Aρχαία… τερηδόνα και πλεξίδες

H διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης Πολυξένη Βελένη επιδεικνύει το αγαλματίδιο του Διονύσου και του μικρού Σατύρου (2ος αι. μ.X.) που αποκαλύφθηκε κατά την ανασκαφή της αρχαίας αγοράς της Θεσσαλονίκης

Ουδέποτε αρχαιολογικό εύρημα προκάλεσε τέτοιου είδους «αρχαιολατρία»,
«χρησιμοποιήθηκε» για επιστημονικούς, ιστορικούς, τοπικούς, εθνικούς και
εθνικιστικούς ενίοτε σκοπούς όσο τα ευρήματα των βασιλικών τάφων της Βεργίνας
που φιλοξενούνταν επί εικοσαετία στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης
προσδίδοντάς του αίγλη. H μεταφορά τους στον φυσικό τους χώρο (στη Βεργίνα) το
άφησε «άδειο» και «φτωχό», ώς τον Μάιο του 2003, οπότε έκλεισε προκειμένου να
ανακαινιστούν οι 2.200 τ.μ. χώροι του.

Σήμερα – τρία χρόνια μετά -, το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ανοίγει τις
πόρτες του για το κοινό (τα επίσημα εγκαίνια της νέας φάσης λειτουργίας του
ορίστηκαν για τον Σεπτέμβριο). Το στήσιμο έγινε πρόχειρα υπό την πίεση του
χρόνου και στο Μουσείο τοποθετήθηκαν τα 2.000 και πλέον αντικείμενα – προϊόντα
ανασκαφών από τη Μακεδονία που στοιβάζονταν επί δεκαετίες στα υπόγεια – ακόμα
και στον αφύλακτο αύλειο χώρο του.

Όλα αρχίζουν από το υπόγειο του Μουσείου. Εν αρχή ην τα πρώιμα ανθρωποειδή.
Στις προθήκες εκτίθενται ο «μακεδονικός ουρανοπίθηκος» (9.500.000 χρόνων),
εκμαγεία και τμήματα κρανίων. Ακολουθεί η γνωστή ως παλαιολιθική εποχή και το
κρανίο του ανθρώπου των Πετραλώνων (αντίγραφό του, καθώς το πρωτότυπο
«κρατείται» στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο) από το 200.000 π.X.

H κεφαλή που αποκαλύπτει μετά τη συντήρησή της ο υπάλληλος του Μουσείου ερμηνεύτηκε ως πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Χρονολογείται στα ρωμαϊκά χρόνια

H «Γένεση των πόλεων» αρχίζει στη μεγάλη αίθουσα του ισογείου από την
εποχή του Σιδήρου (1.100 – 700 π.χ) με την ίδρυση οικισμών – αποικισμών από τη
Χαλκίδα (Χαλκιδική), την Άνδρο και την Εύβοια στα παράλια του Θερμαϊκού
Κόλπου.

Ακολουθώντας τον χώρο και τους χρόνους, ο θεατής φτάνει στη «Μακεδονία από τον
7ο π.X. αιώνα ώς την ύστερη αρχαιότητα». Είναι εκεί που περιπλανάται στην
πολιτική, στρατιωτική, θρησκευτική, εθιμική καθημερινότητα των αρχαίων
Μακεδόνων, που ενημερώνεται για τα πρώτα ψιμύθια (καλλυντικά) των αρχαίων
πάλλευκων καλλονών (χάρη στη σκόνη μολύβδου που χρησιμοποιούσαν ως μάσκα
ομορφιάς), εκεί που γνωρίζει τους αγαπημένους θεούς των Μακεδόνων (Διόνυσος,
Αφροδίτη, Δίας, Ηρακλής – ορίζεται μάλιστα ως γενάρχης της μακεδονικής
βασιλικής δυναστείας των Αργεάδων – Τημενιδών), διαβάζει κείμενα για τα ταφικά
έθιμα, αγγίζει ογκώδεις πήλινες και λίθινες σαρκοφάγους, όπλα και εργαλεία,
αντίγραφα μουσικών οργάνων (αυλό, λύρα) και ακούει την αρχαία μουσική.

H ογκώδης αψίδα σηματοδοτεί την είσοδο στην πόλη της Θεσσαλονίκης, όπου
τον θεατή υποδέχεται ένα ψηφιδωτό δάπεδο περίπου 40 τ.μ. με αναπαράσταση του
ιερού γάμου του Διονύσου και της Αριάδνης (η ίδια που φέρει ανάγλυφη ο
περίφημος χάλκινος κρατήρας του Δερβενίου). Το ψηφιδωτό εντοπίστηκε σε
οικόπεδο στο κέντρο της σύγχρονης Θεσσαλονίκης και θεωρείται πως ανήκε σε
αστική βίλα του 2ου μ.X. αιώνα.

Τεράστιοι κίονες από ρωμαϊκούς ναούς, εντυπωσιακά ογκώδη αγάλματα Ρωμαίων
αυτοκρατόρων (Αδριανός, Καρακάλλας, Αύγουστος κ.ά.), ευρήματα από το Σεραπείο
(συγκρότημα ναών αφιερωμένων στον θεό Σέραπη και άλλες αιγυπτιακές θεότητες)
των ύστερων ρωμαϊκών χρόνων «κλείνουν» το μεγάλο «Π» του Μουσείου, ενώ η έκτη
ενότητά του παραμένει ως είχε στο λεγόμενο «μικρό «Π» όπου συνεχίζεται η
έκθεση του «Χρυσού των Μακεδόνων», με εντυπωσιακότερο έκθεμα τον περίφημο
κρατήρα του Δερβενίου αλλά και τα κείμενα από τη μερική αποκρυπτογράφηση του
αρχαίου παπύρου.

Μη χάσετε…

* Στην υπόγεια αίθουσα τα ίχνη τερηδόνας στην κάτω γνάθο και
οστεοαρθρίτιδας στους σπονδύλους του παλαιολιθικού προγόνου που εντόπισαν οι
ερευνητές.

* Στη μεγάλη αίθουσα του ισογείου την πρωτοεκτιθέμενη αρχαία μουσική
παρτιτούρα. Το κείμενο αποκρυπτογραφήθηκε και μεταφέρθηκε στο πεντάγραμμο
«δίνοντας» ένα μουσικό θέμα που μπορεί ν’ ακούσει ο επισκέπτης από ειδικό
ηχοσύστημα.

* Την ογκώδη μολύβδινη σαρκοφάγο (από το ανατολικό νεκροταφείο της
Θεσσαλονίκης) που κράτησε σχεδόν ανέπαφα 1.600 χρόνια τα κατάμαυρα μαλλιά της
– νεαρής – νεκρής πλεγμένα σε πλεξίδες, όπως και μέρη του πορφυρού
χρυσοκέντητου ενδύματός της.

INFO

Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης: Μανόλη Ανδρόνικου 6 (τηλ. 2310-830.538).
Εισιτήρια 4 και 2 ευρώ. Από Σεπτέμβριο 6 ευρώ.