Kριαράς: Πώς είδε ο Θεοτοκάς τον Ψυχάρη

Με εξαιρετικό ενδιαφέρον διαβάζεται στον «Πόρφυρα» το δοκίμιο του ακάματου,
αταλάντευτου και ταπεινού Δασκάλου Εμμανουήλ Κριαρά (σε λίγους μήνες θα
γιορτάσει έναν αιώνα συναρπαστικής ζωής) για τη στάση του Γιώργου Θεοτοκά
απέναντι στον Ψυχάρη και τον δημοτικισμό. Το πόνημα του Εμμ. Κριαρά αποκτά
πρόσθετο ενδιαφέρον, διότι περιέχει και σύντομη αναδρομή στην πορεία του
γλωσσικού ζητήματος μέσα στις τέσσερις δεκαετίες της πνευματικής
δραστηριότητας του Θεοτοκά, από το 1925 έως το 1966.

Ο Κριαράς θυμίζει τον «αγωνιστικό ρόλο» του Θεοτοκά, που μετά το βασιλικό
πραξικόπημα του 1965 είχε γράψει: «Αν καταφέρουν πάλι να κρατήσουν την
εκπαίδευση δεμένη στο ολιγαρχικό σύστημα που εκφράζεται με την καθαρεύουσα,
δεν πρόκειται οι μάζες να μορφωθούν αληθινά ούτε να βγουν στο φως οι
δημιουργικές τους δυνάμεις». Μας θυμίζει ακόμα τα λόγια του Θεοτοκά για τον
Ψυχάρη:

«Ο Ψυχάρης με την πίστη του, με το πάθος του, με την έξοχη ηθική του
γενναιότητα, κλόνισε την ελληνική ζωή ώς τα θεμέλια, τάραξε βαθιά τα
λιμνασμένα νερά, ανάγκασε το έθνος να σκεφτεί την ύπαρξή του και τα προβλήματά
του, του άνοιξε ορίζοντες και ράγισε ανεπανόρθωτα το οικοδόμημα του γλωσσικού
και εκπαιδευτικού σχολαστικισμού. Δηλαδή, αληθινά, δημιούργησε ιστορία. Την
έκφραση αυτή τη μεταχειριζόμαστε σήμερα όπου τύχει και όπως λάχει, μα εδώ
παίρνει όλο το νόημά της. Ο Ψυχάρης άρχισε μιαν εποχή».

Πάμε βόλτα στη Μαγνησία

Θα μπορούσε να είναι ένα στεγνό αφιέρωμα, με ατέλειωτες στατιστικές και
«ξύλινα» κείμενα. Οι σελίδες όμως που αφιερώνει το περιοδικό «εν Βόλω»
στον τουρισμό της Μαγνησίας περιέχει και αρκετά κείμενα απολαυστικά για
τον αναγνώστη και χρήσιμα για τον ταξιδευτή. Σημειώνω λίγα από αυτά. Οι
«Διαδρομές στην πόλη του Βόλου» μπορεί να εκπλήξουν και κάποιους από τους
ντόπιους. Ο Γιάννης Κουτής και Γιώργος Σουλακούδης περιγράφουν
θαυμάσια (και με σχεδιαγράμματα) πέντε διαδρομές εντός πόλεως, καταγράφοντας
με λεπτομέρειες ιστορικά, βιομηχανικά και αρχαιολογικά μνημεία καθώς και τον
περιβάλλοντα χώρο. Και πάλι ο Κουτής ξεναγεί, με «ημερήσιες εκδρομές» στον
ευρύτερο χώρο της Μαγνησίας, φθάνοντας έως τα παρθένα τοπία του Βόρειου
Πηλίου. H ξενάγηση συνεχίζεται με αρχαιολογικούς περιπάτους στο Σέσκλο, στο
Διμήνι, στη Δημητριάδα, στις Αμφάνες, στην Άλος, στις Φθιώτιδες Θήβες, στη
Γορίτσα, στις Φερές…

Αδύνατο σημείο του αφιερώματος, ο περιορισμός σε μόνο δύο (!) σελίδες του
τεράστιου κεφαλαίου που λέγεται «εναλλακτικός τουρισμός». Και
αναρωτιέμαι: υπάρχουν πολλοί τόποι στην Ελλάδα σαν το Πήλιο, όπου μπορούν να
σχεδιαστούν εναλλακτικές τουριστικές δραστηριότητες;

Πονεμένη ιστορία η εγκατάλειψη των «Ξενία». (Και μόνο να δει κανείς το
ξεκοιλιασμένο «Ξενία» της Άνδρου, θα κατανοήσει την καταστροφή). Στο
περιοδικό, ο αρχιτέκτων, διευθυντής της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων Θεσσαλίας,
Δημήτρης Παλιούρας, περιγράφει με λίγα λόγια την ιστορία και τις
περιπέτειες επτά «Ξενία» στην περιοχή της Θεσσαλίας.

ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Με αφορμή την – όπως λέγεται – αναβίωση του Φεστιβάλ
Ελληνικού Τραγουδιού, ο «Μετρονόμος» δημοσιεύει την ιστορία του
Φεστιβάλ που ξεκίνησε το 1959 στην Αθήνα (πρώτο βραβείο στον Χατζιδάκι και στη
Νάνα Μούσχουρη – «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου») για να συνεχιστεί ύστερα από
τρία χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Το περιοδικό στέκεται σε λεπτομέρειες ονομάτων,
τραγουδιών, χρονολογιών και μόνο με ελάχιστες νύξεις εξηγεί τους πραγματικούς
λόγους που οδήγησαν το Φεστιβάλ σε ανυποληψία. Από φέτος θα προκύψει κάτι
καλύτερο; Θα δούμε, όταν αρχίσουν τα όργανα…

Στο ίδιο τεύχος, συνέντευξη – και εξώφυλλο – του Νίκου Ξυδάκη, που
σχολιάζει την προσωπική του πορεία αλλά και, κάποιες στιγμές, τα δρώμενα στον
ελληνικό μουσικό χώρο.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ: «Το Ρόπτρο», που ασχολείται συστηματικά με την ιστορία και
τη λαογραφία της περιοχής Αυλωναρίου Εύβοιας, προσθέτει σ’ αυτό το τεύχος μια
ψηφίδα στη μεταναστευτική ιστορία, καταγράφοντας τις περιπέτειες των
μεταναστών του 20ού αιώνα από το Ωρολόγι.

H πρωτοτυπία της έρευνας του Βασίλη Κοίλιαρη: ασχολείται με κάθε
μετανάστη ξεχωριστά! Πότε έφυγε, σε ποια χώρα εγκαταστάθηκε, τι επάγγελμα
ακολούθησε, πότε επέστρεψε – αν επέστρεψε… Μόνιμο μοτίβο στη ζωή όσων δεν
έμειναν για πάντα στα ξένα: «Με τα χρήματα που έφερε από την ξενιτιά, έφτιαξε
το πατρικό στο χωριό του».

Από τα ιστορικά θέματα του περιοδικού να σημειώσω την έρευνα του φιλολόγου
Δημήτρη Νεάκη για την επίσκεψη του Ελευθερίου Βενιζέλου στο Αλιβέρι, το 1929.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΠΟΡΦΥΡΑΣ»: T.Θ. 206. Κέρκυρα 491 00. Τηλ. 26610-31.923.

«EN ΒΟΛΩ»: Μικρασιατών 81, Βόλος 383 33. Τηλ. 24210-39.644.

«ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΣ»: Λοχία Τριανταφύλλου 13, Άγιος Δημήτριος 173 41. Τηλ.
210-9703.932.

«ΡΟΠΤΡΟ»: Αυλωνάρι Ευβοίας 340 09. Τηλ. του υπεύθυνου Δημήτρη Σγούρου:
22230-32.201.