Bασικό ένστικτο αρπαχτής

Όταν η show business καπελώνεται εντελώς από τη διαφήμιση, τα μπότοξ, τα
λίφτινγκ, τις δημόσιες σχέσεις, τα σαλόνια ομορφιάς, την πλαστική χειρουργική,
τον Φουστάνο, δεν είναι αρμοδιότητας κριτικής αλλά «κάτσε καλά» και
παρασκηνιακού ρεπορτάζ… Εντελώς χυδαία, ωμά και κυνικά, το ζήτημα τέθηκε ως
εξής: Ρε σεις, δεν επαναφέρουμε στην κυκλοφορία το “Βασικό ένστικτο” της
κυρίας, μπας και εκ της αρπαχτής φορτώσουμε τα ταμεία; Έτσι ακριβώς. Ίσως και
χειρότερα.

Σε μια τέτοια περίπτωση – νόμιμη, μέσα στα πλαίσια της βιομηχανίας –
τρία πράγματα πρέπει να εξασφαλιστούν, από τους παραγωγούς που εκτός από τα
ταμεία σκέφτονται (λιγουλάκι) το «προϊόν» και τον θεατή: σενάριο, σκηνοθέτη
και καστ. Που πα’ να πει: εντάξει, να εκθέσουμε επί 115 λεπτά τα αγέραστα –
έστω πλαστικά – κάλλη της πενηντάρας αλλά, διάολε, να φροντίσουμε και το
ντεκόρ! Δεν το σκέφτηκαν; Δεν μπόρεσαν; Μπας και η κυρία έγδυσε ολόκληρο το
περιεχόμενο του προϋπολογισμού και δεν άφησε μία για αξιοπρεπή παρτενέρ να
οργώσει, να… λεηλατήσει την κορμάρα της; Πού να ξέρω; Έτσι, η επιστροφή της
Στόουν κατέληξε στην εξής σύνθεση: το σενάριο είναι φτωχή, πληκτική αντιγραφή
του «πρώτου» ενστίκτου, όπου αντί για τον μπάτσο (Μάικλ Ντάγκλας) λαμβάνουν
μέρος η ψυχιατρική και ο άχρωμος, ασήμαντος, αδιάφορος, «ουδέτερος» Ντέιβιντ
Μόρισεϊ. Να το πω; Ακόμα και η κυρία Βούλα Γεωργακάκου του Ελληνικού Κέντρου
Κινηματογράφου θα τους προμήθευε έναν απείρως καλύτερο Γεωργούλη (ας πούμε).

«Basic instinct 2». Κουκλάρα είσαι. Ταινία είσαι;

Ενός κακού μύρια έπονται. Διότι ο σκηνοθέτης Μάικλ Κέιτον Τζόουνς (με
καλύτερη στιγμή του, το μετριότατο «Σκάνδαλο» Κρίστιν Κίλερ), εντελώς
ακατάλληλος για πλαστική χειρουργική ενός σεναρίου «σκοτωμένου» από την αρχή.
Και το χειρότερο; Εκεί όπου ο αρσενικός πληθυσμός θα τρέξει στο ταμείο
ζητώντας τα λεφτά του πίσω, είναι το θρυλικό σύνθημα, μ’ ένα στόμα μια φωνή:
Χασάπη γράμματα! Θέλετε τα λογοκριμένα από τους παραγωγούς «γράμματα»; Απλό.
Μπείτε στο Δίκτυο για να βγείτε με τις κομμένες σκηνές, το αληθινό «Βασικό
ένστικτο». Δεύτε λάβετε φως εντελώς δωρεάν.

Και για του λόγου το αληθές, ιδού οι τολμηρές – υποτίθεται – σκηνές, τις
οποίες μπορεί κανείς να συναντήσει τουλάχιστον κάθε εβδομάδα σε μία
τουλάχιστον νέα ταινία, με προτιμότερη (το λέω από τώρα για να πάρετε θέση) το
επερχόμενο «Samsara» – κάτι για τον Βούδα, αλλά με μια σκηνή Κάμα Σούτρα και
μια Ινδή αίλουρο και τίγρη που θα αφήσει εποχή. Έχουμε και λέμε, λοιπόν: πρώτη
σκηνή, με τα γράμματα που λένε, όπου η Στόουν οδηγεί με διακόσια spider
χαράματα στο Λονδίνο και μέσα στη μούρλια τοποθετεί το δάχτυλο του
μαστουρωμένου συνοδηγού της στο μόριό της, αλλά εμείς ούτε δάκτυλο ούτε μόριο
βλέπουμε. Επακολουθούν τρεις σκηνές μηχανικής διασταυρώσεως με ψεύτικα βογκητά
(πάλι χωρίς όργανα φυσικά), για να καταλήξουμε με τη Στόουν σε τζακούζι με
γυμνά τα ξεσηκωμένα, πλαστικά, ολοστρόγγυλα στήθη να κολυμπούν ευάερα – ευήλια
έξω από τον αφρό. Με συγχωρείτε, έχουμε δει και καλύτερα!

Το διά ταύτα; Επί δύο ώρες η Στόουν να μπαινοβγαίνει στις σκηνές με το
ίδιο σαρκαστικό, σεξουλιάρικο, φαλλοκοφτικό υφάκι. Αδιαλείπτως και συνεχώς με
μοναδικά διαφορετικά στοιχεία τις τουαλέτες, τις γόβες και τα αξεσουάρ. Σαν να
ξεφυλλίζεις περιοδικό μόδας. Και κάθε φορά που ανοίγει το στόμα της είναι σαν
να διαβάζει ατάκες από editorial του «Free». Εντάξει, αν ήμουν φανταράκι στη
Βαγδάτη θα τοποθετούσα τη φωτογραφία της με τα γυμνά μπαλκόνια της πάνω από το
κρεβάτι μου. Με απλά λόγια, για μόδα είναι, για τα φανταράκια είναι, για την
πλαστική χειρουργική είναι, αλλά για σινεμά δεν είναι. Διότι μετά την προβολή,
το μόνο που σου ‘ρχεται να ρωτήσεις είναι το εξής: κυρία Στόουν, μπορείτε να
δώσετε και σ’ εμάς την… ανασηκωματική συνταγή;

Δύο στη συσκευασία της μίας ταινίας

«Το κρυφό σπαθί του Σαμουράι» (The hidden blade): ή, πως δύο μεσαίου μήκους
ιστορίες χωρούν στη συσκευασία της μίας ταινίας!

Σκηνοθέτης, ο παλαίμαχος Ιάπων Γιόζι Γιαμάντα – του σπουδαίου και στέρεου
κώδικα τιμής των αρχαίων πολεμιστών του «Σαμουράι του λυκόφωτος». Όποιος δεν
πρόλάβε να ραντιστεί από τη σοφία και τον μινιμαλισμό αυτής της ταινίας,
παραγωγής 2002, ας σπεύσει να την προμηθευτεί στη μορφή του DVD. Όσο όμως το
«Tagosare Seibei» (το λυκόφως) είναι συμπυκνωμένο και ολοκληρωμένο, τόσο
διχασμένο και κομμένο είναι το «Hidden blade» (ακριβής μετάφραση «H κρυμμένη
λεπίδα). Όπου το πρώτο μέρος αισθηματικό, ρομαντικό και ερωτικό, ενώ το
δεύτερο, ηρωικό, πολεμικό και αντιεξουσιαστικό!

Περίεργα πράγματα; Καθόλου. Απλώς, αμηχανία σεναριακής γραφής και αδιέξοδο
προσανατολισμού. Δηλαδή, στο πρώτο μέρος – σε μια Ιαπωνία του 19ου αιώνα που
δρασκελίζει το κατώφλι από την παράδοση στη δυτική εξάρτηση – παλιός
πολεμιστής εισβάλλει στο σπίτι ενός εμπόρου και σχεδόν απάγει ανεκπλήρωτο
έρωτά του, μια κατάκοιτη γυναίκα, επειδή ο σύζυγος και η πεθερά της αδιαφορούν
γι’ αυτή την ταπεινή ψυχή, η οποία μεγάλωσε στο αρχοντικό του Σαμουράι σε ρόλο
οικιακής βοηθού, αφομοιώνοντας και υπηρετώντας πλήρως τον κώδικα τιμής και
ηθικής. Το ζήτημα, λέει ο Γιαμάντα, δεν είναι η καταγωγή, αλλά η αγωγή.
Ιδεαλισμός και ουτοπία που διασταυρώνονται με πάσης φύσεως θρησκείες και που
οδηγούν στο απλοϊκό συμπέρασμα «ό,τι παλιό, καλό – ό,τι νέο και
εκσυγχρονιστικό, ξενόφερτο και κακό»!

«Το κρυφό σπαθί του Σαμουράι». Κομμένο στα δύο

H ίδια φιλοσοφική λογική διαπερνάει και το δεύτερο μέρος, το ηρωικό και
αντιεξουσιαστικό. Διότι ο ίδιος ταπεινός, παλιομοδίτης Σαμουράι λαμβάνει
εντολή από αυταρχικό διοικητή να θανατώσει συνάδελφο πολεμιστή, τον μόνο που
ορθώνει το ανάστημά του απέναντι στη δικτατορική εξουσία και τη δυτική
επιρροή. Αληθινός, επομένως και γνήσιος ήρωας είναι ο αντάρτης, ο στασιαστής
και όχι ο ταπεινός εκτελεστής. Απογοητευμένος όμως ο Γιαμάντα από την
επικρατούσα εξουσία και από την ανολοκλήρωτη επανάσταση, καταλήγει στην
βολική, αδιέξοδη, απλοϊκή λύση της φυγής προς τη φύση, παρέα με το κορίτσι.

Αλλά, πρώτον (και ιστορικά διαπιστωμένο): οι Σαμουράι όχι μόνο δεν ήταν
άγγελοι και μοναχικοί, αλλά αντιθέτως υπηρέτησαν με τον πιο βάρβαρο τρόπο κάθε
κατακτητή. Δεύτερον: το εξωτικό στοιχείο των Σαμουράι χρησιμοποιείται από τους
Ιάπωνες προς δυτική εκμετάλλευση. Επομένως, ο Γιαμάντα αξιοποιεί αυτό ακριβώς
που κατηγορεί. Αντίφαση διανοούμενου χωρίς σταθερή πολιτική και κοινωνική
αρχή. Και, τρίτον: η επανάληψη του ίδιου μοτίβου, του μοναχικού πολεμιστή,
αποδεικνύει το αδιέξοδο του καλλιτέχνη και την αμηχανία του μπροστά στη
σύγχρονη, πλούσια θεματική. Εν ολίγοις, θα το ρισκάριζα μόνο στην περίπτωση
που δεν είχα δει το καλύτερο και ανώτερο «Ο Σαμουράι του λυκόφωτος».

H μαγεία των βλεμμάτων

Καλύτερη επιλογή της εβδομάδας η τριπλή, σπονδυλωτή παραγωγή «Tickets»
(«Εισιτήρια»), με χρονική σειρά σκηνοθετικών υπογραφών: Ερμάνο Όλμι, Αμπάς
Κιαροστάμι, Κεν Λόουτς. Δηλαδή Ιταλία, Ιράν, M. Βρετανία εντός της ίδιας
αμαξοστοιχίας της καλλιτεχνικής (και ουχί οικονομικής) παγκοσμιοποίησης, η
ισχύς εν τη ενώσει!

Το μοτίβο «ίδια αφετηρία, ίδιος προορισμός, τρία διαφορετικά ταξίδια» κολλάει
γάντι στην ουσία. Διότι και τα τρία επεισόδια λαμβάνουν μέρος εντός του ίδιου
συρμού που διασχίζει την Ευρώπη, με διαφορετικής προελεύσεως, ταυτότητας και
τερματικού σταθμού επιβάτες. Έξυπνη σύλληψη από τους Ιταλούς (κυρίως)
παραγωγούς να «τοποθετήσουν» τρεις ανόμοιους σκηνοθέτες μέσα στα ίδια
σεναριακά, χωροταξικά πλαίσια. Εκ της συγκεντρώσεως στο ίδιο τρένο (δηλαδή
στον ίδιο τόπο) διευκολύνουν ομοιογένεια, πυκνότητα, προσανατολισμό και
περιεκτικότητα αφήγησης.

«Tickets». Κεν Λόουτς με Αμπάς Κιαροστάμι παραδίδουν μαθήματα σκηνοθετικής μαγείας!

Προσπερνάω το πρώτο επεισόδιο, όπου καθηγητής αναπολεί την απροσδόκητη
συνάντηση με νεαρά ύπαρξη και αισθηματικά νοσταλγεί το κορίτσι. Και το
προσπερνάω γιατί το βλέμμα του Όλμι πάσχει αθεράπευτα από θεματική κόπωση,
αισθητική πρεσβυωπία και ιδεολογική γήρανση. Εγκαταλείπω τον πρώτο «σταθμό»,
μπαίνω στον δεύτερο, με «σταθμάρχη» τον Αμπάς Κιαροστάμι και μένω με το στόμα
ανοιχτό. Το στόρι σχεδόν αόρατο, περίπου σαν σκίτσο πίσω από τσιγαρόκουτο,
ζωγραφισμένο από φαγωμένο μολύβι. Δηλαδή ευτραφής κυρία, συνοδευόμενη από
νεαρό με τα μισά της χρόνια, αναστατώνει με τα καπρίτσια της και δημιουργεί
πανικό. Όμως η χορογραφία των βλεμμάτων (έτσι, ακριβώς όπως το διαβάζετε!) και
το μπαλέτο με ντουέτο τη μηχανή και τα πρόσωπα συγκροτούν ένα από τα πιο
απολαυστικά και γοητευτικά μαθήματα σκηνοθεσίας που έχω δει τα τελευταία
χρόνια. Μέσα στις μικροσκοπικές διαστάσεις ενός βαγονιού να κάνουν «έρωτα» το
χιούμορ με την καθημερινότητα, το φλερτ με τους καταναγκασμούς και η φυγή με
την πλήξη. Άριστο!

H χαριστική, γλυκόπικρη βολή, προέρχεται από την τρίτη και τελευταία ιστορία
με σκηνοθέτη τον Κεν Λόουτς και επιβάτες μια χούφτα Βρετανούς πιτσιρικάδες
οπαδούς ποδοσφαιρικής ομάδας και μια οικογένεια μεταναστών. Με τα ίδια περίπου
βλέμματα μαγείας, αλλά με τον γνωστό κοινωνικό, χυμώδη ρεαλισμό του, ο
αριστερός τζέντλεμαν της αγγλικής οθόνης παίρνει τη σκυτάλη από τον Κιαροστάμι
και επιδίδεται σε πιρουέτες διαλεκτικής της καθημερινότητας. Όπου οι
προκαταλήψεις για τους «καλούς» λαθρομετανάστες και τους «κακούς» λευκούς (και
τούμπαλιν) μεταμορφώνονται σε μια σαρωτική αποκάλυψη στιγμών από αληθινό
επεισόδιο που μπορεί να συμβεί – και συμβαίνει – στη σημερινή σύνθετη ζωή μας.
Σχεδόν με το τίποτα, δύο κορυφαίοι καλλιτέχνες μεταμορφώνουν πηλό και νερό σε
έργα σύγχρονης γλυπτικής, με ζωντανά αγάλματα που χορεύουν ταγκό!

Αμερικανική υπερπαραγωγή Ταλιμπάν

«V for Vendetta» και όλα τούμπα. Ταινία στα μέτρα υπερπαραγωγής, με
σεναριογράφους τους αδελφούς Γουατσόφσκι της τριλογίας «Matrix» και σκηνοθέτη
τον Τζέιμς Μακ Τιγκ, με Άγγλους Ταλιμπάν που επιχειρούν να κατεδαφίσουν τη
Βουλή των Λόρδων προκειμένου να επαναφέρουν αληθινή δημοκρατία στη Βρετανία!

Ο σκελετός της ιστορίας είναι μείγμα από «Φάντασμα της Όπερας» και κόμικς,
όπου αυριανός Λονδρέζος Μπιν Λάντεν (Χιούγκο Γουίβινγκ), με μάσκα Κόμη
Μοντεκρίστο να καλύπτει μονίμως το παραμορφωμένο – από το φασιστικό καθεστώς –
πρόσωπό του, σχεδιάζει μαζική εξέγερση και εκθρόνιση του αυταρχικού κυβερνήτη
(Τζον Χαρτ), παρέα με την πεντάμορφη Νάταλι Πόρτμαν!

Έξυπνη σύλληψη, φλύαρη αφήγηση, μονότονη επανάληψη και σχηματική, στεγνή,
πολιτική και αισθητική ανάπτυξη. Κρίμα η πρόθεση!

H αρχόντισσα του προλεταριάτου

H μικρή έκπληξη της εβδομάδας, το πασχαλινό σοκολατένιο αυγό για μικρούς αλλά
και μεγάλους, φέρει τον πασίγνωστο τίτλο «Lassie» (σκηνοθεσίας Τσαρλς
Στάριτζ), όπου ένα αρχοντικό κόλεϊ, ζηλευτό και από τον πιο φανατικό ζωόφιλο,
με κόλλησε στη θέση μου μέχρι το τελευταίο λεπτό!

Φτιαγμένο από γνήσια υλικά βρετανικού κοινωνικού κινηματογράφου. Διόλου
χαζοχαρούμενο, αδιόρατα διδακτικό και αόρατα ηθικοπλαστικό. Οικογένεια
μεταλλωρύχου, τις παραμονές του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, εξ ανάγκης πουλάει ένα
πανέξυπνο, τρυφερό, πιστό και πανέμορφο κόλεϊ στον λόρδο της περιοχής. H Λάσι
όμως δραπετεύει από το χρυσό κλουβί και κάθε μέρα επιστρέφει στη φτωχική φωλιά
της. Όσο και να την δένουν, να την δέρνουν, να την βασανίζουν, να την
φιμώνουν, εκεί η αρχόντισσα: με ανώτερη αισθηματική νοημοσύνη από τον πλούσιο
αρχηγό, να τα δίνει όλα με κατεύθυνση το λατρευτό της μικρό εννιάχρονο
αφεντικό.

«Lassie». H αρχόντισσα του βρετανικού προλεταριάτου!

Ώσπου την μεταφέρουν στη Σκωτία, οκτακόσια χιλιόμετρα μακριά, και τότε
συμβαίνει κάτι που, αν και φαίνεται απίστευτο και τρομερό, εν τούτοις είναι
πιστοποιημένο από αληθινό περιστατικό, όταν ένα τετράποδο διήνυσε εκατοντάδες
χιλιόμετρα προκειμένου να βρει τον άνθρωπό του, που στο μεταξύ είχε
μετακομίσει σε κάποιο ερευνητικό κέντρο στη Σιβηρία. H Λάσι δραπετεύει και με
πυξίδα την καρδιά της και με «μηχανή» το πάθος της για τον μικρό διασχίζει τη
μισή M. Βρετανία, μόνη ανάμεσα σε λύκους. Ακόμα και με το χρυσάφι όλου του
κόσμου, την καρδιά της δεν μπορείς να αγοράσεις! Ακούγεται υπερβολικό αλλά,
σας βεβαιώ, αισθάνθηκα σαν τον εννιάχρονο Τζόε, που περίμενε με δάκρυα στα
μάτια το μοναδικό, αφοσιωμένο, πιστό πλάσμα της μαύρης και άραχνης ζωής του.
Και ξέρετε γιατί; Επειδή στην ομορφιά, το πείσμα, την ανυπακοή, την
αξιοπρέπεια και το αίσθημα αυτού του αρχοντικού κόλεϊ είναι αποτυπωμένα όλα τα
χαρίσματα του ουμανισμού και του μόχθου!