«Οι πρόσφυγες είναι ο “Kανείς”»

Ένα μεταξένιο πανί δημιουργεί τις δίνες του ποταμού που θα προσπαθήσουν να περάσουν, πληρώνοντας λαθρέμπορους οι ήρωες στο «Τελευταίο καραβάν σεράι»

H εμβληματική μορφή του γαλλικού θεάτρου, η Αριάν Μνουσκίν, βρίσκεται από χθες
στην Αθήνα για να επιβλέψει το στήσιμο της υπερπαραγωγής «Το τελευταίο καραβάν
σεράι» (Οδύσσειες). Παράσταση-ποταμός, διάρκειας επτά ωρών – με τα διαλείμματα
-, η οποία θα παιχτεί και χωρισμένη σε δύο τρίωρα.

Το πρώτο μέρος, με τίτλο «Το άγριο ποτάμι», δείχνει την προσπάθεια των
προσφύγων να διανύσουν ένα ορμητικό ποτάμι, μεταξύ Κουρδιστάν και Αφγανιστάν.
Είναι το πέρασμα αυτών που ξεριζώθηκαν από τις πατρίδες τους για να ξεφύγουν
από τον πόλεμο, τη βία και την πείνα. Το δεύτερο μέρος, με τίτλο «Καταγωγές
και πεπρωμένα», είναι ένα φλας μπακ των ανθρώπων, οι οποίοι ζουν σε έναν
διαιρεμένο κόσμο μεταξύ των κρατών στα οποία δεν μπορούν να ζήσουν και των
κρατών όπου δεν μπορούν να μπουν για να ζήσουν. Και τα δύο μέρη αποτελούν μια
θεατρική αφήγηση μέσα από ένα γοητευτικό θέαμα, γεμάτο εικόνες, δράση και
ελάχιστους διαλόγους, στη γλώσσα των προσφύγων.

Ένα τεράστιο «Καραβάν σεράι» διαλύθηκε για να μεταφερθεί από τη Γαλλία στην
Ελλάδα και να ξαναστηθεί, με αυστηρό σχεδιασμό. Δέκα κοντέινερ και ένα φορτηγό
μετέφεραν από το Παρίσι στο Φάληρο ένα λυόμενο θέατρο 550 θέσεων, την τεχνική
υποδομή, μια τεράστια εξέδρα και τα σκηνικά της τελευταίας παράστασης του
«Θεάτρου του Ήλιου», με θέμα τις Οδύσσειες εκατομμυρίων προσφύγων από
Αφγανιστάν, Ιράν, Ιράκ, Ινδονησία, Κουρδιστάν, Τσετσενία και Αφρική.

Όταν πριν από τρία χρόνια το «Τελευταίο καραβάν σεράι» παίχτηκε για πρώτη φορά
στην Καρτουσερί, ένα παλιό εργοστάσιο πυρομαχικών στο δάσος της Βενσέν, η
αίσθηση ενός πολιτικού θεάτρου που «ζωντανεύει» σε καιρούς απολίτικους και
αδιάφορους έκανε τα βλέμματα όλου του κόσμου να στραφούν επάνω του. Ήταν ένα
καλλιτεχνικό επίτευγμα οικουμενικής εμβέλειας. Ο θεατρικός προβολέας φώτισε το
δράμα της προσφυγιάς, με συγκίνηση, ευρηματικότητα και με μια αίσθηση σπάνιας
αυθεντικότητας.

«Πρόκειται για μια συλλογική δημιουργία», λέει η ιδρύτρια του «Θεάτρου
του Ήλιου» Αριάν Μνουσκίν, η οποία σκηνοθέτησε την παράσταση. «Μπήκαμε σε
καταυλισμούς προσφύγων, μιλήσαμε με ανθρώπους που μας εμπιστεύθηκαν, μας είπαν
τις ιστορίες τους, όχι τις απόψεις τους». H πολιτική διάσταση που δίνει η
Αριάν Μνουσκίν δεν έχει ρητορείες. «Σ’ αυτούς τους καιρούς το θέμα των
προσφύγων και η δραματική αύξησή τους είναι το πιο σημαντικό στον κόσμο. Το
θέατρο είναι μέρος του κόσμου. Πρέπει να αφηγείται τον κόσμο».

Εκατό μαρτυρίες δραματοποιήθηκαν σε αντίστοιχα ταχυδράματα. Εικόνες σύντομες,
χωρίς πολλά λόγια. Στην αδρή εξέδρα του λυόμενου θεάτρου, ένα πλήθος ηθοποιών
από όλα τα μέρη της γης «ζωντανεύει» την ιστορία της παγκόσμιας προσφυγιάς.
Στο «Τελευταίο καραβάν σεράι» αναμένονται θεατές των οποίων οι μοίρες
συνδέονται με αυτές του πλήθους της παράστασης. Γι’ αυτό άλλωστε το εισιτήριο
είναι από τα φθηνά, αντιστρόφως ανάλογα της ακριβής παραγωγής. Ένας ολόκληρος
κόσμος κινείται θεαματικά πάνω στη σκηνή κι αθέατα κάτω και πίσω από αυτήν.

Ο κόσμος του δράματος πλήρης δακρύων. Ένας λαθρέμπορος σέρνει ένα
ψάθινο καλάθι φορτωμένο λαθρομετανάστες, ο άνεμος λυσσομανάει, οι φωνές
γίνονται κραυγές που χάνονται στον αέρα. Μια βάρκα πάει κι έρχεται δυνατά, τα
κύματα είναι πελώρια, τη σπρώχνουν μπροστά στους θεατές. H βάρκα κινείται με
έναν περιστρεφόμενο μηχανισμό κι όπως γυρίζει, βλέπουμε ξαφνικά κάποια κεφάλια
να ανασηκώνονται, να πέφτουν στο νερό και να ξανανεβαίνουν στη βάρκα, όταν ο
ήχος του ελικοπτέρου ακούγεται και ο κίνδυνος πλησιάζει. Από το ελικόπτερο
κατεβαίνουν άντρες με σκοινιά και φωνάζουν «Πηγαίνετε από ‘κεί που ήρθατε»…

Μέσα στον εκκωφαντικό θόρυβο των τουρμπινών του αεροπλάνου, σ’ έναν διάδρομο
αεροδρομίου, ένας άνθρωπος, δεμένος με χειροπέδες αρνείται να μπει μέσα. Πίσω
από μια θαμπή κουρτίνα, φαίνεται η βία που ασκεί ο αστυνομικός.

Μια γριά Ρωσίδα προσπαθεί να αναρριχηθεί σ’ ένα φορτηγό που φαίνεται να
περνάει. Από κάτω ο λαθρέμπορος που την έχει στείλει, δολοφονείται από έναν
άλλο. Εκείνη ψάχνει το πτώμα για να πάρει πίσω τα λεφτά της. Τα βρίσκει και
μετά προσεύχεται γι’ αυτόν.

Ένας Κούρδος στο Μπάκιγχαμ

«Ο λαός των προσφύγων δεν έχει ταυτότητα. Είναι ο “Κανείς”», λέει η σκηνοθέτις Αριάν Μνουσκίν

Το σύγχρονο δράμα με σαρκαστικό χιούμορ. Όπως ένας Κούρδος που περιγράφει το
ταξίδι του στο Λονδίνο και τη «συνάντησή» του με έναν αστυνομικό: «Με πήγε
κατ’ ευθείαν στο Μπάκιγχαμ. Μπροστά μου, η βασίλισσα Ελισάβετ και ο πρίγκιπας
Φίλιππος προσωπικά. Καλώς ήλθατε κ. Τίμορ στην Αγγλία, λέει η βασίλισσα. Τι
θέλετε; Δουλειά; Αυτοκίνητο; Σπίτι;». Στο φινάλε ο θίασος, αντί να κοιτά τους
θεατές, σχηματίζει δύο σειρές που η μία βλέπει την άλλη. Στην αρχή κρατάνε
απόσταση, μετά αγκαλιάζονται. Αυτό το αγκάλιασμα αντικαθιστά την υπόκλιση στο
χειροκρότημα, ενώ τα πραγματικά ονόματα των προσφύγων οι ιστορίες των οποίων
δραματοποιήθηκαν προβάλλονται επί σκηνής. Ένα γεγονός πολιτισμού, μια στιγμή
ανθρωπιάς και βαθιάς συγκίνησης.

INFO

«Το τελευταίο καραβάν σεράι» στο Ολυμπιακό Στάδιο Φαλήρου. A’ Μέρος 19, 20, 26
και 27 Ιουλίου, στις 21.00. B’ Μέρος 21, 23, 28, 30 Ιουλίου, ώρα έναρξης
21.00. Τιμές: 20 και 10 ευρώ. A’ και B’ Μέρος σε ενιαία παράσταση: Σάββατο 22
Ιουλίου και Σάββατο 29 Ιουλίου, στις 20.00. Τιμές 30 και 15 ευρώ.