Πεθαίνεις μονάχα δυο φορές!

Ακούγεται προκλητικό, αλλά είναι πέρα για πέρα αληθινό. Στα ίσα και χωρίς
ίχνος φιλανθρωπίας προς την παλαιστινιακή ευαισθησία. Εντελώς με όρους
σεναριακής γραφής και αισθητικής. Και όποιος αμφιβάλλει δεν έχει παρά να πάει,
να δει, να επεξεργαστεί και να συγκρίνει. Ο «Παράδεισος» ήταν η μεγαλύτερη και
η πιο απρόβλεπτη έκπληξη στο τελευταίο φεστιβάλ του Βερολίνου. Τα θεμέλιά του
από αμερικανικό μπετόν road movies (ταινίες δρόμου). Ο κορμός του από πλέγμα
μαρτυρικών αντιφάσεων, διλημμάτων και ενοχών. H σκεπή του από εθνολογικό,
τελετουργικό ηρωικής εξόδου των Μοϊκανών. Δηλαδή (προσέξτε τη σειρά): Και
ταινία δρόμου και δράμα εσωτερικών συγκρούσεων και ηρωική πορεία!

H αποστολή είναι ιερή. Πώς συνέβη στο Σούλι και στην Αρτάκη; Ο μελλοθάνατος
είναι εκλεκτός του θεού. Ο θάνατος γι’ αυτόν είναι ραντεβού με τον Αλλάχ. H
πράξη του, όχημα που θα τον εκτοξεύσει στον Παράδεισο. Δεν πεθαίνει.
Λυτρωμένος ξαναζωντανεύει. Δεν δολοφονεί αθώους. Αδειάζει τους ιερούς τόπους
από άπιστους και βέβηλους. Πολιτική κα θρησκεία σε ατελείωτη συνουσία. H
ζωντανή παλαιστινιακή «βόμβα» έχει διακόψει κάθε επαφή με τον δυτικό
ορθολογισμό και την τρέχουσα λογική. H Ιστορία γράφεται με θυσία. Στην
καθημερινότητα, σαν κι εμάς. Στην υπέρβαση, σαν τον Τζερόνιμο και τους Απάτσι.
Δύο άνθρωποι στη συσκευασία του ενός!

H οργάνωση επιλέγει τους ιερομάρτυρες, αυτοί τον Θεό ευχαριστούν και το
τελευταίο τους βράδυ με την οικογένειά τους το περνούν. Στη συνέχεια, εκεί
κάπου το ξημέρωμα, συνοδευόμενοι από τον δάσκαλο (τον καθοδηγητή) καταλήγουν
στο ιερό κρησφύγετο. Ξυρίζονται, πλένονται, ντύνονται γαμπριάτικα και μπροστά
από βιντεοκάμερα γράφουν με λόγια τη δική τους μυθολογία. Ζωσμένοι με δυναμίτη
βγαίνουν στον δρόμο και ακολουθούν το πεπρωμένο τους. Φλεγόμενη βάτος. Όσοι
περισσότεροι τόσο καλύτερα!

Από το σημείο αυτό και μετά ο Χανί Αμπού Ασάντ αρχίζει να ξεφλουδίζει. Ο
πρώτος ζωντανός δυναμίτης, αποφασισμένος αλλά και ιδρωμένος. Ο δεύτερος,
ταλαντευόμενος σαν εκκρεμές ανάμεσα στην ιερή αποστολή και τη δική του ζωή. H
πρώτη έξοδος ματαιώνεται λόγω προδοσίας. Ο πρώτος επιστρέφει, ο δεύτερος
μένει. Το ξεφλούδισμα μετατρέπεται σε πανικό. H οργάνωση εκλαμβάνει τον
δεύτερο ως προδότη. Έτσι, αντί οι οι ζωντανές βόμβες να κατευθύνονται προς
Ισραήλ, περιφέρονται εντός Παλαιστίνης. Και αντί οι δύο φίλοι να συντονίζουν
τα πυρά τους προς τον ίδιο στόχο, αναλώνονται να ψάχνουν ο ένας τον άλλον έξω
από τη γειτονιά τους. Πλήρης ανατροπή!

«Παράδεισος τώρα». Ζωσμένοι άγγελοι σε ραντεβού με τον Αλλάχ!

Ο Ασάντ, αν και εκ πρώτης όψεως υπογράφει ένα πολιτικό μανιφέστο, μια
στρατευμένη ταινία, κατά βάθος επεξεργάζεται την ιερή αποστολή με όρους
ανθρώπινων αντιδράσεων, χαρακτήρων και εσωτερικών, αόρατων διλημμάτων. Εν
τέλει οι δυναμίτες είναι άνθρωποι. H δειλία, οι ενοχές, η αμφιβολία προς τη
συγκεκριμένη τακτική, η επιβίωση, όλα αυτά που περιφρονεί ο μεγάλος προφήτης,
διεισδύουν και πριονίζουν την πίστη των μαρτύρων. Έτσι ο δεύτερος ( ο Κάλεντ),
ο πιο γοητευτικός, ο ερωτευμένος και ο πιο κοσμικός, επιμένει να εξέλθει και
για δεύτερη φορά να πεθάνει.

Εδώ και το μεγαλείο της σεναριακής επεξεργασίας. Ο πρώτος θάνατος του Κάλεντ
είναι θρησκευτικός και πολιτικός. Θάνατος τελετουργικός, οργανωμένος και από
άλλους προαποφασισμένος. Ο δεύτερος, ο οριστικός, ο τελειωτικός, ο
αυτοκτονικός, είναι ανθρώπινος και ενοχικός. H ινδιάνικη έφοδός του είναι
προσωπική και οικογενειακή. Αν και έχει κάθε λόγο να ζήσει και να γλεντήσει,
πρέπει το στιγματισμένο όνομα του δωσίλογου πατέρα του να ξεπλύνει. Ο
χαρακτήρας του είναι η πλήρης αναίρεση του ισλαμισμού, της τρομοκρατίας και
της ιερής αυτοκτονίας.

Το «Paradise now» μέσα στην καλύτερη εξάδα – δεκάδα του φετινού «χειμώνα».
Πλήρες αντιθέσεων. Πλήρες δραματουργικών χυμών. Πλήρες χαρακτήρων. Ο Χάνι
Αμπού Ασάντ προχωράει την πολιτική ταινία ένα βήμα πιο πέρα. Από το
αντικειμενικό γεγονός (το ντοκιμαντέρ και την οικεία, πολιτική και κοινωνική
συνθήκη) στο υποκειμενικό. Από το δημοσιογραφικό ρεπορτάζ στην κινηματογραφική
μυθοπλασία. Από το οργανωμένο στο χαοτικό. Από την πίστη στο προσωπικό. Και
από τις αντιθέσεις στις συνθέσεις. H ταινία δρόμου μεταπλάθεται σε δράμα
δωματίου. Το πολιτικό μανιφέστο σε υπαρξιακό μαρτύριο. Και η βομβιστική
επιχείρηση σε προσωπικό καθαρτήριο. Και – τέλος -ο Καΐς Νασέφ. Το πρόσωπό του,
η γεωγραφία των κατεχόμενων μαρτύρων. Οι σταγόνες ιδρώτα, τα διλήμματά του. Το
βλέμμα του, η μελαγχολία του ηρωισμού του. Ένα από τα πιο συναρπαστικά,
σιωπηρά, ερμηνευτικά «εργαλεία» που με καθήλωσαν τα τελευταία χρόνια.
Υποκλίνομαι στον άγγελο μουσουλμάνο!

Πρόωρη γήρανση λόγω παρθενιάς

Ανάποδο και το «Howl’ s moving castle» (Το κινούμενο κάστρο). Το τελευταίο
animation του Ιάπωνα Χαγιάο Μιγιαζάκι του «Spirited away». Της σουρεαλιστικής
ιστορίας που μπέρδεψε τους μεγάλους, μάγεψε τα έξυπνα παιδιά και λόγω
εικαστικής υπεροχής κατέληξε στα Όσκαρ!

Κακιά μάγισσα μεταμορφώνει δεκαοκτάχρονη, αγνή θυγατέρα φιλάρεσκης μητέρας, σε
πανάσχημη γρια με καμπούρα, γαμψή μύτη και μεγάλα αυτιά. Ντροπιασμένη από την
όψη της και τα ασήκωτα βαρίδια της, παίρνει των ομματιών της, μακριά από το
πλήθος της πόλης και τις πολεμικές ιαχές ενός προαναγγελθέντος πολέμου. Στον
δρόμο θα πέσει πάνω σε ένα πολυμορφικό, κινούμενο κάστρο και όταν βρεθεί μέσα
σ’ αυτό θα συναντήσει μια φλόγα με λαλιά, ένα σκιάχτρο με γενναιόδωρη ψυχή και
ένα πανέμορφο και παντοδύναμο ξωτικό με την όψη πρίγκιπα του καλού,
παραμυθένιου καιρού!

«Το κινούμενο κάστρο». H γιαπωνέζικη απάντηση στον Ντίσνεϊ

Ο Μιγιαζάκι, ενώ εικαστικά δανείζεται τις χάρτινες ζωγραφιές του
χολιγουντιανού animation, από την άλλη «αδειάζει», ξεφορτώνει από αυτές το
ιδεολογικό περιεχόμενο της προτεσταντικής δυάδας Καλού και Κακού. Όπισθεν των
αθώων, παραμυθένιων εικόνων, ανιχνεύονται μηνύματα άκρως προοδευτικά. H
μεταμόρφωση της ωραίας οφείλεται στην… παρθενιά της! Ερωτευμένη, αλλά
εγκλωβισμένη. Σιωπηρή, υποταγμένη και από τον πόλεμο περικυκλωμένη. Όλοι και
όλα – από τους γονείς και την πολιτική – τη σπρώχνουν στην πρόωρη γήρανση. H
μάγισσα, η μεταμόρφωση, η ασχήμια, ο Γολγοθάς έχουν ονομασία προέλευσης.
Παιδιά, αφήστε τα όπλα και πιάστε όνειρο, έρωτα και ομορφιά!

Οι γυναίκες αγαπούν τον Καφετζόπουλο

Επιτέλους. Άντε παιδιά. Με τον Καφετζόπουλο και τον Καρδαρά ανοίγουμε πανιά!
Έτσι και στύψεις, τις εξής κομεντί θα βγάλεις. Σκόρπια, χωρίς αξιολογική
σειρά: «Safe sex», «Ο οργασμός της αγελάδας», «Bαλκανιζαter», «H ληστεία», «Θα
το μετανιώσεις». Πέντε όλες κι όλες. Λίγες για μια δεκαπενταετία, πολλές για
μια ρακένδυτη ελληνική κινηματογραφία. Όμως η έκτη, «H γυναίκα είναι…
σκληρός άνθρωπος», καλύτερη όλων των άλλων. Και το μυστήριο αυτής της
απρόβλεπτης ιστορίας είναι το άλμα του Καφετζόπουλου, από το τηλεοπτικό
νηπιαγωγείο του «Στάκαμαν» στο πανεπιστημιακό πτυχίο.

Ελλάδα, η χώρα των θαυμάτων. Όλοι ικανοί για το χειρότερο και το καλύτερο. Το
καλύτερο, στην περίπτωση της «γυναίκας», ίσως να προέκυψε από τον δεύτερο
στυλοβάτη της ταινίας, τον Αλέξη Καρδαρά. Διότι ο Αντώνης Καφετζόπουλος, που
από την πρώτη στιγμή διέκρινε το ταλέντο του Καρδαρά και συνεργάστηκε μαζί του
στη «Ληστεία», αποφασίζει να του αναθέσει το σενάριο της δεύτερης ταινίας του.
Το αποτέλεσμα θα σας το περιγράψω όπως το έζησα κατά τη διάρκεια της προβολής
αυτής της φαλλοκρατικής αλλά απολαυστικής ιστορίας.

Αντίδραση πρώτη (δική μου, όχι της «γυναίκας»): Μπράβο, τα καταφέρνει.
Δεύτερη: Του Καφετζόπουλου; Αποκλείεται. Τρίτη: Επιτέλους, μια πρώτης τάξεως
κομεντί με κομψή επεξεργασία!

Το στόρι κομμένο και ραμμένο κοστουμάκι ενός μπλαζέ, αποτυχημένου, αλλά και
απαστράπτοντα από κόλπα, γοητεία και λεξιλαγνεία Αντώνη Καφετζόπουλου πάει
κάπως έτσι: Μεγαλοδιαφημιστής στα πρόθυρα… γυναικείας χρεοκοπίας. H κόρη του
(Ελένη Αποστολοπούλου) πρωταθλήτρια κλεπτομανίας να σχεδιάζει την απόδρασή της
με σεσημασμένο από τη Βουλγαρία. H πρώην σύζυγος (Μάνια Παπαδημητρίου) να τον
ευνουχίζει και να τον λούζει για την πατρική του αφασία. H μητέρα του (Τζένη
Ρουσσέα) να εξαφανίζεται χωρίς λόγο και αιτία παρά μόνο για αυτοκτονία. Και η
νυν (Φαίη Κοκκινοπούλου) να σχεδιάζει την εγκυμοσύνη της με τον πρώτο τυχόντα
για να εκδικηθεί τον αδιάφορο και άθλιο παρόντα. Κοντά σ’ αυτές, πλήθος
θηλυκών διαφημιστικών εταιρειών. Όλες να υποκλιθούν και από το εργαλείο του να
ραντιστούν!

«H γυναίκα είναι… σκληρός άνθρωπος». Αντώνης Καφετζόπου-λος: Γυναίκες, παρακαλώ μην κλαίτε!

Εκ πρώτης όψεως ιδέα για συνηθισμένη τηλεοπτική, σεξιστική γυμναστική. Κάνεις
ζαπ, αλλάζεις κανάλι. Όμως η έξυπνη σεναριακή γραφή, οι σουρεαλιστικές
συμπτώσεις και οι δευτερεύουσες, ανθρώπινες επεμβάσεις, μετατρέπουν το σίριαλ
σε κινηματογραφική κομεντί. Συγκεκριμένα: Παίζει ο περίγυρος, παίζει ο σκύλος
της μαμάς, παίζει ο ταξιτζής, παίζουν τα γκαρσόνια του GB corner, παίζει η
τρέλα, παίζουν όλοι οι ηθοποιοί. Αληθινά παίζουν με κορυφαία την Κοκκινοπούλου
που καταφέρνει με γοητεία να ισορροπεί ανάμεσα στην υστερία και τη σιωπή.
Ταυτόχρονα ο Καρδαράς οργανώνει το χάος των συμπτώσεων, οργανώνει τις
«ετερόκλητες» διαδρομές των τεσσάρων γυναικών και φυσικά οργανώνει τα
επεισόδια σε μια καλά σχεδιασμένη μυθοπλασία. Παράδειγμα; H κηδεία ενός καλού
φίλου στην αρχή (νεκρά τα νεανικά όνειρα του διαφημιστή) απαντάει με την
εγκυμοσύνη της συζύγου στο φινάλε. Δηλαδή, από την ιδεολογία στην οικογένεια.

Όλα αυτά χωρίς τους κατάλληλους σκηνοθετικούς χειρισμούς θα έμεναν προθέσεις
του σοβαρού αέρα! Έτσι επιτέλους έχουμε λιγότερες μούτες, λιγότερους
κατινισμούς, λιγότερες υστερίες (αν και όλες μα όλες είναι υστερικές),
λιγότερες ασχήμιες, λιγότερες σπαστικές χειρονομίες. Να το πάω πιο πέρα; Με
συγχωρείτε, αλλά αν μιλούσε αγγλικά με πρωταγωνιστή τον Μελ Γκίμπσον και
σύζυγο τη Μεγκ Ράιαν θα έσκιζε στα διεθνή ταμεία. Τόσο καλή; Εντάξει, ρηχή μεν
αλλά πρώτης τάξεως γελαστική κομεντί!

Μόνος εναντίον όλων

Αδύνατον το Χόλιγουντ να απαλλαγεί από τις γροθιές του Ατομισμού και από το
ρινγκ του American dream. H ιστορία του Ιρλανδού πρωταθλητή της πυγμαχίας
Τζίμι Μπράντοκ είναι αληθινή. Αλλά με συγχωρείτε, ο θρίαμβος ενός «Cinderella
man» δεν συμμαζεύει την οικονομική κρίση του 1929 και πολύ περισσότερο δεν
φέρνει την κοινωνική αλλαγή!

Οι συγκρίσεις σκοτώνουν. Το Χθες απείρως καλύτερο από το Σήμερα. Φανταστείτε
και μόνο ότι ο σκηνοθέτης Ρον Χάουαρντ («Ένας υπέροχος άνθρωπος») θεωρείται ως
ο Σίντνεϊ Λουμέτ του ’60 και του ’70! Να τρελαθούμε; Κάτι περισσότερο. Να
αυτοκτονήσουν ομαδικώς. Πάμε τώρα στις ΗΠΑ του ’30.

Μεσούντος του οικονομικού κραχ όπου δεκάδες εκατομμυρίων αναζητούσαν τροφή σε
άδειους τενεκέδες σκουπιδιών, ένας οικογενειάρχης, πατριώτης, γενναίος μποξέρ
– κι αυτός βουτηγμένος στους ίδιους τενεκέδες και στα ίδια σκουπίδια – αρπάζει
την ευκαιρία και με εφαλτήριο τις γροθιές του και με κίνητρο την επιβίωση των
παιδιών του, τουλουμιάζει τους αντιπάλους του και σκαρφαλώνει στην κορυφή της
πυραμίδας. Συμπέρασμα πρώτο: Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια. Συμπέρασμα δεύτερο:
Ο τολμών νικά. Συμπέρασμα τρίτο: Αμερική, η χώρα των ευκαιριών. Συμπέρασμα
τελευταίο: Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου!

«Cinderella man». Οι γροθιές του Ράσελ Κρόου και του American dream

Τώρα, για να μην αδικούμε και για να μην ισοπεδώνουμε και εξομοιώνουμε την
τρίχα με την τριχιά, έχουμε κι αυτά τα εντελώς κινηματογραφικά. Ο Ρον Χάουαρντ
διεκπεραιώνει ευπρεπώς και επαγγελματικώς την ατμόσφαιρα του κραχ. Επίσης,
αντιγράφοντας καρέ καρέ τον ιδρώτα τού «Raging bull» του Μάρτιν Σκορσέζε,
ντύνει τις γροθιές με «αληθινή» σάρκα και οστά (οι σκηνές στο ρινγκ οι
καλύτερες by far). Ο Ράσελ Κρόου μετουσιώνει τον σχηματικό, διδακτικό
χαρακτήρα του Τζιμ Μπράντοκ σε ήρωα με συνείδηση και αποφασιστικό χαρακτήρα.
Και τέλος με την εξαίρεση της Ρένε Ζελβέγκερ, άδειας από αληθινό ρόλο και
πραγματική αιτία, η ταινία τσουλάει αφηγηματικά και κορυφώνεται βίαια στην
πυγμαχία και μελοδραματικά στο εύκολο συναίσθημα. Αλλά έτσι και βάλω τον πήχυ
ψηλά, έτσι και το συγκρίνω με το «Million dollar baby», δεν μένει ίχνος
φυσικού χυμού και δράμι θρεπτικού ψαχνού!

Σκουπίδια και τέρατα

Ψυχραιμία. Αυτή την εβδομάδα από δέκα κατέληξαν στον φτωχό αριθμό των έξι νέων
ταινιών. Κάτι είναι κι αυτό:

«Niceland: το νόημα της ζωής». Κοινωνικό, αλληγορικό δραματάκι στα αγγλικά
με Άγγλους ηθοποιούς και με την υπογραφή του Ισλανδού Φρίντρικ Θορ
Φρίντρικσον. Δύο πλάσματα σε χωματερή αυτοκινήτων. Ο μεγάλος (Γκάρι Λιούις) να
σχεδιάζει τον αυτοαπαγχονισμό του για να απαλλαγεί από τις ενοχές του για το
αυτοκινητικό δυστύχημα που προκάλεσε τον θάνατο της κόρης του. Ο μικρός
(Μάρτιν Κόμπστον, ο πρωταγωνιστής τού «Γλυκά δεκάξι» του Κεν Λόουτς) να
περιμένει το θαύμα και να ψάχνει το νόημα της ζωής στα σκουπίδια. Καλά και
άγια όλα αυτά, αλλά βαρέθηκα όσο δεν φαντάζεστε!

«Doom». Εμετός τρόμου με δάνεια από «Άλιεν» και «Νύχτα των ζωντανών
νεκρών», υπογεγραμμένος από τον διευθυντή φωτογραφίας Αντρέι Μπαρτκόβιακ.
Παιδαράδες των Ειδικών Δυνάμεων αναζητούν εξαφανισμένους επιστήμονες και
πέφτουν πάνω σε μεταλλαγμένα πλάσματα, σε γλοιώδεις μακροσκελείς… γλώσσες
και σε πάσης φύσεως τέρατα που έχει αντιγράψει απ’ όλους τους σχετικούς
εμετούς η άδεια φαντασία τού κατά… φαντασίαν σκηνοθέτη. Ένα πράγμα δεν του
συγχωρώ. Με έκανε να σιχαθώ τη νοστιμιά της γλώσσας του γειτονικού μου
ταβερνείου. Ούτε για δημόσια ουρητήρια!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Παράδεισος τώρα»

Σκηνοθεσίας: Χάνι Αμπού Ασάντ (του «Παράδεισου»)

Ερμηνείας: Καΐς Νασέφ (Paradise now)

Animation: «Το κινούμενο κάστρο»

Κομεντί: «H γυναίκα είναι…. σκληρός άνθρωπος»

Μεταμόρφωσης: Αντώνης Καφετζόπουλος

Θηλυκού: Φαίη Κοκκινοπούλου (η… σκληρή!)

Same old story: «Cinderella man»

Ανυπαρξίας: Ρένε Ζελβέγκερ

Αερολογίας: «Niceland: το νόημα της ζωής»

WC: «Doom»