H πλανητική αμηχανία της αλληλεγγύης

H διάδοση εικόνας και πληροφορίας για τα θύματα του τσουνάμι έφερε την
παγκόσμια συγκίνηση και την εκδήλωση αλληλεγγύης. Ήταν αυτό που ονομάστηκε
«φαινόμενο τσουνάμι». Ποια είναι όμως γενικότερα η δυναμική τών εκδηλώσεων
παγκόσμιας αλληλεγγύης; Κάποιοι ήταν από την αρχή καχύποπτοι με τη ροκ
φιλανθρωπία των αστέρων που μιλούν και τραγουδούν για τον Τρίτο Κόσμο ενώ
φωτογραφίζονται με τους ηγέτες του G8. Τα παρατράγουδα στη διαχείριση των
τεράστιων ποσών που συγκεντρώθηκαν για τα θύματα του τσουνάμι επέτειναν την
καχυποψία (αλήθεια, θα μάθουμε ποτέ τι έγινε με την ελληνική βοήθεια;). Σήμερα
η κοινή γνώμη παρακολουθεί πάλι αμήχανη τις εκκλήσεις για επείγουσα
ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ οι βόμβες συνεχίζουν να ισοπεδώνουν οικοδομικά
τετράγωνα στον Λίβανο.

Ζούμε την πλανητική αμηχανία τής αλληλεγγύης. Από τη μια, διευρύνεται το χάσμα
μεταξύ της παγκόσμιας πολιτικής ελίτ και των απονευρωμένων θεσμών
αντιπροσώπευσης που αδυνατούν να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων. Από την άλλη, η
τόσο υμνηθείσα κοινωνία των πολιτών και η υπερεθνική της έκφραση, οι μεγάλες
διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις, φαντάζουν συχνά, και ενίοτε
δικαιολογημένα, σαν το μακρύ χέρι του κράτους. Σε ώρες ανθρωπιστικής κρίσης,
αυτό το πολιτικό κενό επιχειρείται να καλυφθεί από τις εκκλήσεις για βοήθεια
που εκπέμπονται από τις ίδιες τις πολιτικές ηγεσίες και γίνονται μέρος του
τηλεοπτικού προϊόντος. Ο Γιοακίμ Χιρς (Πανεπιστήμιο Φρανκφούρτης) γράφει:
«Χρειάζεται οι μη κυβερνητικές οργανώσεις να είναι σε θέση να βασίζονται στην
υποστήριξη μιας δραστήριας πολιτικής βάσης κοινωνικών κινημάτων και
πρωτοβουλιών, η οποία όμως δεν πρόκειται να δοθεί απλώς με μαζικές επιστολές
και συναυλίες υποστήριξης που θα μεταδίδονται τηλεοπτικά». Οι πρόσφυγες του
Λιβάνου χρειάζονται βέβαια γάλα και φάρμακα. Επειγόντως. Εξίσου επειγόντως
όμως χρειάζονται πολιτικό άσυλο, αν το ζητήσουν. Παρουσία ξένων παρατηρητών
που θα περιορίσει τις βόμβες. Πολιτική πίεση για άμεση εκεχειρία. Καταδίκη
εκείνων που τους βομβαρδίζουν αλλά και εκείνων που τους χρησιμοποιούν σαν
ανθρώπινες ασπίδες. Όταν δηλαδή μας ζητείται να προσφέρουμε γάλα και φάρμακα
χωρίς να έχουμε λόγο για τα υπόλοιπα, τότε η ανθρωπιστική βοήθεια από εκδήλωση
αλληλεγγύης γίνεται πράξη εκτόνωσης και συσκότισης του αληθινού δράματος. Ο
τηλεοπτικός ανθρωπισμός είναι πρόσφατο εύρημα της παγκόσμιας βιομηχανίας του
θεάματος. Αξιοποιεί όλες τις τεχνικές της. Ο θεατής έχει την ψευδαίσθηση της
συμμετοχής αλλά, όπως σε κάθε μεγάλο θέαμα, δεν μαθαίνει τι γίνεται στα
παρασκήνια. Οι κανόνες του παιχνιδιού δεν καθορίζονται από τις πραγματικές
ανάγκες των πληθυσμών που δοκιμάζονται, αλλά από την παγκόσμια τηλεοπτική
αγορά. Χωρίς τα κοινωνικά κινήματα που θα αντιπαρατεθούν στις ηγεσίες
πιέζοντας για κοινωνική αλλαγή, ο κρατικοκατευθυνόμενος ανθρωπισμός γίνεται
εργαλείο χειραγώγησης των ανεπτυγμένων κοινωνιών και εξάρτησης των
αναπτυσσόμενων χωρών του Τρίτου Κόσμου.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι B’ αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα
Δικαιώματα του Ανθρώπου, τ. πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας.