Όμορφες εικόνες όμορφα καίγονται

Κάθε συγκροτημένη κινηματογραφία διαθέτει τον ταγμένο, σεμνό και προσηλωμένο
μοναχό βουδιστή της. Οι Σουηδοί τον Μπέργκμαν, οι Γάλλοι τον Ριβέτ, οι
Αμερικανοί τον 63χρονο Τέρενς Μάλικ των τεσσάρων όλων κι όλων ταινιών – κατά
σειρά «Badlands» 1973, «Μέρες ευτυχίας» 1978, «Λεπτή κόκκινη γραμμή» 1998 και
τώρα «The new world» (ο άγνωστος κόσμος). Τα χαρακτηριστικά κοινά και
γοητευτικά: απρόσιτοι από τα φώτα της δημοσιότητας, μοναστική ζωή, αυστηρή
προσήλωση στην τέχνη τους, αμετακίνητοι στο μετερίζι τους. Έτσι το όνομα του
Μάλικ – ειδικά στην Αμερική των σαρωτικών δημοσίων σχέσεων – απέκτησε
διαστάσεις μύθου. Όλοι θέλουν να γίνουν Μάλικ. Το alter ego των πάντων. Δηλαδή
να κάνουν το δικό τους, ελεύθεροι και από το σύστημα, αλλά και από τους
προσωπικούς, αυτολογοκριτικούς καταναγκασμούς. Εύκολο το ‘χεις;

«Ο άγνωστος κόσμος»

H διαφορά ανάμεσα στον Μπέργκμαν και σ’ αυτόν είναι κολοσσιαία. Ο
πρώτος αρχίζει από το «περιεχόμενο», ο δεύτερος από τη φόρμα. Ο Σουηδός
«σκοτώνεται» για την ουσία, ο Αμερικανός για την εικονολατρία. Δραματουργός ο
πρώτος, εικονονοκλάστης ο δεύτερος. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον
οποίο στο Χόλιγουντ τον προσκυνούν όπως οι μουσουλμάνοι τον προφήτη Μωάμεθ. Ο
φορμαλισμός του Μάλικ είναι το ακριβώς αντίθετο του τηλεοπτικού
«νατουραλισμού» του αμερικανικού κινηματογράφου. Στις ταινίες του κυρίαρχοι
δεν είναι οι χαρακτήρες, ούτε το σενάριο. Κυρίαρχη είναι η εικόνα. Με απλά
λόγια είναι ο «Ευρωπαίος» που δουλεύει στο υπογάστριο του συστήματος. Μοναδική
περίπτωση για τους «αιχμαλώτους» Αμερικανούς, συνηθισμένη για εμάς τους
Ευρωπαίους.

Το ρετιρέ του φορμαλισμού του είναι ο «άγνωστος κόσμος». Περιφρονώντας
την Ιστορία, ακόμα και την πρόσφατη «συγγνώμη» της επίσημης Αμερικής που εκ
των υστέρων ανακάλυψε τη γενοκτονία των ιθαγενών, εξαντλεί περίπου τρεις ώρες
επιδεικνύοντας την ικανότητά του – μοναδική θα έλεγα – στη ρυθμική κυκλοφορία
της μηχανής με την τεχνική τού «τράβελινγκ» και του «πανοραμίκ». Όροι εντελώς
άγνωστοι και αδιάφοροι στον θεατή, αλλά χρήσιμοι σαν ευαγγέλιο σε κάθε
κινηματογραφιστή. Πάμε στο ψητό: Το «ψητό» ονομάζεται Ποκαχόντας, δηλαδή μια
θηλυκή εξωτική ομορφιά (Οριάνκα Κίλτσερ), την οποία ερωτεύονται μέχρι τρέλας
δύο Άγγλοι άποικοι στις αρχές του 17ου αιώνα, όταν τρία σκάφη προσαράζουν στη
Βιρτζίνια και αδειάζουν στον ευλογημένο τόπο μια εκατοστή αποβράσματα των
αγγλικών φυλακών, υπηκόων της αυτού μεγαλειότητος του βασιλέως. Ο πρώτος
(Κόλιν Φάρελ) με το συμβολικό όνομα Τζον Σμιθ (σαν να λέμε Γιάννης
Παπαδόπουλος), αιχμάλωτος βαρβάρων ιθαγενών, «πεθαίνει» για χάρη της με την
πρώτη ματιά, αλλά στη συνέχεια αναχωρεί σε αποστολή, αφήνοντας πίσω του την
ωραία και τον βλαστό που μεγαλώνει εις την κοιλίαν της. Έτσι καταφθάνει έτερος
κι αυτός Τζον (Κρίστιαν Μπέιλι), που όχι μόνο δέχεται να γίνει πατέρας του
καρπού τού πρώτου Τζον, αλλά μετά χαράς γίνεται ο συνοδός τής Ποκαχόντας στην
αγγλική αυλή, όπου εκείνη, έκθαμβη από τα πλούτη και τον πολιτισμό,
προσαρμόζεται και ανθεί σαν κανονική Λονδρέζα ανάμεσα στην αφρόκρεμα του
Λονδίνου. Έτσι, αυτοί έζησαν καλά κι εμείς με την απορία: μα τι στο καλό θέλει
να πει ο ποιητής;

Τα συμπεράσματα εντελώς ορατά: μαγικές εικόνες, υποδειγματικά,
ρεαλιστικά κοστούμια, αυθεντικοί εξωτερικοί χώροι, αλλά άφθονη και
αδικαιολόγητη φλυαρία. Ο Μάλικ μέσα στον φορμαλιστικό, ποιητικό του οίστρο
ξαναγράφει την Ιστορία ερήμην της Ιστορίας. Πώς κατακτήθηκε ο Νέος Κόσμος; Με
τα τουφέκια οι Άγγλοι, με τα τόξα και τα ακόντια οι Ερυθρόδερμοι. Έτσι, ναι
μεν οι Λευκοί κατέκτησαν διά των όπλων, αλλά κατακτήθηκαν από την εξωτική
Ποκαχόντας. Όμορφες εικόνες, όμορφα καίγονται. Άντε παιδιά, ν’ ανοίξουμε κάνα
βιβλίο γιατί, όπως πάμε με τους ανεγκέφαλους ποιητές, θα ξεχάσουμε ακόμα και
τη «συγγνώμη» του Μπιλ Κλίντον!

Κουτοπόνηρος… Μπάστερ Κίτον

Κάτω από άλλες προϋποθέσεις, δηλαδή αν απέβαλε την αθεράπευτη κουτοπονηριά του
και την ασταμάτητη φλυαρία του και αν εμπιστευόταν μόνο το ένστικτο και την
αθωότητά του, ο λιλιπούτιος Ρομπέρτο Μπενίνι θα μπορούσε να διεκδικήσει τον
τίτλο του σύγχρονου Μπάστερ Κίτον!

Αν, αν, αν. Με τα «αν» δεν γράφεται η αλήθεια. Ως εκ τούτου, το «La Tigre e la
Neve» («H τίγρης και το χιόνι», ιρακινή παραλλαγή του εβραϊκού «La Vita e
bella») με μπόλικες σκηνές αληθινού, ευρηματικού οίστρου, πάσχει από
ακατάσχετη λογοδιάρροια – σε σημείο που να θέλεις να καταπιείς εκατό λίτρα
νερό – από αφόρητο γλυκανάλατο ρομάντζο και από κουτοπόνηρο φιλοαμερικανισμό,
φαιάς ουσίας νηπίου τής «Πόλκα Φροέλεν». Ο λόγος είναι απλός: ο Ρομπέρτο τα
δίνει όλα προκειμένου να πουλήσει στις ΗΠΑ και να δει τον εαυτό του τιμώμενο
στα Όσκαρ!

Θα τα καταλάβετε όλα με το στόρι, που πάει κάπως έτσι: καθηγητής της
Φιλολογίας σε Γυμνάσιο της Ρώμης, με εξάρσεις παραγνωρισμένου ποιητή,
«εκτοξεύεται» στη βομβαρδισμένη Βαγδάτη για να σώσει τη γυναίκα του (Νικολέτα
Μπράσκι), η οποία βρέθηκε στα ερείπια ως συνοδός ενός Ιρακινού και
αντι-σανταμικού ποιητή ονόματι Φουάντ (Ζαν Ρενό). Έτσι, όλα μέσα. Πώς θα
ξεπλύνουμε τις πομπές του Μπερλουσκόνι; Μα, φυσικά, με το ρομάντζο του ποιητή
Μπενίνι. Πώς θα διαχωρίσουμε τη θέση μας από τον αγροίκο Σαντάμ Χουσεΐν; Μα,
φυσικά, δείχνοντας το αδιέξοδο και την αυτοκτονία ενός Άραβα ποιητή. Πώς θα
χαριστούμε στους Αμερικανούς εισβολείς; Μα, φυσικά, με το να κάνουμε την
ιμπεριαλιστική επιδρομή γαργάρα! Κατάληξη; H σκηνή στην οποία ο Αμερικανός
πεζοναύτης απελευθερώνει τον Μπενίνι φωνάζοντας «The poet, the poet». Παιδιά,
ο ποιητής. Έτσι θέλει, άρπα την λοιπόν. Ποιητής εκ του προχείρου έχων το
νιονιό αμερικανικού χοίρου!

H αγάπη είναι γένους αρσενικο-θήλυκου!

Κι ερχόμαστε στην υπερτιμημένη Φελίσιτι Χάφμαν, το φαβορί για Όσκαρ α’
γυναικείου ρόλου, δηλαδή στο «Transamerica», διά σκηνοθετικής χειρός Ντάνκαν
Τάκερ, δηλαδή στην τρίτη κατά σειράν, ταινία με γκέι, έπειτα από το «Μυστικό
του Brokeback mountain» και το «Καπότε», με Τρούμαν Καπότε τον Φίλιπ Σέιμορ
Χόφμαν.

Το στόρι αξίζει όλα τα λεφτά τού κόσμου για θεατρική επεξεργασία, αλλά οι
σκηνοθετικοί χειρισμοί είναι τόσο επίπεδοι όσο και η οποιαδήποτε τηλεοπτική,
ευπρόσωπη, παραγωγή. H Μπρι λοιπόν (Φελίσιτι Χόφμαν), που στο παρελθόν ήταν ο
Μπρι (ή κάπως έτσι) και η οποία κυκλοφορεί με ροζ ταγεράκι απομίμησης Λουί
Βιτόν, ανακαλύπτει αίφνης πως η μοναδική αρσενική παρασπονδία που διέπραξε στα
εφηβικά της χρόνια τής στοίχισε έναν γιο! Και όχι μόνο αυτό. Ο δυσάρεστος και
παρείσακτος καρπός βρίσκεται στη φυλακή για χρήση ναρκωτικών. Τι να κάνει;
Περιμένοντας στην ουρά να χειρουργηθεί και να απαλλαγεί από το ενοχλητικό
μόριο που κυκλοφορεί ανάμεσα στα σκέλια της, εμφανίζεται μπροστά του ως αδελφή
του ελέους και στη συνέχεια, εποχούμενοι και οι δύο διασχίζουν τη μισή Αμερική
με προορισμό την Καλιφόρνια και με ενδιάμεση στάση τους γονείς της, δηλαδή
τους παππούδες τού παιδιού, ο οποίος αγνοεί, φυσικά την ιδιότητα της γυναίκας
που τον συνοδεύει, απλώς κάποια στιγμή αντιλαμβάνεται πως η κυρία είναι γκέι!

Έτσι ξετυλίγεται μπροστά μας ένα διακριτικό γαϊτανάκι άπειρων μεταμορφώσεων. H
γυναίκα είναι άντρας. Ο άντρας είναι πατέρας, αλλά ταυτόχρονα – επειδή θέλει
να γίνει γυναίκα – είναι και μητέρα. Θηλυκό το αρσενικό, πατέρας και μητέρα
μαζί. Ο καρνάβαλος των μεταμορφώσεων δεν τελειώνει εδώ. Ταυτόχρονα ο γιος,
επειδή αγνοεί την ιδιότητα της κυρίας, αισθάνεται ορφανός. Αν τώρα προσθέσουμε
στο γαϊτανάκι και τους γονείς τής Μπρι οι οποίοι νόμιζαν πως είχαν γιο, αλλά
μπροστά τους εμφανίζεται μια κόρη, κι αν ακόμα πολλαπλασιάσουμε το άθροισμα
αυτό με τα ναρκωτικά και την πορνεία στην οποία επιδίδονται και ο
αρσενικοθήλυκος πατερο-μητέρα και το παιδί και όλα αυτά τα διαιρέσουμε με τον
παράγοντα «road movie» (ταινία δρόμου) τότε καταλήγουμε στο εξής ρεκόρ:
άφθονες αμερικανικές ταινίες στη συσκευασία της μιας!

Το επιμύθιο είναι ύπουλα ανατρεπτικό και δύσκολα αναγνωρίσιμο: τρανσέξουαλ οι
σχέσεις, τρανσέξουαλ η κοινωνία, τρανσέξουαλ οι πάντες και τα πάντα. Το νόημα
κρυμμένο πίσω από μάσκες και μεταμορφώσεις. Στο κάτω κάτω της γραφής, σημασία
δεν έχει αν είσαι γυναίκα, άντρας, γκέι, τραβεστί, τρανσέξουαλ, πατέρας,
μητέρα ή όλα αυτά μαζί. Αισθήματα έχεις; E, τότε, η Αγάπη είναι γένους
αρσενικοθήλυκου.

Κβαντική… Μπάρμπι

Πλήθος, νέων, αδιάφορων ταινιών:

«Μια ξένη ανάμεσά μας» (Junebug): Κομεντί του Φιλ Μόρισον, η οποία
εξέρχεται λόγω υποψηφιότητας Όσκαρ β’ γυναικείου ρόλου στην Έιμι Άνταμς. Μια
Βρετανίδα, με καλούς τρόπους και κουλτούρα (Έμπεθ Ντάβιτζ), επισκέπτεται με
τον σύζυγό της (Αλεσάντρο Νιβόλα) τα πεθερικά της που διαμένουν κάπου στο βαθύ
κράτος των ΗΠΑ. H συνέχεια αυτονόητη. Πεθερά εναντίον νύφης, πεθερός εναντίον
νύφης, όλοι εναντίον της Βρετανίδας. Πεταμένα λεφτά, χαμένος χρόνος.

«Τι στο… μπιπ… ξέρουμε;»: Κάτι σαν δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του
Γουίλιαμ Αρντζ, ο οποίος ναι μεν σπούδασε Εφαρμοσμένη Μηχανική και εργάστηκε
στην ανάπτυξη του πρώτου προσομοιωτή οπτικής κυμάτων για τα όπλα λέιζερ στον
«Πόλεμο των άστρων», αλλά ως κινηματογραφιστής δεν μπορεί να δει πέρα από τη
μύτη του. Αν σας πω ότι δεν κατάλαβα γρι, θα με πιστέψετε; E, λοιπόν,
αντιγράφω απόσπασμα από τη σύνοψη: «H Αμάντα έχει μια φανταστική εμπειρία του
τύπου “H Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων” και η πεζή καθημερινότητά της
ανατρέπεται όταν ανακαλύπτει την κρυμμένη κβαντική φύση αυτών που θεωρούμε ότι
είναι “φυσιολογική” πραγματικότητα στην οποία “ξυπνάμε” κάθε μέρα». Επομένως
(λέω εγώ), μπας και δεν είμαστε αληθινοί; Μπας και δεν είναι ταινία;

«Μπάμπι 2: Ο πρίγκιπας του δάσους»: Κινούμενα σχέδια για νήπια, με
σκηνοθέτη τον Μπράιαν Πίμενταλ και ελληνικές φωνές Κώστα Τσάκωνα, Δημοσθένη
Χαλκιόπουλου, Σωκράτη Ντούνη και άλλων. Ο μικρός Μπάμπι μπερδεύει τη μαμά του
με τη φωνή ενός κυνηγού (ευτυχώς όχι του Τσέινι) αλλά ο μπαμπάς του θα βρεθεί
κοντά του και θα τον σώσει. Θέλετε κι άλλα; Πάρτε τον μπόμπιρα και βήμα ταχύ
προς το πλησιέστερο multiplex!