Δολοφονίες εν ψυχρώ

Άκρως ενδιαφέρουσα και η περίπτωση του «Truman Capote». H βιογραφική ταινία με
σκηνοθέτη τον Μπένετ Μίλερ, που κατά βάση είναι «τέκνο» συνύπαρξης του
ηθοποιού Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν και του σεναριογράφου Νταν Φάτερμαν, του
ερευνητή που έκανε φύλλο και φτερό το παρασκήνιο του βίου και της πολιτείας
του διάσημου Τρούμαν Καπότε, συγγραφέα του θρυλικού «Εν ψυχρώ».

Με δύο μικρές ενστάσεις: πρώτον, ο αδαής περί Καπότε δεν θα καταλάβει γρι.
Επομένως (δεύτερον) η ελληνική εταιρεία θα έπρεπε να εξασφάλιζε την
επανακυκλοφορία του αριστουργηματικού, ασπρόμαυρου «Εν ψυχρώ» («In cold
blood») του 1967, μια ιστορία βασισμένη στο συγκεκριμένο περιστατικό και
σκηνοθετημένη, αριστοτεχνικά, σε ασπρόμαυρο, «βαρύ» κλίμα από τον Ρίτσαρντ
Μπρουκς.

Αναγκασμένος, λοιπόν, εκ των πραγμάτων, υπενθυμίζω με δυο λόγια την περίπτωση
Τρούμαν Καπότε: με προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον, διάσημος στη
συνέχεια, με την προκλητική συμπεριφορά του, τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις του,
τις απίστευτες ποσότητες αλκοόλ, την ένρινη, γυναικεία φωνή και κυρίως από το
βιβλίο του, το οποίο ολοκλήρωσε ύστερα από ύπουλες και πλαγίως ανολοκλήρωτες
ερωτικές σχέσεις, που είχε συνάψει με έναν από τους δύο δολοφόνους, τον Πέρι
Σμιθ.

«Τρούμαν Καπότε». Ο Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν, το φαβορί που προορίζεται να «κλέψει» το βραβείο από τον Χιθ Λέτζερ, τον γκέι καουμπόη του «Brokeback mountain»

Ο σεναριογράφος Φάτερμαν αποφεύγει – και άριστα πράττει – την αφήγηση
της βιογραφίας σε παρελθόντα χρόνο, εστιάζοντας σε τρεις δολοφονίες
(κυριολεκτικά ή μεταφορικά) εν ψυχρώ, με την εξής σειρά:

H πρώτη – ανεξήγητη, εντελώς εξωφρενική – συνέβη μια νύχτα του Νοεμβρίου του
1959, όπου δύο περιπλανώμενοι, κάπου στο Κάνσας, φιμώνουν και δένουν γονείς
και δύο παιδιά και στη συνέχεια, αφού δεν βρίσκουν δέκα χιλιάδες δολάρια, όπως
«έτσι είχαν ακούσει», σκοτώνουν και τους τέσσερις σαν τα αρνιά και φεύγουν με
πενήντα ψωροδολάρια! Επομένως, ατομική δολοφονία in cold blood.

H δεύτερη – εντελώς συνταγματική – λαμβάνει χώρα το βράδυ της 14ης Απριλίου
του 1965, όταν ο δήμιος της Πολιτείας απαγχονίζει τους δύο δολοφόνους.
Επομένως, εν ψυχρώ σκότωσε ο Πέρι Σμιθ, εν ψυχρώ εκδικείται και σκοτώνει η
κρατική μηχανή. Οφθαλμόν αντί οφθαλμού!

H τρίτη – άγνωστη μέχρι σήμερα στο ευρύτερο κοινό – φέρει ονομασία
Τρούμαν Καπότε. Εδώ και η ακτινογραφία του συγγραφέα/καλλιτέχνη και των
σχέσεών του με το έργο, το κοινό, τη φήμη του, την ανασφάλειά του. Ένα βαμπίρ,
που ρουφάει αίμα προκειμένου να ικανοποιήσει την ακόρεστη ματαιοδοξία του και
να χοντρύνει το πορτοφόλι του. Εδώ είναι που λένε γκέι στο σώμα, γκέι στην
ψυχή.

Από την πρώτη στιγμή οσμίζεται ψητό, από την πρώτη στιγμή ρίχνει το δόλωμα και
πιάνει ψάρι εκατό κιλών. Από τη μια, αναγνωρίζει στο πρόσωπο του δολοφόνου το
δικό του, προβληματικό οικογενειακό παρελθόν. «Και οι δύο στο ίδιο σπίτι, μόνο
που εγώ άνοιξα την μπροστινή πόρτα, ενώ εσύ την πισινή». Σωστός! Από την άλλη
να περιμένει με την ανάσα στο στόμα, πότε το Ανώτατο Δικαστήριο θα αποφανθεί
οριστικά για την εκτέλεση του φίλου του και παραλίγο εραστή του, Πέρι Σμιθ,
ώστε επιτέλους να γράψει το φινάλε του μυθιστορήματός του και να θριαμβεύσει
στην κριτική και το κοινό.

Ποιος από τους δύο Καπότε είναι ο αληθινός; Και οι δύο. Και φίλος και
δήμιος. Και συγκινημένος και εξοργισμένος. Και αισθηματίας και κυνικός. Όμως,
προς Θεού, όχι και να οργανώσει εκστρατεία για να σώσει το θύμα του! Γιατί το
ζήτημα είναι κυρίως νομικού πολιτισμού. Το στοιχειώδες που έπρεπε να πράξει
ήταν να ξεσηκώσει τον κόσμο ενάντια της εκτέλεσης in cold blood των δύο
δολοφόνων. Διαφορετικά, ζούγκλα. Διαφορετικά, «κοινωνία ο καθρέφτης σου
είμαι». Και ο Πέρι Σμιθ ήταν!

Πιθανό Όσκαρ στον Χόφμαν

H ερμηνεία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν – ενός πολυμορφικού «εργαλείου» με
εξαιρετικές επιδόσεις σε πλήθος χαρακτήρων – ακολουθεί την παραδοσιακή,
αμερικανική οδό. Όσο περισσότερο ταυτίζεται ο ηθοποιός με τον ρόλο του, τόσο
καλύτερος ερμηνευτής είναι. Έτσι, η απόσταση ανάμεσα στην ερμηνεία και τη
μιμική είναι δυσδιάκριτη. Ό,τι συνέβη πέρυσι με τον Τζέιμι Φοξ στο «Rey»
Τσαρλς, που του χάρισε το πρώτο του Όσκαρ. Οι «ακαδημαϊκοί» επιβραβεύουν την
ταυτοπροσωπία. Εγώ, αν θέλετε τη γνώμη μου, υποκλίνομαι στην αυτοκόλλητη σχέση
του Χόφμαν με τον Καπότε, αλλά πιστεύω ότι η μεγάλη ερμηνεία προέρχεται από
τον ηθοποιό που ταυτόχρονα είναι μέσα κι έξω από τον ρόλο του. H μιμική είναι
το μέσο, για τον Χόφμαν ο σκοπός. Το πιθανότερο, να κερδίσει το Όσκαρ. Το
απίθανο, την αθανασία. Έτσι, κάπου στο βάθος, ταιριάζει με τον Καπότε. Ο
σκοπός αγιάζει τα μέσα!

Δύο του ισογείου, δύο του υπογείου

«Tsotsi». Αμαρτωλός, 19 ετών, γίνεται χριστιανός!

Ακόμα τέσσερις ταινίες, εκ των οποίων το «Tsotsi» διεκδικεί Όσκαρ καλύτερης
ξενόγλωσσης παραγωγής:

«Tsotsi», του Νοτιοαφρικανού Γκάβιν Χουντ, με ήρωα δεκαεννιάχρονο ορφανό,
παραγκούπολης του Γιοχάνεσμπουργκ, που με δύο φίλους του τριγυρίζουν, αρπάζουν
πορτοφόλια, σκοτώνουν ανυποψίαστους περαστικούς και χάνονται μέσα στο πλήθος.
Όταν ύστερα από ληστεία και αφού πρώτα τραυματίσει μια μάνα θα αναγνωρίσει στο
μωρό που εκ λάθους βρέθηκε στο αυτοκίνητο τα δικά του, στερημένα παιδικά
χρόνια, θα το περιθάλψει, θα μετανοήσει, θα το επιστρέψει και γονυπετής θα
ζητήσει συγγνώμη και περίπου θα αγιάσει! Όλα μέσα. Και βία, και κοινωνικό
σχόλιο, και θρησκεία. Πονηρός ο τύπος. Μπράβο του! Το «Tsotsi», τα
διαπιστευτήρια μιας αυριανής χολιγουντιανής υπογραφής!

«Ροζ Πάνθηρας» (The Pink Panther) του Σον Λέβι, με σεναριογράφο και
πρωταγωνιστή τον Στιβ Μάρτιν σε ρόλο Κλουζό, δηλαδή Πίτερ Σέλερς. Αν είναι
δυνατόν! Μερικά χαριτωμένα ευρήματα και μια Μπιγιονσέ Νόουλς, το διαμάντι του
«ρυθμ εν μπλουζ», το χυμώδες κόσμημα του Ροζ Πάνθηρα. Ακόμα, ο Κέβιν Κλάιν σε
ρόλο επιθεωρητή Ντρέιφους, η Έμιλι Μόρτιμερ (του «Match point») σε ρόλο
γραμματέως του πανηλίθιου Κλουζό και ο Ζαν Ρενό, προσωπικός φρουρός του ίδιου
Κλουζό. Λάθος εποχή. Ό,τι πρέπει για καλοκαιρινές εξορμήσεις με πασατέμπο και
αναψυκτικό!

«Χαβάη, Όσλο» (Hawaii, Oslo) του Νορβηγού Έρικ Πόπε, όπου ούτε λίγο ούτε
πολύ απαξάπαντες ετοιμοθάνατοι, για Εντατική. Μπροστά του, το «Μια μέρα τη
νύχτα» του Γιώργου Πανουσόπουλου είναι αριστούργημα!

«Εκτός τροχιάς» (Derailed) του Σουηδού Μίκαελ Χάφστρομ (ουχί Χάλστρομ),
όπου Τζένιφερ Άνιστον παγιδεύει τον οικογενειάρχη Κλάιβ Όουεν και ομού μετά
του εραστή της, του άθλιου βρωμο-Γάλλου Βενσάν Κασέλ, του ροκανίζουν τα λεφτά
που είχε βάλει στην μπάντα για μια θεραπεία ζωής-θανάτου της κόρης του! Όταν η
«Ολέθρια σχέση» συναντάει τη «Λάμψη».

Πεθαίνοντας ως χώρα!

H πρώτη φορά που κατά την προβολή οποιασδήποτε ταινίας αισθάνθηκα συμπτώματα
σωματικής αναταραχής. Στο πρώτο ημίωρο θερμομετρούσα το μέτωπό μου. Κάτι
μεταξύ 38 και 40. Λες; Στο δεύτερο αισθάνθηκα πόνους στο στομάχι και την
κοιλιά. Στο τέλος άρχισα να ανησυχώ. Μπας και είμαι βαριά άρρωστος κι εγώ; Δεν
μου έχει ξανασυμβεί!

Ο παμπόνηρος και ιδιοφυής Ρουμάνος Κρίστι Πουίου – πρωτοεμφανιζόμενος σε
μεγάλου μήκους ταινία, με βραβείο Καννών – λειτουργεί σε διπλό ταμπλό.
Προσέξτε και βάλτε με τον νου σας τι πρόκειται να σας συμβεί, στην περίπτωση
κατά την οποία θελήσετε να συναντηθείτε με ένα μικρό διαμάντι που στη θέα του
θα σας καταλάβει τέτοιος τρόμος, ώστε να πεταχτείτε στην έξοδο πριν καν
αρχίσει το αληθινό μαρτύριο αυτού του δύσμοιρου 62χρονου κύριου Λαζαρέσκου
Ντάντε (δηλαδή Λάζαρος – εξ ου «και Λάζαρε, Λάζαρε δεύρο έξω…» – και Δάντης,
από την «Κόλαση» του Δάντη).

«H Οδύσσεια του κυρίου Λαζαρέσκου». Για δες ο Ρουμάνος! Παραλίγο να διαλύσει τον «Τρούμαν Καπότε»!

Πρώτα απ’ όλα τα πλάνα του είναι σφιχτά, όπως το οπτικό πεδίο που
καλύπτει το βλέμμα ενός μάρτυρα εγκλήματος. Ο φακός είναι το μάτι, έτσι η
οδύσσεια του ήρωα μεταφέρεται υπόγεια στα σπλάγχνα του θεατή. Επομένως, το
φαντασιακό βίωμα του Λαζαρέσκου μετατρέπεται σε προσωπικό μαρτύριο του θεατή.

Δεύτερο, ο χρόνος της δράσης είναι περίπου ρεαλιστικός. Κάτι λιγότερο από ένα
24ωρο. Έτσι η ρεαλιστική, χρονική πυκνότητα του πεισιθάνατου γεγονότος
πολλαπλασιάζει το μαρτύριο του θεατή. Τρίτο, η τρομοκρατία του θεατή
κορυφώνεται με τη ρεαλιστική, ωμή αφήγηση του περιστατικού, η οποία αφορά και
περιλαμβάνει το σύνολο των επικοινωνιών και των σχέσεων των ατόμων μεταξύ
τους, αλλά και με το κρατικό σύστημα υγείας. Και, τέταρτο, ενώ η ταινία
περιγράφει ένα εφιαλτικό κατευόδιο στον Άδη, το βλέμμα του σκηνοθέτη – δηλαδή
ο φακός – είναι τόσο «ζωντανός» όσο ενός επιθετικού Ινδιάνου που κόβει το…
σκαλπ του Τζον Γουέιν!

Προσέξτε τώρα την κλιμάκωση των περιστατικών: ο Λάζαρος Δάντης, λοιπόν.
Μοναχικός κάτοικος ελάχιστων τετραγωνικών, κάπου (ας πούμε) στην Αχαρνών,
χήρος, με αδελφή που μένει μακριά από αυτόν, με μια κόρη στον Καναδά και με
τρεις γάτες για συντροφιά. Συμβαίνει και εν Ελλάδι. H πρώτη αντίδραση, αφού
προηγουμένως τηλεφωνήσει στα επείγοντα περιστατικά, να χτυπήσει το κουδούνι
του απέναντι διαμερίσματος, σε ένα ζευγάρι όπου η μεν σύζυγος δεν αφήνει τον
άντρα της να συνοδεύσει τον ημιθανή μέχρι το νοσοκομείο, ο δε σύζυγος, μέχρι
να καταφθάσει το ασθενοφόρο και για να είναι εντάξει με τη συνείδησή του
περιποιείται τον γείτονα με διάφορα γιατροσόφια και υγιεινές τροφές. Τυπικό
ενδιαφέρον, σχεδόν «άντε πήγαινε καλλιά σου, μας χαλάς το γουικέντ». Γελάτε;
Κι όμως, το ίδιο συμβαίνει εδώ.

Έτσι μάνι μάνι, στα πρώτα είκοσι λεπτά, ο Πουίου μπήγει το νυστέρι τόσο
βαθιά στο αφασικό σώμα μιας αποξενωμένης κοινωνίας, όσο κανείς άλλος
σκηνοθέτης που περιγράφει εσωστρεφείς ιστορίες μοναξιάς, απομόνωσης και
μηδενικής επικοινωνίας. Ο λόγος είναι απλός: ο Πουίου περιστρέφεται ζωντανά
γύρω από τον άξονα της κοινωνίας. Έχει συγκεκριμένο, ακραίο, αλλά συνηθισμένο
περιστατικό. Οι Γάλλοι (ας πούμε) δηλώνουν προθέσεις αλλά πραγματώνουν
ομφαλοσκοπήσεις. Με σάρκα δουλεύει ο Πουίου, με αέρα οι άλλοι. Κολοσσιαία
διαφορά. Πάμε τώρα στο ΕΣΥ.

H νοσοκόμα του ασθενοφόρου, αφού πρώτα ματαίως προσπαθήσει να βρει
«ελεύθερο» νοσοκομείο και αφού στη συνέχεια με θερμομετρήσεις, πιεσομετρήσεις
και θωπείες εξαντλήσει όλες τις αντοχές του Λάζαρου, στο τέλος αποφασίζει να
ρισκάρει και να τον μεταφέρει στον Άγιο Σπυρίδωνα, δηλαδή στον Άγιο Σάββα. Από
εδώ και κάτω σηκώνεται η κουρτίνα και αποκαλύπτεται γυμνό το ΕΣΥ. Είτε Ελλάδας
είτε Ρουμανίας. Ο πρώτος μεγαλογιατρός αποκλείει κάθε πιθανότητα εισαγωγής
και, σκυλοβρίζοντας τον Λάζαρο για τις αλκοολικές του συνήθειες, τον στέλνει
από εκεί που ήρθε. Έχει τους λόγους του. Οι κλίνες των περιστατικών έχουν
τιγκάρει από τραυματίες ενός πολύνεκρου δυστυχήματος της Εθνικής
Αθηνών-Θεσσαλονίκης. Τι να κάνει η νοσοκόμα; Για να τον ξεφορτωθεί πρέπει
κάποιο νοσοκομείο να τον δεχθεί, ώστε με βούλα και υπογραφή να ολοκληρώσει τα
τυπικά της καθήκοντα και εκείνη να ελευθερωθεί.

Έτσι, με τον Λάζαρο σε διαρκή εμετική κατάσταση και με φρικτό πονοκέφαλο, το
ίδιο ασθενοφόρο καταλήγει σε Πανεπιστημιακή κλινική. Οι εξετάσεις που τελικά
πραγματοποιούνται με ρουσφέτι από κάποιο πονόψυχο γιατρουδάκι, καταλήγουν στο
συμπέρασμα πως τη βγάζει – δεν τη βγάζει τη νύχτα ο ασθενής. Όμως η εγχείρηση
είναι επικίνδυνη, ο Λάζαρος είναι μόνος, επομένως κάποιος, δηλαδή ο ίδιος,
δηλαδή το… πτώμα, πρέπει να υπογράψει υπεύθυνη δήλωση πως αυτός και μόνο
αυτός φέρει αποκλειστική ευθύνη για το ενδεχόμενο ανανήψεώς του εις τους επτά
ουρανούς. Μπορεί όμως να υπογράψει ένα πτώμα; Δεν μπορεί! Άρα – λέει ο
μεγαλοχειρουργός, ο οποίος περνάει την ώρα του ψάχνοντας φορτιστή για το Nokia
και φλερτάροντας τις νοσοκόμες – να μεταφέρετε το πτώμα σε τρίτο νοσοκομείο,
στο μεσοδιάστημα το πτώμα να… πτωματοποιηθεί ώστε να μη χρειαστεί υπεύθυνη
δήλωση και, επιτέλους, ο «νεκρός» να χειρουργηθεί. Φτου κι απ’ την αρχή!

Με το ίδιο ασθενοφόρο, λοιπόν, τον ίδιο οδηγό και την ίδια νοσοκόμα (το
προλεταριάτο δηλαδή), το πτώμα καταλήγει ξημερώματα στον… Ευαγγελισμό.
Εντελώς πτώμα. Ούτε μιλάει, ούτε κουνιέται, ούτε τίποτα. Τον ξυρίζουν, τον
καθαρίζουν και με λευκό σάβανο τον καλύπτουν. Πότε θα χειρουργηθεί; Όταν θα
υπάρξει αληθινό ΕΣΥ!

H ζωντανή ιστορία ενός τόπου

Ο Κρίστι Πουίου, σκηνοθέτης της ταινίας «H Οδύσσεια του κυρίου Λαζαρέσκου»

Βάζω στοίχημα πως ήδη έχετε αποφασίσει να μη δρασκελίσετε το κατώφλι πτωμάτων.
Δεν σας αδικώ. Αλλά επειδή έχω μάθει (κι έτσι πρέπει) πρωτίστως να κρίνω τις
ταινίες με το υποδεκάμετρο της Τέχνης και ουχί με τις δογματικές μου
αγκυλώσεις περί θεματικών – αγαπημένων σ’ εμένα – ιστοριών, είμαι αναγκασμένος
να παραδεχθώ τις εξαιρετικές, αφηγηματικές, ερμηνευτικές, σκηνοθετικές,
σκηνογραφικές αρετές αυτού του τεράστιου επιτεύγματος. Και όχι μόνο για τους
λόγους που ανέλυσα στην αρχή, αλλά κυρίως για άλλους, ακόμα πιο σοβαρούς.

Ο Λαζαρέσκου, όπως περίπου η μισή λαϊκή Ελλάδα: ζωντανός και ταυτόχρονα
«νεκρός». Πάνω στο δύσμορφο από τον χρόνο, τις κακουχίες, σώμα του είναι
χαραγμένη η Ιστορία ενός τόπου. Αντί να φροντίσουν αυτό το σώμα-τόπο, το
μαλάζουν. Αντί να το σεβαστούν, το χλευάζουν και το περιφρονούν. Αντί να το
θεραπεύσουν, το κακοφορμίζουν. Αντί να τον χειρουργήσουν, τον ξυρίζουν. H
ζωντανή Ιστορία ενός τόπου, αλέθεται από τους κρατικούς μηχανισμούς και
μετατρέπεται σε τυμπανιαίο πτώμα. Απίστευτη αναγωγή. Το Άτομο, το Σύστημα, ο
Θάνατος. Μια ολόκληρη χώρα σε ασθενοφόρο μέσα στη νύχτα να ψάχνει γιατρό. Κι
όλα αυτά από έναν πονοκέφαλο. Μπροστά σ’ αυτό το ατόφιο χρυσάφι, τα
«Σταυροδρόμια της ψυχής» του διάσημου Μάρτιν Σκορσέζε με πρωταγωνιστή τον
επίσης διάσημο Νίκολας Κέιτζ είναι, απλώς, οδοντόπαστα. Αποκαλύπτομαι!