει από τη βαρυχειμωνιά.

Το φινάλε όλα τα λεφτά. Αληθινή στολή δεν είναι του φαντάρου και του στρατού.

Είναι μέσα εδώ. Γι’ αυτό στο τέλος οι έξι φίλοι γδύνονται και βουτάνε στη
θάλασσα της αληθινής Ιστορίας. Γι’ αυτό και η φράση που τα κλείνει όλα:
«Πολεμήσαμε για την πατρίδα, πεθάναμε για τη φιλία». Κλιντ, εσύ και ο Κεν
Λόουτς μου ανάψατε ξανά την ελπίδα και την καρδιά!

Με δυο λόγια: Τρεις από τους έξι Αμερικανούς φαντάρους που σήκωσαν τη
σημαία στην Ίβο Ζίμα επιστρέφουν σαν ήρωες και περιφέρονται από το υπουργείο
σαν πλασιέ φιλοπατρίας και ηρωισμού, προκειμένου να μαζευτούν μερικά
δισεκατομμύρια δολάρια σε πολεμικά ομόλογα!

Ρατσιστικές πλάκες

Μετά το ρετιρέ του Κεν Λόουτς και του Κλιντ Ίστγουντ (συνολικής ηλικίας 146
ετών) ο πάτος με την ονομασία «Borat», δηλαδή ένας αίλουρος παμπόνηρος, με το
βρετανικό όνομα Σάσα Μπάρον Κόεν. Ταλαντούχος, δεν λέω… Αλλά, αδερφέ μου, ο
τύπος βαράει για πρωταθλητής στο Champion’s League του διεθνούς ρατσισμού!

Ο τρισάθλιος εξασφάλισε τον κόπο του με την εξής πανέξυπνη τρικλοποδιά: ο
ίδιος, κομμένος και ραμμένος σαν χάρτινη τρισχαριτωμένη καρικατούρα από το
Καζαχστάν, πράγματι χτύπησε πόρτες, πράγματι πήρε συνεντεύξεις, πράγματι
συναντήθηκε και σχεδόν απήγαγε την Πάμελα Άντερσον, το πλάσμα της ζωής του,
πράγματι προσπάθησε να την κουβαλήσει πίσω στο σπίτι του να την στεφανωθεί,
για γυναίκα του. Ίσως η κορυφαία – όχι η μοναδική – χαριτωμενιά της ταινίας.
Σας είπα, ο τύπος είναι ταλαντούχος. Με μια κρυφή κάμερα και με αληθινά
περιστατικά που κατέληξαν στα δικαστήρια, πράγμα που του εξασφάλισε
δημοσιότητα τρελή, κατάφερε να κάνει την πιο περίεργη, ανάποδη κωμωδία και να
βγάλει έναν σκασμό λεφτά.

«Borat»: Αυτό το όνομα του ρατσισμού

Όμως, όπως οι Δανοί γελοιογράφοι που έκαναν πλάκα με τον Μωάμεθ και τους
μουσουλμάνους, έτσι κι αυτός. Ψευτόμαγκας του κερατά. Αν του βαστάει ας
προσπαθήσει να κάνει την πλάκα του με την Ελισάβετ, κατηγορώντας και
χλευάζοντάς την για κοπρολαγνεία, αιμομειξία, κτηνοβασία και για δολοφονία, να
σου πω εγώ πού θα βρεθούν το κεφάλι του, τα πόδια του και τα εντόσθιά του.
Μεζές για τους καρχαρίες στον απέραντο βυθό!

Με δυο λόγια: Από το μακρινό Καζαχστάν, όπου άπαντες αφοδεύουν στο
πιάτο τους, σκοτώνουν περαστικούς, πηδάνε τις κατσίκες τους, κοιμούνται με τις
κόρες τους και κατουράνε στα ποτήρια τους. Περίπου απόλυτος, πρωτοφανής
κανιβαλισμός. Έτσι, ένας τέτοιος κανίβαλος, παρέα με έτερο μαλλιαρό, παχύδερμο
κανίβαλο (εκ του Καζαχστάν φυσικά) που παριστάνει τον παραγωγό, καταφθάνουν
στις ΗΠΑ για ρεπορτάζ από τη μητρόπολη του σύμπαντος. Έτσι, το ένα περιστατικό
απύθμενης ηλιθιότητας προσπερνάει το επόμενο της ασύλληπτης βαρβαρότητας και
κάπως έτσι οι μεν Αμερικανοί – παρά τις εμμονές και τις θρησκευτικές υστερίες
τους – είναι οι καλοί, οι δε δύσμοιροι του Καζαχστάν κτήνη από τη λίθινη
εποχή!

Από το Παρίσι στην εμετική φρίκη

Δύο ακόμα πρεμιέρες, αντίπαλες και διαφορετικές. Η πρώτη με το Παρίσι, η
δεύτερη με την εμετική φρίκη.

«Paris je t’ aime»: Σπονδυλωτή ταινία με δεκαοκτώ μικροσκοπικές ιστορίες
διάρκειας των πέντε λεπτών, με τίτλους από γωνιές, γειτονιές και στάσεις του
Παρισιού και καμωμένες από ισάριθμους σκηνοθέτες, με γνωστότερους τους
αδελφούς Κόεν, Μπρούνο Πενταλίδες, Κρίστοφερ Ντόιλ, Βάλτερ Σάλες, Αλφόνσο
Κουαρόν, Ολιβιέ Ασαγιάς, Γουές Κρέιβεν, Τομ Τίκβερ, Γκας Βαν Σαντ, Αλεξάντερ
Πέιν. Άλλες τρυφερές, άλλες σουρεαλιστικές, άλλες αδιάφορες, άλλες έξυπνες και
μία από αυτές εξαιρετική.

«Paris je t’ aime»: Μόνο για το πεντάλεπτο των Κόεν

Φυσικά των Κόεν. Με ελάχιστους διαλόγους και με μερικές πινελιές που λαμβάνουν
χώρα στη στάση του μετρό «Τουιλερί», με μάρτυρα και θύμα Αμερικανό τουρίστα
(Στιβ Μπουσέμι), καταφέρουν να αποκαλύψουν, να σαρκάσουν αλλά και να
ξεκαρδιστούν με την παροιμιώδη γαλλική μούρλια. Νεαρός Γάλλος από την εδώ
μεριά της πλατφόρμας, τα παίρνει στο κρανίο επειδή πιστεύει ότι ο Μπουσέμι
(από την άλλη μεριά της πλατφόρμας) κρυφακούει και το κορίτσι του φλερτάρει.
Αφού πρώτα μαλλιοτραβηχτούν, εκείνη θα τον εγκαταλείψει και στην αγκαλιά του
αποσβολωμένου Μπουσέμι – που δεν καταλαβαίνει γρι – θα καταλήξει. Η συνέχεια
είναι όλα τα λεφτά!

«Σε βλέπω»: (Saw ΙΙΙ) Το μαρτύριο συνεχίζεται, με βασανιστή τον κάποιον
Ντάρεν Λιν Μπούσμαν, όπου η ανθρωποκτονία με σφαίρα είναι χάδι και ο
αποκεφαλισμός απλώς μια συνηθισμένη φονική πράξη. Υπό κανονικές συνθήκες
άπαντες έπρεπε να είχαν καταλήξει τρόφιμοι ψυχιατρείου. Προς το παρόν, και
μέχρι να συμβεί αυτό, «πυροβολούν» ασυστόλως νεανικά, τρυφερά μυαλά. Και μετά
ορισμένοι αναρωτιούνται: Μα, καλά, τι έπιασε αυτά τα τέσσερα παιδιά της
Εύβοιας και βίασαν την κοπελιά;