Eίκοσι αιώνες διχάζει ο Iούδας
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Δεν πρόδωσε μόνον ο Ιούδας τον Ιησού. Όλοι οι μαθητές του κάποια στιγμή τον |
«Ο Ιούδας είναι μια αρχετυπική φιγούρα εσωτερικών αλλά και εξωτερικών
συγκρούσεων», λέει στα «NEA» ο καθηγητής Φιλοσοφίας των Θρησκειών στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών Μάριος Μπέγζος. «Πρόδωσε γιατί προδόθηκε. Και η αυτοκτονία
του ήταν συνέπεια της προδοσίας. Με προδοσία εξοντώνει τον επικεφαλής, με
αυτοκτονία τον επόμενο επικεφαλής, δηλαδή τον εαυτό του. Επιπλέον, το κλειδί
της ερμηνείας τής συμπεριφοράς του είναι ότι όπου υπάρχει ομάδα, υπάρχει
επίσης διχασμός και σύγκρουση».
Κύκλοι του Βατικανού έχουν αποδυθεί τώρα σε καμπάνια αποκατάστασης του Ιούδα.
Ο επικεφαλής της Επιτροπής του Ποντίφικα για την Ιστορική Επιστήμη, Βάλτερ
Μπραντμίλερ, δήλωσε ανοικτά στους συναδέλφους του, ακαδημαϊκούς, ότι είναι
καιρός να ξαναδιαβαστεί η ιστορία του Ιούδα· ούτως ώστε να αρχίσουν οι πιστοί
να βλέπουν με μεγαλύτερη συμπάθεια τον μαθητή, τού οποίου το όνομα έγινε
συνώνυμο της προδοσίας. Ως βάση αυτού του εγχειρήματος τίθεται η ερμηνεία ότι
όσα έκανε ο Ιούδας πραγματοποιήθηκαν ως εκπλήρωση μέρους του θεϊκού σχεδίου.
Στην προσπάθειά του τον συνδράμει ένας προβεβλημένος καθολικός συγγραφέας,
κοντινός και στον προηγούμενο και στον νυν Πάπα, ο Βιτόριο Μεσόρι, ο οποίος
υποστηρίζει ότι κάτι τέτοιο θα έλυνε το πρόβλημα της καταφανούς έλλειψης
ελέους που επέδειξε ο Ιησούς προς έναν από τους στενότερους συνεργάτες του.
H «αποκατάσταση» του Ιούδα θα βοηθούσε τον Πάπα Βενέδικτο στο να
βελτιώσει τις σχέσεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας με την Εβραϊκή – κάτι που
αποτελεί άλλωστε σημαντικό στόχο της θητείας του. «Πρόκειται για χειρονομία
καλής θελήσεως», λέει ο κ. Μπέγζος, που δεν πιστεύει όμως ότι έχει πραγματική
αξία. «Τα ανοίγματα είναι καλοδεχούμενα, αρκεί να είναι και καλοπροαίρετα. Και
να είναι ανεξάρτητα από τη συγκυρία. Πιστεύω ότι θέλουν απλώς να καλοπιάσουν
τους Εβραίους. Να δείξουν ότι κάνουν κάτι, όπως όταν ο Πάπας επισκέφθηκε την
εβραϊκή συναγωγή». Με την άποψή του συμφωνεί και ο καθηγητής Θεολογίας στο
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μιλτιάδης Κωνσταντίνου. «Δεν βοηθούν
τέτοιες ενέργειες. Μόνο θυμηδία προκαλούν. Εβραίοι ήταν όλοι. Και ο Πέτρος,
και ο Παύλος και ο ίδιος ο Ιησούς».
Άλλοι ειδικοί υποστηρίζουν πάντως ότι στο παρελθόν ο Ιούδας δαιμονοποιήθηκε
από την Εκκλησία και έγινε στόχος θεολογικών λιβέλλων που συνέβαλαν στη
διαμόρφωση της εικόνας ενός μοχθηρού κακούργου. Και ορισμένοι θέτουν ερώτημα
και για το ίδιο το αντικείμενο της προδοσίας, αφού ο Ιησούς ήταν γνωστό
πρόσωπο, άρα δεν χρειαζόταν να πιστοποιηθεί η ταυτότητά του (με το περίφημο
φιλί), ενώ ο Ιούδας δεν εμφανίσθηκε καν στη δίκη.
«Συνέβαλε στη σύλληψη στον βαθμό που ήταν εφικτό. Ενδεχομένως χρειάζονταν μια
έγκυρη μαρτυρία», λέει ο Μάριος Μπέγζος. «Δεν με ενθουσιάζει η ενέργεια του
Βατικανού, γιατί έτσι απαλλάσσει τον καθένα από την ατομική του ευθύνη.
Πρόκειται για πολιτική και όχι για θεολογική ενέργεια. Ζητούμενο είναι να
γενικευθεί το δίδαγμα και να εμβαθύνουμε στην ενέργεια του Ιούδα. Όχι να τον
απαλλάξουμε. Να τον δούμε πιο υπαρξιακά. Ως πρόσωπο συγκρούσεων. Με το να πει
κανείς στους Εβραίους “έχετε έναν κακό, αλλά εσείς δεν είστε κακοί” πάλι τους
ομαδοποιεί. Πάλι φτιάχνει γκέτο, έστω καλό. Το θέμα είναι να πάψουμε να
χτίζουμε γκέτο και να δούμε τον Ιούδα ως αρχετυπική φιγούρα».
Ετοιμάζεται και «Ευαγγέλιο»
H πρωτοβουλία του Βατικανού για «αποκατάσταση» συμπίπτει με τη δημοσίευση, το
ερχόμενο Πάσχα, του λεγόμενου «Ευαγγελίου του Ιούδα». Το χειρόγραφο, που
βρέθηκε στην Αίγυπτο, είναι γραμμένο σε κοπτική διάλεκτο και χρονολογείται
περί τα τέλη του 3ου αι. μ.X. Πρόκειται για μετάφραση μη σωζομένου κειμένου
του 2ου αιώνα, πιθανόν γραμμένου στα ελληνικά. Δεν είναι γραμμένο από τον
Ιούδα, αλλά απηχεί τις απόψεις των Χριστιανών εκείνης της εποχής για το
πρόσωπό του. Το κείμενο – που θα δημοσιευθεί στα αγγλικά, γαλλικά και
γερμανικά – προτείνει μια πιο φιλική ανάγνωση της ιστορίας του Ιούδα,
υποστηρίζοντας ότι υπάκουσε σε Θεία εντολή. Ο θεολόγος του Βατικανού, Τζιοβάνι
ντ’ Έρκολε, εκφράζει πάντως αντιρρήσεις για την «αποκατάσταση», λέγοντας ότι
προκαλεί σύγχυση με αναφορές στα Απόκρυφα Ευαγγέλια.
Δάντης, Καζαντζάκης και Μπόρχες
 |
|
«Ακόμη και έθιμα όπως το κάψιμο του Ιούδα, δεν έχουν θεολογική βάση. Είναι |
Τόσο για τους θεολόγους όσο και για τη λογοτεχνία, ο Ιούδας αποτελούσε πάντα
ένα ψυχολογικό αίνιγμα. Γιατί πρόδωσε; Τα Ευαγγέλια δεν λένε πολλά – ο Ιωάννης
τον χαρακτηρίζει κλέφτη και ο Λουκάς λέει ότι είχε καταληφθεί από τον Σατανά.
Ωστόσο το στερεότυπο τού προδότη, δαιμονικού Ιούδα που τέλεσε και το έγκλημα
της αυτοκτονίας, διατηρήθηκε στους αιώνες και ενισχύθηκε τόσο από τον λαϊκό
μύθο όσο και από τις τέχνες.
Ένας μύθος του 13ου αιώνα τον παρουσιάζει με χαρακτηριστικά τού Οιδίποδα
(σκότωσε τον πατέρα του, παντρεύτηκε τη μητέρα του, εκτός των άλλων), γράφει η
Γαλλίδα ιστορικός, Ζακλίν Σαγιέρλ, ενώ στην «Κόλαση» του Δάντη, στο κεφάλαιο
της προδοσίας, ένα τέρας με τρία κεφάλια καταβροχθίζει τους τρεις μεγάλους
προδότες της Ιστορίας: τον Βρούτο, τον Κάσιο (δολοφόνους του Καίσαρα) και τον
Ιούδα. Το Πάσχα, για πολλούς αιώνες, στα χωριά παιζόταν θεατρική αναπαράσταση
των Παθών με ερασιτέχνες ηθοποιούς. Το περιγράφει και ο Καζαντζάκης στο «Ο
Χριστός ξανασταυρώνεται», όπου – σύμφωνα με τα στερεότυπα χαρακτηριστικά – ο
Ιούδας έπρεπε να είναι αγριωπός και κοκκινοτρίχης!
Από τον 18ο αιώνα, όταν προχωρούν οι μελέτες των Γραφών, το στερεότυπο αρχίζει
να υφίσταται ρωγμές. Πρώτος ο Άγγλος συγγραφέας, Τόμας ντε Κουίνσι, επιχειρεί
την ανασκευή. Το 19ο αιώνα ο Ουγκώ θελει τον Ιούδα να τρέφει μεγάλο σεβασμό
προς το πρόσωπο του Ιησού και να μην αμφισβητεί την Αγία Γραφή, ενώ τον 20ό
αιώνα έχουμε καταιγισμό κειμένων, που φθάνουν μέχρι και στην αντιστροφή των
στερεοτύπων. Μπουλγκάκοφ, Πολ Κλοντέλ, Αντρέεφ, Φρανσουά Μοριάκ, παρουσιάζουν
διάφορες εκδοχές (η δημοφιλέστερη θεωρία είναι ότι απογοητεύθηκε όταν κατάλαβε
ότι η βασιλεία του Ιησού δεν ήταν του κόσμου τούτου), χωρίς όμως να τον
αποκαθιστούν. Θετική εικόνα για τον Ιούδα δίνει και ο Νίκος Καζαντζάκης στον
«Τελευταίο Πειρασμό», που προκάλεσε σκάνδαλο, ενώ ο Μπόρχες υψώνει τον Ιούδα
σε αντεστραμμένο είδωλο τού Ιησού.
INFO
Λεονίντ Αντρέγιεφ, «Λάζαρος – Ιούδας ο Ισκαριώτης», μτφ Σταυρούλα
Αργυροπούλου, Εκδόσεις Ροές, σελ. 173, τιμή: 11,50 ευρώ
Άντονι Κέιν, «The Place of Judas Iscariot in Christology» (H θέση του Ιούδα
στη Χριστολογία), Εκδόσεις Ashgate, σελ. 224, τιμή: 83,42 ευρώ.
Google news
