Πενία τέχνας κατεργάζεται
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
Παιδικά παιχνίδια φτιαγμένα από σκουπίδια, από έναν ζωγράφο με τα ταλέντα και |
H αίθουσα μοιάζει περισσότερο με παιδικό δωμάτιο παρά με έκθεση ζωγραφικής.
Ζωάκια και πουλάκια φτιαγμένα από σκουπίδια, κομμάτια από κούκλες κι άλλα
παιχνίδια και αρκετοί πίνακες, που απεικονίζουν ανάλογα θέματα, όλα φτιαγμένα
από έναν ζωγράφο με τα ταλέντα και το κύρος ενός Δημήτρη Μυταρά, είναι θέαμα
κατ’ αρχήν αξιοπερίεργο που αστραπιαία μεταβάλλεται και σε γοητευτικό. Πολύ
αυθόρμητα μού ήλθε να αναφωνήσω: «H καλύτερη έκθεση του Μυταρά», ξεχνώντας
προς στιγμήν το σπουδαίο παρελθόν του με τα «Επιτύμβια», τους «Καθρέφτες» και
όσες άλλες εκθέσεις οι οποίες τον καθιέρωσαν ως έναν από τους σπουδαιότερους
Έλληνες καλλιτέχνες, ρεαλιστή στην προσέγγιση και εξπρεσιονιστή στη γραφή.
Μπορεί λοιπόν να «παίζει το παιδί» ένας τέτοιος ζωγράφος και μάλιστα με πολλών
δεκαετιών διδακτική εμπειρία; Είναι μήπως ένα σημάδι με ευρύτερο νόημα;
Αφθονία, Παιδικότητα και Τέχνη: Ίσως οι νεώτεροι να το αγνοούν, αλλά το
φαινόμενο της ευμάρειας και των βιομηχανικών προϊόντων, που εμείς το ζούμε
μόλις τώρα ως λαός, είναι ένας από τους βασικούς λόγους που «δεν χαιρόμαστε
τίποτε πια». Στον Μεσοπόλεμο – τότε που η υπόλοιπη Ευρώπη πρωτοζούσε την
επέλαση του βιομηχανικού σχεδιασμού – η νοσταλγία του παιδικότροπου
αυτοσχεδιασμού δεν σήμαινε και τόσα πολλά στην Ελλάδα. Πάντως τότε ήταν που οι
ντανταϊστές και σουρεαλιστές δημιουργούσαν τρυφερά έργα από τα σκουπίδια των
βιομηχανικών προϊόντων, που αναπτύχθηκε η σχεδιαστική και χρωματική
ελευθεριότητα και που άνθισε η παιδικότητα του Π. Κλέε ή του X. Μιρό. Στην
τότε Ελλάδα, πρωτοπόρα εξαίρεση υπήρξε η διδασκαλία (1925 – 1927) του Νικόλαου
Λύτρα στην ΑΣΚΤ για την παιδική ζωγραφική – δίδαγμα που έδωσε καλούς καρπούς
με τους μαθητές του, Σπ. Βασιλείου, Π. Ρέγκο κ.ά., το 1930 – και η ανακάλυψη
του «αθώου» (naοf) Θεόφιλου από τους αστούς, που επηρέασε αργότερα και τον A.
Φασιανό.
Είναι η παιδική φαντασία, το αντίδοτο στον καταναλωτισμό; Ως
«δραστηριότητα φαντασιακή, χωρίς χρηστική σκοπιμότητα» ορίζουν τα λεξικά το
παιχνίδι· και αυτό εξηγεί τη γοητεία που ασκεί στους ενηλίκους. Ο Ολλανδός
ανθρωπολόγος Γ. Χουιντζίγκα – επηρεασμένος από τον Γκαίτε και τον Ο. Σπέγκλερ
– στο θεμελιακό σύγγραμμά του «Homo Ludens» («Άνθρωπος-Παίκτης», 1937) θεωρεί
ότι ο Ευρωπαίος ξέπεσε σε ρόλο ανδρεικέλου και δεν είναι πια ο ρομαντικός
ερευνητής που συνεχώς «ψάχνει και βρίσκει».
Υπάρχει σοβαρός λόγος που θυμόμαστε όλα αυτά μπροστά στα τρέχοντα εκθέματα του
Μυταρά. Δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση να «γυρίσει κανείς το κουμπί μέσα
του» και να αφεθεί στο παιδικό πνεύμα, έπειτα από δεκαετίες διδασκαλίας και
κυριαρχίας από κριτική-διεισδυτική διάθεση στη φόρμα και τις συνιστώσες της.
Από μια άποψη βέβαια, ο Μυταράς έχει εκ γενετής παιδικότροπη «στόφα», αφού το
χέρι του παράγει το πιο ελευθεριάζον και ταλαντούχο σχέδιο που έχει η
νεοελληνική τέχνη. Εδώ όμως έχουμε και κατασκευές τρισδιάστατων έργων χωρίς να
υπάρχει σχέση με το γαλλικό νεονταντά του Ρεστανί, όσο και σχεδιαστικές
«αφέλειες» χωρίς εμφανή αναφορά στον Θεόφιλο ή στον Άβλιχο.
Γοητευτική αλληγορία
H ομορφιά αυτής της έκθεσης είναι τελικά ότι ο Μυταράς μοιάζει να αρχίζει
«φτου κι απ’ την αρχή» την τέχνη του, που μας μοιάζει φρέσκια, ροδαλή σαν
μωρό, ξαναγεννημένη. Στα πραγματικά δεδομένα της, μετρά βέβαια και η δήλωσή
του ότι αναφέρεται στην παλιά απ’ τα χρόνια της οικονομικής στέρησης
νοοτροπία του παιδιού που φτιάχνει μόνο του παιχνίδια «εκ των ενόντων» και όχι
όπως σήμερα που αγοράζει έτοιμη φαντασία. «Πενία τέχνας κατεργάζεται». Εμμέσως
λοιπόν η έκθεση λειτουργεί και ως αλληγορία για τις μέρες μας, όπου οι
αυξημένες οικονομικές δυνατότητες μας στέρεψαν αυτήν την αρχέγονη πηγή
δημιουργικότητας. Μήνυμα καίριο, ευπρόσδεκτο, που πιστεύω ότι ο πετυχημένος
καθηγητής της ΑΣΚΤ αποστέλλει παράλληλα και σε μεγάλο μέρος των καλλιτεχνών
της νέα γενιάς.
INFO
Δημήτρης Μυταράς, «H Παιδική Ηλικία της Τέχνης», Ζωγραφική, Κατασκευές και
Βιντεογκέιμ, «Αστρολάβος-Art Life», Ηροδότου 11, Κολωνάκι, 210.7221200, μέχρι
1 Δεκεμβρίου.
Google news
