Tηλε-(από)πατος

Του χειρίστου είδους αμερικάνικο trash στην ελληνική τηλεόραση. Στη φωτογραφία ο Ηλίας Ψινάκης με τη συμπαρουσιάστριά του στο «Distraction» Έλενα Γράβεζα

Αφοδεύει η αγελάδα του Γρηγόρη; Σιγά το θέαμα. Στου Ηλία (Distraction, Alpha)
ουρούν οι άνθρωποι. Σε κοινή θέα. Ακριβώς σαν τα ζώα. Ποια η διαφορά άλλωστε;
Μια λεπτομέρεια μόνο. Κάθονται σε λεκάνη με καζανάκι. Στο πλατό επιδεικνύονται
τα κλέη του πολιτισμού, οι διάφανοι απόπατοι. Εντός των γυάλινων κλουβιών με
λεκάνη και καζανάκι νεαρός και νεαρή υφίστανται το βασανιστήριο της ούρησης σε
κοινή θέα. Ακριβώς όπως στο Άουσβιτς. Ήταν ένα από τα βασανιστήρια η κατάργηση
της ιδιωτικότητας, ιδίως στην πολύ προσωπική αυτή στιγμή.

Στην ελληνική τηλεόραση τηλεπαιχνίδι. Θαύμα. Ο τίτλος σημαίνει «αποδόμηση»,
«καταστροφή», όπως εξηγεί ο στρογγυλοκαθισμένος στο απολύτως δομημένο
τηλεσκουπιδαριό παρουσιαστής Ηλίας Ψινάκης. Ντεκόρ κιτς, με αιγυπτιακούς
κίονες, σκοτεινό σαν περιθωριακό καταγώγιο. Επίσημη διάλεκτος το καλιαρντό.
Διάλογοι όλοι με σεξουαλικά υπονοούμενα. Ημίγυμνοι άντρες, σαν φωτογράφηση για
γκέι περιοδικό παριστάνουν το ζωντανό ντεκόρ.

Παίκτες μια ομάδα νεαρών που προσπαθούν να κάνουν χιούμορ αφού έχουν αποδεχθεί
να υποστούν βασανιστήρια προκειμένου να κερδίσουν ένα αυτοκίνητο.
Συμπαρουσιάστρια ξανθιά μπεμπέκα που παριστάνει το βούρλο, ελαφρώς ενδεδυμένη,
τιμώντας το στερεότυπο της γυναίκας-αντικείμενο. Και παρουσιαστής ο Ηλίας
Ψινάκης, που αξιοποιεί την εκπομπή για να ξεσπαθώσει στα υπονοούμενα σαν
ξαναμμένος έφηβος, που έχει κολλήσει το μυαλό του τσίχλα από την
αγουροξυπνημένη λίμπιντο.

«Από πίσω έχω πιο πολύ σουξέ…», χειροκροτεί το κοινό. Παρουσιάζει τους
ημίγυμνους άνδρες, που φορούν κάτι σαν δερμάτινες φουστίτσες: «στην αρχαιότητα
τους λέγαμε φούστηδες». Αστείο; Μπορεί. Σε μια βραδινή παρέα πιωμένων
χαβαλέδων. Όχι όμως στην τηλεόραση των μικροαστικών στερεοτύπων, που άλλωστε
τα υπηρετούν εκείνοι, οι οποίοι όπως τόνισε και ο Ψινάκης – και ίσως όχι μόνο
για φιλοφρόνηση – είχαν την ιδέα της εκπομπής. Και την είχαν ο Νίκος
Χατζηνικολάου, των βραβείων για την ποιότητα της ενημέρωσης που προσφέρει, και
ο Λάτσιος – τα βραβεία τα παίρνει η σύζυγος Μενεγάκη. Με άλλα λόγια, μέσα σε
ένα τόσο καλοδομημένο μιντιακό σύστημα της απόλυτης συντήρησης των κανόνων η
δήθεν «αποδόμηση» (Distraction) δεν είναι παρά φτηνή, χυδαία μέθοδος κυνηγιού
τηλεθέασης.

Και έτσι φτάσαμε στον απόλυτο τηλεοπτικό πάτο. Σε μια εκπομπή που δεν
προβάλλεται από περιθωριακό καναλάκι αργά μετά τα μεσάνυχτα, αλλά σε ώρα
σχετικά υψηλής τηλεθέασης σε ένα από τα κανάλια που κυνηγούν την πρωτιά και εξ
αυτής τον τίτλο του «μεγάλου καναλιού». Δυστυχώς όμως, με τον απόλυτο, άνευ
ορίων κυνισμό της εγχώριας αγοράς, «μεγάλο» εννοούμε το κανάλι με τηλεθέαση.
Έτσι απλώς. Λες και δεν πουλάει εκτός από απορρυπαντικά και πολιτισμό. Ουδόλως
έχουμε ασχοληθεί όμως με τα όρια που μπορεί να έχει το κυνήγι των ποσοστών
τηλεθέασης. Με τα κριτήρια ποιότητας και πολιτισμού που οφείλει να πληροί ένα
κανάλι ευρείας λήψεως με πρόγραμμα που απευθύνεται σε ολόκληρη την οικογένεια,
με δελτίο ειδήσεων που διεκδικεί την εγκυρότητα και με παρουσιαστή του, τον
πρόεδρο του καναλιού, ο οποίος την ώρα του δελτίου καλεί τον πολιτικό κόσμο
της χώρας να τοποθετηθεί επί κορυφαίων ζητημάτων και την ίδια στιγμή έχει
εγκρίνει την προβολή ενός άγρια προκλητικού τρας δυο ώρες μόλις αργότερα και
αμέσως έπειτα από ένα οικογενειακό σίριαλ.

Το πρόσωπο του τέρατος

Όχι ότι το κιτσάτο θέαμα και ακρόαμα που προσφέρει ο Ψινάκης κομίζει
οποιαδήποτε ανατροπή. Αντιθέτως. H ηδονοβλεπτική προσέγγιση των βασικών
ενστίκτων, που αποθεώνει η σειρά, είναι η πεμπτουσία του ακροσυντηρητικού
μικροαστισμού.

Σεξoυαλίζοντα υπονοούμενα, σκατολογία, ούρηση on camera και μερικά «μπιπ» όταν
παραφέρεται ο Ψινάκης. Αυτά τους μάραναν όταν λίγο πριν έχει πει στους παίκτες
ότι πρέπει να ουρήσουν και όποιος ουρήσει πρώτος κερδίζει το αυτοκίνητο: «Ο
καθένας πρέπει να ‘χει πολύ καλό σφιχτήρα… από μπρος (εξηγεί με νόημα )…
μην τα αμολήσετε όλα» και κατόπιν ακούγεται ήχος ούρησης.

Ο χειρότερος φασισμός είναι ο εθισμός μας στο πρόσωπο του τέρατος της
κακογουστιάς, έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις της εποχής εκείνης, που ακόμη κάναμε
όνειρα πολιτισμού.