«Μπορώ να διευθύνω και με τα μάτια»

«Κάθε στιγμή απόλυτης ευτυχίας στο πόντιουμ διαρκεί λίγο και τη σβήνει ένα λάθος», λέει ο διάσημος μαέστρος Ρικάρντο Μούτι

«Ποτέ δεν απογοητεύομαι εντελώς στο πόντιουμ, διότι είναι αδύνατον να
πραγματοποιήσεις στο 100% εκείνο που επιθυμείς. Παίζουν ρόλο πολλοί
παράγοντες: ο εαυτός μου, η ορχήστρα, το κοινό, το περιβάλλον» λέει διάσημος
διευθυντής ορχήστρας και επί 19 χρόνια καλλιτεχνικός διευθυντής στη Σκάλα του
Μιλάνου Ρικάρντο Μούτι, ο οποίος εξαναγκάστηκε σε παραίτηση μετά την
αντιπαράθεσή του με τους εργαζομένους και τα μέλη της ορχήστρας της Σκάλας. Ο
άνθρωπος με τα μαγικά χέρια, που με μια ανεξήγητη για το αμύητο κοινό κίνησή
του θέτει σε λειτουργία τον μηχανισμό της ορχήστρας, σε εκτενέστατη συνέντευξή
του στην ιταλική «La Repubblica» σπάει τον κώδικα και εξηγεί το μήνυμα που
στέλνει στους μουσικούς κάθε φορά που κινεί τα χέρια του.

«Τίποτα δεν είναι προκαθορισμένο. Μπορείς να ξεκινήσεις βάσει συγκεκριμένων
κανόνων και να κάνεις το ακριβώς αντίθετο. Μπορείς ακόμη και να διευθύνεις την
ορχήστρα με τα μάτια και μόνο, με τη δύναμη ενός βλέμματος. Η διεύθυνση
ορχήστρας είναι και δεν είναι επιστήμη. Δεν μαθαίνεται σε κανένα σχολείο.
Στηρίζεται σε κάποιους κώδικες, αλλά είναι ανοιχτή και σε επί μέρους
ερμηνείες» επισημαίνει ο αρχιμουσικός. Δηλαδή; «Συμβατικά, με τον δεξί
βραχίονα δίνεται ο ρυθμός και με τον αριστερό αποδίδεται η έκφραση. Όπως έλεγε
και ο μεγάλος μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος, στο δεξί χέρι είναι ο ρυθμός και
στο αριστερό η καρδιά» εξηγεί. Και ο ρόλος της μπαγκέτας; «Λειτουργεί ως
προέκταση του βραχίονα και επιτρέπει έτσι να δίνεται μεγαλύτερη ακρίβεια στο
αποτέλεσμα».

Αν και παραδέχεται πως δύο είναι οι μεγάλες σχολές που ακολουθούν οι
διευθυντές ορχήστρας, η ιταλική και η γερμανική, διακρίνει τους συναδέλφους
του σε τρεις κατηγορίες: «Στον πιλότο, τον μηχανικό και τον πιλότο-μηχανικό. Ο
πρώτος διευθύνει υπέροχα μια μηχανή, στη συγκεκριμένη περίπτωση την ορχήστρα,
την οποία έχει προετοιμάσει κάποιος άλλος. Ο μηχανικός γνωρίζει σε βάθος τη
μηχανή, από το μοτέρ της έως τα πιο μικρά γρανάζια της, αλλά δεν μπορεί να τη
διευθύνει καλά και το αποτέλεσμα μένει σε θεωρητικό πλαίσιο χωρίς να μπορεί να
πάρει σάρκα και οστά στο κονσέρτο. Ο πιλότος-μηχανικός μπορεί να κάνει και τα
δύο με τρόπο αδιαμφισβήτητο. Ένας τέτοιος εξαιρετικός διευθυντής ορχήστρας
ήταν και ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν. Δυστυχώς όμως εξαφανίζονται και επικρατούν
οι πιλότοι με αρνητικές συνέπειες για τις ορχήστρες» καταλήγει ο Ρικάρντο
Μούτι.