Το μουσείο των… τριών κλοπών

Είκοσι πέντε χρόνια μετά τον σεισμό και την καταστροφή, το Αρχαιολογικό Μουσείο της Σικυώνας ξανανοίγει. Πρόκειται άλλωστε για αρχαίο αναστηλωμένο μνημείο, τις «Θέρμες» του ημιανεσκαμμένου ρωμαϊκού Γυμνασίου. – Η μαρμάρινη κεφαλή της θεάς Τύχης στη Σικυώνα έχει στην κορώνα της τα τείχη της αρχαίας πόλης, κατά τα πρότυπα της Τύχης της Αντιόχειας. Είναι έργο από την εποχή της ακμής της κορινθιακής πόλης, όταν αριθμούσε 50.000 κατοίκους και πρότεινε καλλιτεχνικούς νεωτερισμούς και στην υπόλοιπη Ελλάδα, ως σημαντικότατο κέντρο της τέχνης. – Ψηφιδωτό με βοτσαλάκια της θάλασσας σε απομίμηση της μελανόμορφης ζωγραφικής, του 4ου αι. π.Χ., με θέμα τον γρύπα, ένα μυθολογικό τέρας με σώμα λιονταριού και φτερά αετού, που ήρθε στο φως στις – ημιανασκαμμένες ακόμη – ρωμαϊκές Θέρμες της Σικυώνας

Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Σικυώνας, που ανοίγει ξανά στις 6 Σεπτεμβρίου,
διαθέτει ένα αρνητικό ρεκόρ: Τρεις φορές το έκλεψαν, χτυπήθηκε από σεισμό και
13 χρόνια έμεινε κλειστό. Τώρα κάνει καινούργια αρχή, με στόχο να εγγραφεί
στον χάρτη των επισκέψιμων μουσείων της Πελοποννήσου.

«Ευδαίμων», κατά την αρχαιότητα, αλλά «άτυχη» κατά τα τελευταία χρόνια, η
αρχαία Σικυώνα δεσπόζει στην εύφορη περιοχή του σημερινού Κιάτου. Ελάχιστα
σημάδια δείχνουν ότι εδώ υπήρξε μια πόλη με 50.000 κατοίκους την εποχή της
μεγάλης ακμής της, ένα καλλιτεχνικό κέντρο διάσημο για τους νεωτερισμούς που
εισήγαγε στην ελληνική τέχνη.

«Είναι ένα μικρό μουσείο, με πολλά γλυπτά της ρωμαϊκής εποχής που βρέθηκαν
μέσα στις Θέρμες. Με τηβεννοφόρους και θεότητες όπως η Άρτεμις», λέει στα
«ΝΕΑ» η αρχαιολόγος Έλση Σπαθάρη. «Υπάρχουν κομμάτια που θα δούμε για πρώτη
φορά κι ανάμεσά τους ένα άγαλμα που έχει κάτι “λυσιππικό” και μοιάζει με τον
θεό Διόνυσο».

Άσκαφα και αταύτιστα παραμένουν τα περισσότερα από τις δεκάδες των ιερών που
είδε ο Παυσανίας στη Νέα Σικυώνα, που ίδρυσε ο Δημήτριος ο Πολιορκητής το 300
π.Χ., παρ’ ότι μνημεία όπως η αγορά αποκαλύφθηκαν σε μικρό βάθος – για να
σκεπασθούν ξανά. Την ίδια τύχη είχε και δωρικός ναός που ανακάλυψε κοντά στο
μουσείο η αρχαιολόγος Κρυστάλλη Βότσια.

Σαν να μην έφθαναν αυτά, το μικρό απομονωμένο μουσείο χτυπήθηκε τρεις φορές
από κλέφτες. Το 1966, το 1977 και το 1988, οπότε και «έκαναν φτερά» εξήντα
κομμάτια: αγάλματα αλλά και οι περίφημοι χάλκινοι καθρέφτες της Σικυώνας,
αληθινά κομψοτεχνήματα της αρχαίας μικροτεχνίας, τα οποία δεν ξαναβρέθηκαν
ποτέ. Ως πιο σημαντική απώλεια λογίζεται ένα σπάνιο άγαλμα του Πανός.

Την καταστροφή συμπλήρωσαν οι σεισμοί του ’81, όταν κατέρρευσε η στέγη του
μουσείου. Το μουσείο έκλεισε και η αποκατάστασή του εντάχθηκε στο Β’ Κοινοτικό
Πλαίσιο Στήριξης. Όμως τα χρήματα δεν έφθασαν και η έκθεση με βιτρίνες,
φωτισμό, συστήματα ασφαλείας, φωτογράφιση και καταλογογράφηση ολοκληρώθηκε
στάλα στάλα από την αρχαιολόγο Έλση Σπαθάρη (που έχει επιμεληθεί 85 εκθέσεις)
και την αρχιτέκτονα μουσειολόγο Μπέσσυ Δρούγκου. Είναι έτοιμο ν’ ανοίξει από
πέρυσι, αλλά περίμεναν τον υπουργό…

Η αρχαία Σικυώνα είναι ακόμα «θαμμένη» στο μεγαλύτερο μέρος της. «Πράγματι
πρόκειται για έναν μεγάλο αρχαιολογικό χώρο εν υπνώσει», λέει ο έφορος
Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Αλέξανδρος Μάντης. «Διανύουμε τώρα τον
τρίτο χρόνο συνεργασίας με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών που διενεργεί
διασκοπήσεις στο έδαφος υπό τον καθηγητή κ. Καλπαξή και είναι εντυπωσιακό το
πλήθος των καταλοίπων της αγοράς που έχουν εντοπισθεί, του σταδίου που δεν
έχει ανασκαφεί, των απαλλοτριώσεων που θα πρέπει να γίνουν για την αποκάλυψη
μιας πρωτοχριστιανικής βασιλικής».

Εδώ «γεννήθηκαν» οι ανδριάντες

Το ασημένιο νόμισμα με παράσταση ενός μυθολογικού όντος, της Χίμαιρας, με τον Απόλλωνα τοξότη από κάτω, είναι δείγμα της μεγάλης ακμής της Σικυώνας

Η αρχαία Σικυώνα ήταν το πρώτο αγγειοπλαστικό κέντρο της Πελοποννήσου. Εδώ
καλλιεργήθηκε η χαλκουργία, εδώ φιλοτεχνήθηκαν οι πρώτοι ανδριάντες στην
ιστορία και έζησε και δημιούργησε ο Λύσιππος, αγαπημένος ανδριαντοποιός του
Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μεγάλα ειδώλια της μυκηναϊκής εποχής οδηγούν στην απαρχή
της ιστορίας της, στους μυθικούς χρόνους. Από την πλούσια ζωγραφική παράδοση
έμειναν μόνο μικροί λαϊκοί πίνακες σε ξύλο, σαν τα «τάματα». Δεν θα τους δούμε
όμως στο μουσείο, γιατί φυλάσσονται για λόγους ασφαλείας στο Εθνικό
Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Όπου κατέληξαν και πολλά άλλα ευρήματα των
ανασκαφών, οι οποίες άρχισαν από την Αμερικανική Σχολή και τον Α. Φιλαδελφέα
στα τέλη του 19ου αιώνα, συνεχίστηκαν από την Αρχαιολογική Εταιρεία και
επεκτάθηκαν επί Αναστασίου Ορλάνδου, ο οποίος αναστήλωσε ένα καλά σωζόμενο
τμήμα των ρωμαϊκών θερμών και το μετέτρεψε σε μουσειάκι, χωρίς όμως να
προχωρήσει στην αποκάλυψη ολόκληρου του συγκροτήματος.