Kινδυνεύει το πιο διάσημο αρχαίο θέατρο

Γυναικεία κεφαλή των ύστερων κλασικών χρόνων (4ος αι. π.X.) που ήρθε στο φως στις τελευταίες ανασκαφές

Πάσχει από την υγρασία που υποσκάπτει τον εξασθενημένο λίθινο οργανισμό.
Πάσχει από χρόνιες καθιζήσεις, παραμορφώσεις, διαμπερή τραύματα, κακώσεις και
συνεχείς απώλειες υλικού που έχουν ήδη αχρηστεύσει το 1/4 του άνω διαζώματος.
Το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου ασθενεί. Και το κράτος δεν εγγυάται ότι θα
εξασφαλίσει τη μεγάλη δαπάνη μιας μακρόχρονης συντήρησης, οι αρμόδιοι
διστάζουν να βάλουν τον υψηλό ασθενή στο χειρουργείο και αρκούνται σε τοπικές
επεμβάσεις, με το αιτιολογικό ότι αναμένουν να τους δοθεί το πράσινο φως.

«Ήρθε η ώρα. Το πρόβλημα είναι σοβαρό για ένα μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας και
υψηλής επισκεψιμότητας που αγγίζει το ένα εκατομμύριο επισκέπτες ημερήσιους
και νυχτερινούς κάθε χρόνο. Δεν μπορεί να επιτρέψουμε να φθείρονται
περισσότερο οι υποδομές του, θεωρώντας ότι δεν κινδυνεύει άμεσα το θέατρο της
Επιδαύρου. Κάθε χρόνο η κατάσταση γίνεται χειρότερη», λέει στα «NEA» ο
πολιτικός μηχανικός Βαγγέλης Κατζολιάς, ο άνθρωπος που παρακολουθεί από κοντά
την κατάσταση του θεάτρου, φροντίζει για την περισυλλογή των δεκάδων
θραυσμάτων που πέφτουν συνεχώς από τα – ηλικίας 2.300 χρόνων – έδρανα και για
την άμεση συγκόλληση και επαναποθέτησή τους με ειδικό τσιμέντο ή ράβδους
τιτανίου.

Το πρόβλημα είναι άμεσο και θα πρέπει να αντιμετωπισθεί στα επόμενα
χρόνια. Τι φταίει; Εκτός από τις χρόνιες παραμορφώσεις και τα νερά της βροχής,
φταίνε κυρίως οι κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν στην Επίδαυρο και η
καταπόνηση. Ο λίθος, χαμηλής αντοχής και γεμάτος τριχοειδή αγγεία,
διαστέλλεται και συστέλλεται χειμώνα, καλοκαίρι. Μια απλή ρωγμή πολύ εύκολα
μετατρέπεται σε διαμπερές τραύμα, το τράνταγμα από ένα ποδοβολητό μπορεί
εύκολα να φέρει την απόσπαση ενός τμήματος. Πολλά τμήματα του θεάτρου έχουν
ήδη αποκλεισθεί για το κοινό.

Ανεβαίνοντας ώς την τελευταία 56η σειρά του θεάτρου με την προσοχή στραμμένη
στα έδρανα, διαπιστώνεις ότι όλο το άνω διάζωμα μοιάζει σαν βομβαρδισμένο
τοπίο.

Καθιζήσεις και παραμορφώσεις που προκάλεσε το πέρασμα τόσων ετών, βαθιά
ορύγματα που άνοιξαν οι ρίζες των δένδρων που φύτρωναν εδώ πριν από την
αποκάλυψη του θεάτρου, κατέληξαν σε μια ισορροπία που προκαλεί τρόμο.

Με χρηματοδότηση 2 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Πολιτισμός του Γ’ Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης και 500.000 ευρώ από εθνικούς πόρους που μοιράζονται, με το
σταγονόμετρο, σε καμιά δεκαριά επιμέρους αναστηλωτικά προγράμματα που
εκτελούνται παράλληλα στο θέατρο και το μεγάλο ιερό του Ασκληπιού, με λιγοστά
χρήματα που έφθασαν φέτος με μεγάλη καθυστέρηση, γεγονός που προκάλεσε και
αλυσιδωτές αντιδράσεις, προσφυγές στη Δικαιοσύνη και επίσχεση εργασίας από
τους εργαζομένους, η Επιτροπή Επιδαύρου έχει προγραμματίσει δύο μικρότερα
έργα, που έχουν στόχο να χτυπήσουν τη ρίζα του κακού: το νερό που
συγκεντρώνεται και λιμνάζει στην ορχήστρα – με τη διάνοιξη των αρχαίων αγωγών
απορροής των υδάτων και με την αποκατάσταση στην κορυφή του άνω διαζώματος
ενός τοίχου – φράγματος περιμετρικού που υπάρχει από την αρχαιότητα για να
παροχετεύει τα νερά και τα χώματα.

Θα χρειαστεί να κλείσει για χρόνια!

Από το 1989 μέχρι το τέλος του 2006 θα έχουν επενδυθεί συνολικά 16.667.350 ευρώ από κοινοτικά προγράμματα στην αναστήλωση του ιερού του Ασκληπιού και του θεάτρου. Είναι φανερή η διαφορά της στάθμης της ακραίας δυτικής κερκίδας του άνω διαζώματος που στέκει πιο ψηλά μετά την αποκατάστασή της από τη διπλανή της, που έχει υποστεί καθίζηση

«Τρεις, τέσσερις κερκίδες του άνω διαζώματος στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου
παρουσιάζουν πολύ σοβαρό πρόβλημα και χρειάζονται άμεσα επέμβαση», λέει ο ο
καθηγητής Αρχαιολογίας, πρόεδρος και ψυχή της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων
Επιδαύρου Βασίλης Λαμπρινουδάκης.

«Όμως, αν ξεκινήσουμε υπολογίζεται ότι θα υποχρεωθούμε να επεκταθούμε στην
ανάταξη επτά ή οκτώ κερκίδων. Ένα δύσκολο πρόβλημα από το οποίο οφείλουμε να
ξεκινήσουμε, είναι η διόρθωση των σφαλμάτων και οι παρατοποθετήσεις μεγάλων
αρχαίων λίθων – των ορθοστατών – σ’ όλο σχεδόν το μήκος του στηθαίου που
χωρίζει το άνω διάζωμα από το κάτω. Για να διορθωθούν οι παραμορφώσεις
οφείλουμε να ξεκινήσουμε από το θεμέλιο, τη βάση του επιθεάτρου. Μοιραία θα
διαλυθούν και θα αναταχθούν οι πρώτες σειρές των υπερκείμενων κερκίδων και τα
προεδρεία».

Όμως, τονίζει, «η πλήρης αποκατάσταση του άνω διαζώματος δεν μπορεί να
ξεκινήσει αν δεν έχουμε εξασφαλίσει μακρόχρονη χρηματοδότηση, ειδικευμένο
προσωπικό και μελέτες, ώστε να οργανωθεί ένα καλό εργοτάξιο, μια μεγάλη
γερανογέφυρα με μπράτσο που να καλύπτει την ακτίνα του κοίλου, διαμέτρου 114
μ., να κλείσει το θέατρο – όλο ή ένα τμήμα του – στο διάστημα των εργασιών,
για αρκετά χρόνια».

«Δεν έχει τόση ανάγκη το μνημείο,στατικά. Τα προβλήματά του είναι περισσότερο
αισθητικά. Μια επέμβαση με σκοπό την αποκατάσταση του θεάτρου της Επιδαύρου
στην αρχική του γεωμετρία για να εξασφαλίσουμε την αισθητική του γεωμετρία
είναι πολυτέλεια», αντιλέγει ο αρχιτέκτονας Κωνσταντίνος Μπολέτης, που
εργάσθηκε ήδη δώδεκα χρόνια με μελέτες και έργα στις αναστηλώσεις των παρόδων
του θεάτρου και την ανάταξη της άνω κερκίδας. «Αν προσπαθήσουμε να φτιάξουμε
μια κερκίδα θα προκαλέσουμε ένα φαινόμενο ντόμινο στην πλοκή του άνω
διαζώματος. Όλα τα αναστηλωμένα τμήματα θα εξέχουν. Στην ουσία θα πρέπει να
διαλυθεί όλο το θέατρο και να ξανακτισθεί. Ελαφρές παραμορφώσεις και
καθιζήσεις είχε υποστεί το θέατρο από την αρχαιότητα. Και εδώ τίθεται ένα
ζήτημα αναστηλωτικής ηθικής, αφού όλο το άνω διάζωμα είναι άθικτο, στην
κατάσταση της γνησιότητας όπως βρέθηκε, προκαλώντας ένα αισθητικό παράδοξο».

Πόσες ακριβώς θέσεις έχει το θέατρο της Επιδαύρου;

H αληθής καταμέτρηση δεν έχει γίνει ποτέ και δεν είναι δυνατόν να γίνει γιατί
δεν υπάρχουν ούτε πλήρης αποτύπωση (την ξεκίνησε πρόσφατα με το πλήρες
τοπογραφικό ο κ. Κατζολιάς) ούτε χαράγματα – όπως σε άλλα θέατρα. Υπολογίζεται
ότι έχει 12-14.000 θέσεις. Σημειώστε ότι το θέατρο είχε μάλλον στενές και
άβολες θέσεις πλάτους 40-43 εκατ. (έβαζαν όμως μαξιλαράκια, ξάπλωναν, έτρωγαν
το κολατσιό τους κατά τη μακρά ολοήμερη παραμονή τους στη διάρκεια των
παραστάσεων).

Σε τι οφείλεται η καλή ακουστική;

Σε γεωμετρικές παραμέτρους όπως το σχήμα και οι λίθοι του θεάτρου, που μοιάζει
με γιγάντιο λίθινο χωνί που ενισχύει τον ήχο και βοηθά την ανάκλασή του όταν
μιλάς από την ορχήστρα, στη μεγάλη κλίση – που απαιτείται για την ακουστική
άνεση – αλλά και επειδή τα σώματα των ακροατών απορροφούν τον ήχο, στην ησυχία
που επικρατεί γύρω, στις κλιματολογικές συνθήκες…

Ένα μυστικό του θεάτρου;

Ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσεται το θέατρο, με τον οποίο είναι σχεδιασμένο.
Πρώτον, πρέπει να ήξεραν τον λόγο 3,14 της ακτίνας για τον υπολογισμό του
κύκλου και να τον είχαν προεκτιμήσει στον σχεδιασμό του θεάτρου. Το δεύτερο
είναι ότι το θέατρο φαίνεται πως ταιριάζει με το κορυφαίο από τα πέντε
γεωμετρικά στερεά σώματα που αναφέρει ο Πλάτων, το δωδεκάεδρο!

Μια τολμηρή… μόνιμη σκηνή

H κρυφή πληγή: ο μεγάλος αρχαίος αποχετευτικός αγωγός στα δυτικά του θεάτρου, μήκους 80 μ., καθαρίζεται από τόνους χώματος και συγκολλάται από τις βλάβες που έχει προκαλέσει η διέλευση βαρέων οχημάτων από την ορχήστρα του θεάτρου

Μια τολμηρή πρόταση για την επανατοποθέτηση του αντιγράφου της χαμένης λίθινης
σκηνής του θεάτρου της Επιδαύρου από τον αναστηλωτή του θεάτρου A. Ορλάνδο
λίγο πριν από το 1960 και αποσύρθηκε επειδή ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων στον
θεατρικό κόσμο, ετοιμάζεται να επαναφέρει η Επιτροπή Επιδαύρου. Όπως λέει ο
καθηγητής Αρχαιολογίας, πρόεδρος και ψυχή της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων
Επιδαύρου Βασίλης Λαμπρινουδάκης, «η επαναφορά του λίθινου χαμηλού προσκηνίου
με τους κιονίσκους και τον θριγκό, που βρίσκεται τώρα αποθηκευμένο, εξυπηρετεί
την ολοκλήρωση της μορφής του θεάτρου, ενώ η τοποθέτησή του λύνει πολλά
προβλήματα – αισθητικής και προοπτικής του θεάτρου – αφού θα αποσυρθεί το
άχαρο προστατευτικό πατάρι που καλύπτει τα λείψανα της σκηνής. Θα αποτελέσει
δε, έναν φυσικό φραγμό στις υπερβολές των θιάσων, στους οποίους θα προσφέρει
εν τούτοις μια ωραία πρόκληση χρήσης μιας πλήρους μορφής αρχαίου θεάτρου
δίνοντας στο ανέβασμα του αρχαίου δράματος μια ισχυρή ένεση ανανέωσης και
βίωσης του μνημείου από τον κόσμο σύμφωνα με την κατά προορισμόν χρήση του».

Το μουσείο της σύγχυσης

Μικρό, στενό, παλιωμένο, άχαρο, δυσλειτουργικό – δεν διευκολύνει την επίσκεψη
ατόμων με ειδικές ανάγκες – το Μουσείο της Επιδαύρου ασφυκτιά από τα
αρχιτεκτονικά μέλη των κτιρίων του ιερού και τα γύψινα αντίγραφα των
εξαιρετικών γλυπτών του ναού του Ασκληπιού – που βρίσκονται στην Αθήνα στο
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – και προκαλεί με τον τρόπο έκθεσης σύγχυση στον
επισκέπτη. Υποβαθμίζει παρά αναδεικνύει τη σημασία της Επιδαύρου. Λείπει από
την έκθεση η μακρά προϊστορική εποχή, η μυκηναϊκή εποχή και με δυο λόγια
επείγει η επέκτασή του, ενώ εκατοντάδες μέλη ιδιαίτερα της Θόλου
καταστρέφονται από την έκθεση – αποθήκευσή τους στην πίσω αυλή. Εγκεκριμένες
μελέτες υπάρχουν για την επέκτασή του και τον υπερδιπλασιασμό των χώρων, αλλά
αυτήν τη στιγμή εκκρεμεί η έκδοση απόφασης από το ΣτΕ ύστερα από προσφυγή των
κατοίκων του Λυγουριού επειδή βρίσκεται στην αδόμητη ζώνη – ανάμεσα στο θέατρο
και το ιερό.