Eφιάλτες από το παρελθόν

Ψηφίστηκε ως η καλύτερη ευρωπαϊκή του 2005, θα μπει στην πεντάδα των Όσκαρ
ξενόγλωσσης ταινίας και από το τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών, αφού παραλίγο να
κερδίσει τον Χρυσό Φοίνικα, έφυγε στο τέλος με τρία βραβεία! Ίσως η πιο
φωτεινή και ώριμη στιγμή στην καριέρα του Αυστριακού σκηνοθέτη μιας τετράδας
ανεξίτηλων έργων. Δηλαδή η βία ως παιχνίδι («Benny’s Video»), ο νεοφασισμός
της διπλανής πόρτας («Funny Games»), ο τερατικός διχασμός της δυτικής
κοινωνίας («Δασκάλα πιάνου»). Σπάνιο προσόν τού Χάνεκε η δημιουργική συνύπαρξη
γερμανικού ορθολογισμού, γαλλικής κουλτούρας και αμερικανικού θρίλερ. Με απλά
λόγια: Στοχασμός με αγωνία!

Το «Cache» είναι κορυφαίο γιατί είναι τέκνο υγιούς, τοκετού, αιωνόβιας
όσο και νεανικής μήτρας. Μικρές, απλές, «ασήμαντες» προσωπικές ιστορίες με
ανοίγματα πολλά. Αυτό είναι το μεγάλο, το ακατάβλητο σινεμά. Όλα τα άλλα, όσο
καλά, δεν είναι τίποτα άλλο παρά εγκεφαλικά. H τέχνη τής αναγωγής, φίλοι μου,
είναι σπάνιο χάρισμα. Καθένας μπορεί με αυτήν τη σύνθετη ταινία να συναντηθεί.
Εγώ καταλαβαίνω ένα, εσύ δύο, ο άλλος τρία και όλοι μαζί μια μεγάλη αλήθεια.
Σαν πασπαρτού. Πρώτα ανοίγεις το ισόγειο, μετά το σπίτι, στο τέλος το
κρυμμένο, σφραγισμένο υπόγειο.

Έχουμε και λέμε λοιπόν: πενηντάρης τηλε-παρουσιαστής για βιβλία και
συγγραφείς (ας πούμε ο Πιβό του «Apostrophe»), παντρεμένος και πατέρας ενός
ανήσυχου εφήβου, λαμβάνει βιντεοκασέτα ανώνυμου «μεγάλου αδελφού». Κάποιος
παρακολουθεί. Εκείνον (Ντανιέλ Οτέιγ), τη γυναίκα του (Ζιλιέτ Μπινός), το
σπίτι του, τις κινήσεις του. Στην αρχή δεν δίνει σημασία, στη συνέχεια
ταράζεται, πανικοβάλλεται, ανατρέπεται. Μία μία οι γέφυρες γκρεμίζονται. Κάθε
καινούργια κασέτα και ένα βήμα προς τα πίσω. Κάθε βλέμμα αυτού του αόρατου
«μεγάλου αδελφού» τον σπρώχνει προς την κρυμμένη κρύπτη και το παρελθόν.

«Κρυμμένος»: Ο μεγάλος αδελφός ξεκλειδώνει το παρελθόν τού Ντανιέλ Οτέιγ και γκρεμίζει την τακτοποιημένη σχέση του με τη Ζιλιέτ Μπινός!

Ο Ζορζ (αυτό είναι το όνομά του) σαν στρείδι κλείνεται στον εαυτό του,
συνεδριάζει με το παρελθόν του και, χωρίς να συντονιστεί με τη γυναίκα του,
κατευθύνεται προς τη γριά, απομονωμένη και εγκαταλελειμμένη απ’ αυτόν μητέρα
του (Ανί Ζιραρντό). Το παρελθόν φυγείν αδύνατον. Μπορεί να έχει σκαρφαλώσει
στο ρετιρέ της παριζιάνικης αφρόκρεμας. Μπορεί οι πάντες να τον αναγνωρίζουν,
μπορεί ο δείκτης της θεαματικότητας να σκαρφαλώνει διαρκώς, όμως από κάπου,
από κάποιο χωριό, από κάποια οικογένεια, από κάποιο «έγκλημα» άρχισε κι αυτός!

Έτσι τώρα είναι αναγκασμένος να επιστρέψει στα παιδικά του χρόνια. Όταν
οι γονείς του, πλημμυρισμένοι από φιλανθρωπικά αισθήματα, είχαν αποφασίσει να
υιοθετήσουν έναν συνομήλικο με αυτόν ρακένδυτο, απροστάτευτο, από την Αλγερία,
εκείνος από εγωισμό, ρατσισμό και από ακατανίκητο σύνδρομο ιδιοκτησίας
συκοφάντησε το ορφανό και έτσι απαλλάχτηκε από μια δυσάρεστη παρουσία που θα
τον ανάγκαζε να μοιραστεί τα ελέη της δικής του μονοφαγίας. Κέρδισε τη
μοναδικότητά του, την αλαζονεία του με μια συκοφαντία. Καιρός τώρα να
απαλλαγεί οριστικά απ’ αυτό το μίασμα, που προφανώς από φθόνο και εκδίκηση
παραβιάζει το άσυλό του και απειλεί τη ζωή του.

Χωρίς άλλη σκέψη, εισβάλλει στην καλύβα του Αλγερινού με τη βεβαιότητα
πως είναι κυρίαρχος του παιχνιδιού, γιατί αυτός είναι ο ευκατάστατος, ο
εγγράμματος, ο λευκός, ενώ ο άλλος είναι ένα σκουπίδι που τίποτα δεν αξίζει.
Το παρελθόν έχει μεταλλαχθεί σε εφιαλτικό παρόν. Για δεύτερη φορά ο ώριμος,
δημοκρατικός, ευπρεπής, σοβαρός τώρα πια Ζορζ, μεταβάλλεται σε διώκτη τού
παραλίγο αδελφού του.

Έτσι ξαναχτυπάει την πόρτα του, αλλά αυτήν τη φορά η συνάντηση θα
τελειώσει τραγικά. Παρ’ όλα αυτά όμως, οι κασέτες εξακολουθούν να καταφθάνουν
πιο απειλητικά. Αυτό που έμοιαζε να έχει τελειώσει, μόλις αρχίζει. Και ο
Αλγερινός, ο οποίος έμοιαζε στα μάτια του ένοχος, αποδεικνύεται αθώος. Τίποτα
από εδώ και μπρος δεν θα είναι όπως παλιά. Τώρα πρέπει να λογοδοτήσει για τις
κρυμμένες ενοχές του. Για να τη σκαπουλάρει όμως από τη συνείδησή του και να
προσπεράσει τις ενοχές του, τρέχει να γλιτώσει από τη σκιά του. Όσο τρέχει
μπροστά τόσο πίσω τον στέλνει ο «μεγάλος αδελφός». Γι’ αυτόν και για κάθε
Ζορζ, οι Ερινύες (όπως και στο «Match Point» του Γούντι Άλεν) είναι νεκρές!

Ο «μεγάλος αδελφός» κάνει καλό!

Μίκαελ Χάνεκε, μέσα στις πέντε μεγάλες, σημερινές, ευρωπαϊκές υπογραφές!

Ο Χάνεκε επεξεργάζεται την έννοια «κρυμμένος» με την αριστοτεχνική άνεση ενός
σεφ τριών αστέρων της «Μισελέν». Ο Ζορζ κρυμμένος από το παρελθόν του. Ο Ζορζ
κρυμμένος από την οικογένειά του. Ο Ζορζ κρυμμένος από τη γυναίκα και το παιδί
του. Ο Ζορζ κρυμμένος από τους θαυμαστές του. Κρυμμένος και ο «μεγάλος
αδελφός», όπως κρυμμένη για τον απλό θεατή είναι η κινηματογραφική μηχανή. Ο
Χάνεκε παρακολουθεί τον «μεγάλο αδελφό», αυτός τον Ζορζ, ο Ζορζ τον Αλγερινό,
ο Αλγερινός το παρελθόν. Κύκλος σπειροειδής, όπως η εξέλιξη του ανθρώπινου
πολιτισμού. Το βαθύτερο νόημα της ιστορίας είναι κρυμμένο από τους θεατές της.
Ο Αλγερινός κρυμμένος από τη γαλλική (και κάθε ευρωπαϊκή, δυτική) κοινωνία. Το
έγκλημα (μικρό, μεγάλο, αδιάφορο) κρυμμένο από την ειδησεογραφία.

Κρυμμένα και τα προσωπικά δεδομένα του Ζορζ. Κρυμμένα (προστατευμένα) από τη
δική του, τη λευκή, την ανώτερη κοινωνία. Έτσι, κάθε κόκκος αυτής της ιστορίας
είναι διαποτισμένος από μια ευρύτερη σημασία. Ο Ζορζ που αναλύει, εμβαθύνει
στα νοήματα των βιβλίων, δεν είναι αυτός που βλέπουμε στην οθόνη, αλλά κάποιος
άλλος, διαφορετικός. Ο Ζορζ είναι τα 2/3 της κάθε δυτικής κοινωνίας. Αυτοί
ανέχθηκαν, ενθάρρυναν, υπέθαλψαν, ωφελήθηκαν από τον ρατσισμό, «λέει» ο
Χάνεκε. Καταλάβατε τώρα γιατί πριν από μερικές εβδομάδες παραλίγο να καεί το
Παρίσι; Καταλάβατε το νόημα της τυφλής, ασύμμετρης εξέγερσης των σκουπιδιών;

Ο κόσμος, μέσα στο ίδιο γεωγραφικό σημείο, μέσα και γύρω απ’ το Παρίσι,
πρωτεύουσα του Φωτός, χωρισμένος στα δύο. Ο πρώτος, ο επίσημος, η βιτρίνα,
είναι του Ζορζ. Ο δεύτερος από την τριτοκοσμική Αλγερία. Το στοιχείο που
μεσολαβεί, συνδέει και ενεργοποιεί την κίνηση, τη διαδικασία, το στοιχείο που
επαναφέρει τους εφιάλτες από το παρελθόν είναι ο «μεγάλος αδελφός». «Μεγάλος
αδελφός» ο Ζορζ (αυτός γκρέμισε τη ζωή του Αλγερινού). «Μεγάλος αδελφός» του
Ζορζ το παρελθόν (αυτό το παρελθόν γκρεμίζει τη ζωή του Ζορζ). «Μεγάλος
αδελφός» – όμως λυτρωτικός – και του Ζορζ και του Αλγερινού η Τέχνη, ο
σκηνοθέτης της ταινίας, ο φακός. Μα είναι δυνατόν; Είναι λέει με διαλεκτική
σοφία ο Μίκαελ Χάνεκε. Όπως πρώτοι στοχάστηκαν οι Αρχαίοι και στην συνέχεια
επεξεργάστηκαν ο Χέγκελ και ο Μαρξ. Ουδέν κακό αμιγές καλού!

Γκέι Φόρεστ Γκαμπ στην Ιρλανδία

Ανάμεσα στο «Cache» του Χάνεκε και στις υπόλοιπες πρεμιέρες μεσολαβεί απύθμενο
χάος. Πρώτος του χάους είναι ο Ιρλανδός Νιλ Τζόρνταν («Το παιχνίδι των
λυγμών»). Τι είναι, λέει, η αθώα, αμέτοχη, ταλαίπωρη Ιρλανδία; Ένας ορφανός
Φόρεστ Γκαμπ που έγινε γκέι!

Ο Πάτρικ με το χαϊδευτικό Ψιψίνα (Κίλιαν Μέρφι) προέκυψε από τη στιγμιαία
διασταύρωση του καθολικού ιερέα της γειτονιάς (Λίαμ Νίσον) με την οικιακή
βοηθό του, την ώρα που εκείνη σφουγγάριζε τα πατώματά του!. Καρπός αμαρτίας ο
Πάτρικ, ως εκ τούτου… ψιψίνα το αρσενικό παιδί, που πα να πει στρεβλή η
Εκκλησία, στρεβλή η υποκρισία, στρεβλή η Ιρλανδία. Για όλα φταίει δηλαδή η
Εκκλησία (ενώ ας πούμε οι Άγγλοι προτεστάντες, εξίσου φανατικοί, είναι
κυρίαρχοι, δηλαδή «φυσιολογικοί», δηλαδή αστεία πράγματα μίστερ Τζόρνταν).

«Breakfast on Pluto»: H Ιρλανδία, όπως ο εικονιζόμενος Κίλιαν Μέρφι, είναι γκέι!

H συνέχεια στο ίδιο μοτίβο, όπως πάνω κάτω και επί της ουσίας στο «Φόρεστ
Γκαμπ». Ένας βλαξ (Τομ Χανκς) ή ένας γκέι (όπως η Ψιψίνα) να διασχίζουν
πρόσφατα κομμάτια ταραγμένης ιστορίας και να εξέρχονται στεγνοί και ωραίοι.
Όλοι λοιπόν οργώνουν το κορμί και την ψυχή της καψερής Πάτρικ… Πατρίτσιας.
Μα γιατί – απορεί – τα παίρνετε όλα στα σοβαρά; Έλα ντε! Πρώτα ο IRA, έπειτα η
αγγλική αστυνομία που τον καταδιώκει για τρομοκρατία, αλλά στη συνέχεια με
συμπάθεια τον βλέπει και παραλίγο να τον περιθάλψει. Οι πάντες εναντίον γκέι.
Μα γιατί, ρε παιδιά; Κοινωνία, ο καθρέφτης σου είμαι. Έτσι, η Ψιψίνα
ενδεδυμένη με ταγιεράκι, ως κυρία, καταλήγει στο Λονδίνο του 1973 και χτυπάει
την πόρτα της μαμάς της, δηλαδή της σφουγγαρίστρας του παπά. Κεραμίδα. Διότι η
μαμά είναι παντρεμένη και μητέρα δύο παιδιών, ετεροθαλών, της Ψιψίνας,
αδελφών. Δεν πειράζει έστω κι έτσι. Το οποίο μεθερμηνευόμενο θα πει καλύτερα
Αγγλία, παρά κολασμένη, καθολική, υποκριτική Ιρλανδία. Φαντάζεστε ελληνική
ταινία με παρόμοιο περιεχόμενο; Μέχρι και ο Χριστόδουλος θα έβγαζε φραγγέλιο
και ως άλλος Ξέρξης θα μαστίγωνε τα νερά μέσα στα οποία βαφτίστηκε αυτός ο
άπατρις Ψιψίνος!

Είμαι ο τελευταίος σ’ αυτόν τον κόσμο που θα υποστήριζε τα χειρότερα για τον
σκηνοθέτη Νιλ Τζόρνταν. Σε όλο το μήκος και το πλάτος αυτής τής γκέι (επί της
ουσίας) διαδρομής, είναι απόλυτος κυρίαρχος των εκφραστικών του μέσων. Από
τους φωτισμούς, τα ρούχα και το ντεκόρ μέχρι τις ερμηνείες των δεύτερων,
τρίτων, των πέμπτων ηθοποιών, ακόμα και των κομπάρσων, παραδίδει μαθήματα
καλλιτεχνικής ανωτερότητας. Αναμφίβολα, μέγας μαέστρος της ορχήστρας. Θα είμαι
όμως από τους πρώτους που θα υποστήριζαν τα χειρότερα για τον κοινωνικό και
πολιτικό Τζόρνταν. Το έξυπνο πουλί από τη μύτη πιάνεται. Γκέι ο ήρωάς του,
γκέι η ιστορία του, γκέι η ταινία του. Γιατί, εκτός των άλλων, η κατάληξη
είναι γελοία. Μέχρι τώρα ξέραμε το ελληνικό «αμάρτησα για το παιδί μου». Από
τούδε το ιρλανδέζικο «αμάρτησα για τη μαμά μου»!

H ωραία και το τέρας

Ακόμα τρεις πρεμιέρες με την εξής σειρά:

«Έλα στη θέση μου» («In her shoes») του Κέρτις Χάνσον: δύο αδελφές, η
πρώτη σοβαρή, ευτραφής και οργανωμένη (Τόνι Κολέτ), η δεύτερη, κούκλα,
σεξουλιάρα, αλήτισσα, χύμα (Κάμερον Ντίαζ).

Όταν η χύμα συλλαμβάνεται στο κρεβάτι με τον αγαπημένο τής αδελφής της,
αναγκάζεται να κατηφορίσει προς το Μαϊάμι και να χτυπήσει τη βιλάρα της
εύπορης, πλην εξαφανισμένης, γιαγιάς της (Σίρλεϊ ΜακΛέιν).

«Έλα στη θέση μου»: Άτακτη εγγονή η Κάμερον Ντίαζ, ζάπλουτη γιαγιά η Σίρλεϊ ΜακΛέιν

Έτσι, κάνοντας παρέα με πλάσματα της τρίτης ηλικίας, η χύμα εξανθρωπίζεται, η
δε σοβαρή και ευτραφής, ανοίγοντας την καρδιά της, βρίσκει επιτέλους το νόημα
της ζωής της. Καταλάβατε; Καταλάβαμε να λέτε. Ανάθεμα όμως αν εγώ κατάλαβα τι
ακριβώς ήθελε να κάνει ο Χάνσον. Κωμωδία; Δεν γέλασα. Κομεντί; Δεν χαμογέλασα.
Δράμα; Δεν συγκινήθηκα. A, το βρήκα. Ούτε αυτός κατάλαβε. Επομένως, δεν
έρχομαι στη θέση του. Δεν πειράζει, μια άλλη φορά!

«Underworld: η εξέλιξη» («Underworld: Evolution») του Λεν Γουάιζμαν, ο
οποίος άρχισε την καριέρα του ως επιπλοποιός, ας πούμε, του «Godzilla» και της
«Μέρας ανεξαρτησίας» και τη συνέχισε ως σκηνοθέτης τεράτων επιπέδου
«Underworld». Όπου επί 103 λεπτά δοκιμάστηκε η αντοχή του στομαχιού μου. Να
κάνω ή να μην κάνω εμετό; Διότι δύο καλοί βαμπίρ (Κέιτ Μπέκινσέιλ και Σκοτ
Σπίντμαν) εφορμούν εναντίον τεράτων και υιών ενός σοφού, αλλά σατανικού τύπου,
ηλικίας 500 ετών (Ντέρεκ Τζακόμπι, προφανώς για να εξασφαλίσει τα… πούρα
του). Έχετε δει τηλεοπτικές εικόνες ορνιθοτροφείου με σκουλήκια, μύγες,
κατσαρίδες, αποκεφαλισμένες κότες και ξεπουπουλιασμένα κοτόπουλα; E,
χειρότερο!

«Zathura» του κάποιου Γιον Φάβρο, από τον συγγραφέα του «Jumanji», μιας
αλαμπουρνέζικης χαλκομανίας με τον Ρόμπιν Ουίλιαμς να μπαινοβγαίνει στη
ζούγκλα ως Me Tarzan you Jane. Εδώ, δύο παιδάκια, μόνα στο σπίτι, χωρίς τον
μπαμπά Τιμ Ρόμπινς, αλλά με τη βοήθεια επιτραπέζιου παιχνιδιού, ίπτανται στο
Σύμπαν, κάνοντας παρέα με μετεωρίτες, πειρατές και σατανικά ρομπότ. Τι να πω;
Οι περιστάσεις με αναγκάζουν να παριστάνω τον μουγκό!

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Κρυμμένος»

Σεναρίου – Σκηνοθεσίας: Μίκαελ Χάνεκε

A’ ανδρικού ρόλου: Ντανιέλ Οτέιγ («Κρυμμένος»)

Γυναικείου: Ζιλιέτ Μπινός

Γκέι: «Breakfast on Pluto»

Μεταμόρφωσης: Κίλιαν Μέρφι (γκέι)

Καλύτερων χυμών: Κάμερον Ντίαζ («Έλα στη θέση μου»)