Ο θρίαμβος της Aσκητικής!

Ladies and gentlemen, η στιγμή του «Pickpocket» (ή αλλιώς «Πορτοφολά») βάζει
στη θέση του κάθε δήθεν… σκηνοθεταρά! Τα πράγματα – έλεγε διά μέσου των
εικόνων του ο μακαρίτης και εντελώς φτωχούλης Ρομπέρ Μπρεσόν – είναι εντελώς
ασκητικά. Με την εξής σειρά: ασκητική καλλιτεχνία, ασκητής καλλιτέχνης,
ασκητική γραφή, ασκητικό αποτέλεσμα, ασκητική Τέχνη και Ζωή. Τι πα’ να πει;

Τελευταίως το ονομάζουν «μινιμαλισμό». Στην πραγματικότητα, η
διαχρονική αξία του φέρει το χάρισμα της αφαίρεσης. Όχι εκείνης όπου ουδείς –
ούτε καν ο σκηνοθέτης – καταλαβαίνει τι ακριβώς συμβαίνει επί της οθόνης, αλλά
της άλλης. Αυτής με τις τέσσερις λέξεις: τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται.
Τι σημαίνει αυτό; Δείτε, όχι μία, τουλάχιστον τρεις φορές τον «Πορτοφολά» να
αφομοιώσετε το υπόδειγμα καλά και στη συνέχεια να το αντιπαραβάλλετε κάθε φορά
με όλα τα τρέχοντα, πλούσια, μέτρια και κακά. Ίσως – λέω ίσως – έτσι (αν και
δεν διατηρώ ελπίδα καμιά) με καλύτερους θεατές θα βλέπουμε λιγότερες μίζερες,
άθλιες χαλκομανίες!

Το σενάριο, ασκητικό κι αυτό, αποτελείται από τα εξής… ασκητικά: ένας
ο πρωταγωνιστής, τρεις οι δεύτεροι ηθοποιοί, δυο-τρεις σταθμοί του
παριζιάνικου Μετρό, ένα cafe και μια σοφίτα. Αυτά. Οι διάλογοι εντελώς στεγνοί
και στο μεγαλύτερο μέρος εντελώς «τυπικοί». H δράση – α, η δράση! – είναι όλα
τα λεφτά! Εκεί όπου κάθε χολιγουντιανός γκρεμίζει τη μισή Αμερική και
δυναμώνει το ηχητικό «κουμπί». Εκεί όπου εκατομμύρια ντεσιμπέλ στραπατσάρουν
τα τύμπανά σου. Εκεί όπου λαμαρίνες, τούβλα, τζάμια σωριάζονται επί της
κεφαλής σου να αποσπάσουν, να καθηλώσουν την προσοχή σου. Εκεί όπου το σινεμά
μεταβάλλεται σε νταμάρι, κομπρεσέρ και μάντρα υλικών, ο Μπρεσόν κάνει τα εξής
απλά, ασκητικά και μαγικά: Πρώτα «παίζει» με τον θεατή τη γάτα με το ποντίκι.
Θα πιάσουν τον πορτοφολά; Κα αφού ο αστυνόμος υποπτεύεται τον πορτοφολά, γιατί
περιμένει και δεν κάνει τη ζημιά; Θα διαφύγει ο τύπος όπως διαφεύγει ύστερα
από κάθε έφοδο στις τσέπες και τις τσάντες των περαστικών; Ύστερα (δεύτερο)
αρκείται στην επιδεξιότητα των πέντε δακτύλων. Πώς κάνουν οι μάγοι με τα
καπέλα και τους λαγούς; Έτσι ακριβώς. Δάκτυλα να γλιστρούν σαν χέλια μικρά.
Δάκτυλα να ξεκουμπώνουν χωρίς να πάρεις είδηση καμιά. Δάκτυλα να εισβάλλουν
και εναέρια να μετακινούν πορτοφόλια, λεφτά, ρολόγια, κοσμήματα, οτιδήποτε
πολύτιμο βρουν μπροστά. Πλάνα κοντινά με πέντε δάκτυλα μαγικά. Πέντε δάκτυλα
σκοτώνουν όλα τα χολιγουντιανά εφέ. Και τα ηχητικά και τα οπτικά.

Θα μου πείτε, καλά όλα αυτά! Από «ψαχνό» τι γίνεται; Άφθονα. Αλλά για να τα
ανακαλύψεις, να τα διασταυρώσεις, να τα συσχετίσεις και για να σχολιάσεις,
πρέπει με προσοχή και επιμελώς να σκαλίσεις. Αυτή είναι και η γοητεία της
πληρότητας της Ασκητικής. Όπως ο Μπρεσόν, έτσι και ο θεατής. Από το ελάχιστο
να βρει, να ανακατέψει και να παίξει, ώστε να καταλήξει στο μάξιμουμ. Δηλαδή:

«Ο πορτοφολάς»: Ένας αμίλητος πρωταγωνιστής, μίνιμουμ επένδυση, μάξιμουμ απόδοση!

Τρία τα «φιλοσοφικά» επίπεδα. Τρία αλλά, προσέξτε: όχι σχηματικά
διαχωρισμένα και απλοϊκά. Όπως συμβαίνει με τα δάκτυλα, έτσι και με αυτά. Το
ένα «καβαλάει», εξαφανίζει ή εξαφανίζεται από το άλλο. Μπλεγμένα, όχι
μπερδεμένα. Τρία επίπεδα με ονομασία προέλευσης. Νίτσε το πρώτο, Ντοστογιέφσκι
το δεύτερο, Χριστός το τρίτο. Το εξηγώ, για να μην παρεξηγηθώ:

Ο Σιμόν (πορτοφολάς – Μαρτίν Λα Σαλ) επιδίδεται στο σπορ της κλοπής με
ιδεολογική αφετηρία – τη δική του και κάθε χαρισματικού ατόμου – την υπεροχή.
Κλέβει γιατί, λόγω ευφυΐας, μπορεί και διαφεύγει. Κλέβει γιατί όλο το
οικονομικο-κοινωνικό σύστημα είναι της κλοπής. Κλέβει για να αποδείξει τη δική
του ανωτερότητα απέναντι στο σύστημα καταστολής. Αν και σε όλα αυτά υπάρχουν,
διάσπαρτα, σταγονίδια μαρξιστικά, εν τούτοις ο Νίτσε στο τέλος θριαμβεύει!

Ο Σιμόν, όπως και ο Ρασκόλνικοφ στο «Έγκλημα και τιμωρία» – με την ίδια
πάνω-κάτω ιδεολογία – παραβιάζουν τον νόμο και διαφεύγουν. Ο Σιμόν, όπως ο
Ρασκόλνικοφ, συνάπτουν σχέση με τον ανακριτή τους και διασταυρώνουν τις ιδέες
τους. Ο Σιμόν, όπως και ο Ρασκόλνικοφ με τη Μαρία, ελκύεται και στο τέλος
ερωτεύεται τη δική του Μαρία με το όνομα Ζαν (προφανώς από το Ζαν Ντ’ Αρκ).

Και, τέλος, καταλύτης και του Νίτσε και του Μαρξ, ο Χριστός. H
τελευταία φράση του Σιμόν προς τη Ζαν – «τι παράξενο μονοπάτι ακολούθησα
προκειμένου να σε βρω» – είναι ομολογία άφεσης αμαρτιών. Όπως ο Ρασκόλνικοφ
στη Σιβηρία, έτσι και ο Σιμόν στη φυλακή. Πίσω από τα σίδερα, λυτρωμένος,
εξαγνισμένος, ερωτευμένος. Από την αμαρτία στη μετάνοια και από τη μετάνοια
στην αγιοποίηση. Μπορεί, ιδεολογικά, να διαφωνώ. Αλλά η πυκνότητα της
Ασκητικής είναι αναντικατάστατη και μοναδική! Μετρ, να γίνω χαλί να περάσεις
από πάνω μου!

Κι εσύ, τέκνο Νικόλ;

Κι αυτή. Ουδείς αλάνθαστος. Ακόμα και η Νικόλ Κίντμαν. Από το εργαστήριο του
Λαρς φον Τρίερ και του «Dogville», ακόμα και από τη δήθεν μεταφυσική τής
«Γέννησης» έπεσε τόσο χαμηλά όσο είναι το «Bewitched» («H μάγισσα»), μια
τυπική, αγέλαστη, χαζή, οικογενειακή, τηλεοπτική, αμερικανιά! Το εύρημα
εξαντλείται στα πρώτα είκοσι λεπτά. Μια μάγισσα λαμβάνει προσφορά από έναν
καραγκιόζη της τηλεόρασης να παίξει την παρτενέρ του στην αναβίωση της
δημοφιλούς τηλεοπτικής σειράς «H μάγισσα».

«H μάγισσα»: ουδείς, ούτε η Νικόλ Κίντμαν, είναι τέλειος!

Αυτό και τίποτε άλλο. Από εκεί και πέρα, η μίσες Νόρα Έφρον, η μεγαλύτερη
καπάτσα σεναριογράφος ρομαντικών κομεντί πάσης ευκαιρίας και χρήσεως, μπλέκει
τους μηρούς της. Ελάχιστη κωμική εκμετάλλευση του «μηχανισμού» (η μάγισσα που
μπορεί να διαπράξει τα πάντα, αλλά η ερωτευμένη συνείδησή της την αναγκάζει σε
ισπανική υποχώρηση). Ελάχιστα γέλια (δύο φορές: τη μία με έναν σκύλο, την άλλη
με τον καραγκιόζη που ακούει στο όνομα Γουίλ Φέρελ). Ελάχιστη Νικόλ Κίντμαν.
Τι είπα; Ελάχιστη; Λάθος. Ίδια είναι. Με την ίδια δραματική μανιέρα, παίζει
και κωμωδία. Αλλά σας καταλαβαίνω. Τόσο εύθραυστη και αλαβάστρινη, της τα
συγχωρούνται όλα. Εντάξει, μη βαράτε!

H πιο «άδεια» καλλιγραφία του κόσμου

Κι ερχόμαστε στην ιδιαίτερη, εντελώς «αυτοκτονική» περίπτωση του «άγνωστου»
πλην όμως ζογκλέρ Καναδού Γκάι Μάντιν και της ταινίας του «The saddest music
in the world» («H πιο λυπητερή μουσική του κόσμου»)!

Το χάσμα ανάμεσα στον βιρτουόζο της μουσικής και τον μουσικό που παράγει
μουσική δυσθεόρατο. Για να το αντιληφθείτε, δεν έχετε παρά να επισκεφθείτε το
αριστοτέχνημα με τον τίτλο «Όλα τα πρωινά του κόσμου» του Αλέν Κορνό. Πάμε επί
της «λυπητερής» ουσίας.

Ο Γκάι Μάντιν επί ατελείωτες… ώρες εξαντλείται και εξαντλεί μέχρι τελικής
πτώσεως (βγήκα νοκ άουτ), παραδίδοντας μαθήματα κινηματογραφικού στυλ και
τεχνικής. Από το ασπρόμαυρο «θολό» του βωβού μέχρι οτιδήποτε και οποιονδήποτε
βάλετε στο μυαλό σας, είναι εκεί. Για να σας δώσω να καταλάβετε (με
ποδοσφαιρικούς όρους) μοιάζει με τον Τζοβάνι να κάνει πιρουέτες, κολπάκια,
ντρίμπλες αλλά και, ενώ η εστία είναι άδεια και ο τερματοφύλακας τέζα, εκείνος
πεισματικά, σαδομαζοχιστικά να βάζει γκολ στην ομάδα του!

«H πιο λυπητερή μουσική του κόσμου»: το πιο καλλιγραφημένο μηδενικό του κόσμου!

Δηλαδή (και όποιος καταλάβει κερδίζει Όσκαρ υψηλού IQ) σε κάποια πόλη του
Καναδά, επί οικονομικού κραχ ’30, μια ματρόνα και ιδιοκτήτρια βιομηχανίας
μπίρας (Ιζαμπέλα Ροσελίνι) χωρίς πόδια, τα οποία φρόντισε να τα πριονίσει ο
αγαπημένος της μέσα στη μέθη του, οργανώνει διεθνές αγώνα μουσικής με έπαθλο
25.000 δολάρια, για τον νικητή που θα παίξει και θα τραγουδήσει την καλύτερη
λυπητερή μουσική. Επικρατέστερος όλων ένας χρεοκοπημένος παραγωγός από τις ΗΠΑ
(Μαρκ Μακ Κίνεϊ) παρέα με μια νυμφομανή και πρώην του αδελφού του (Μαρία Ντε
Μαντέιρος). Καταλάβατε τίποτα; Εγώ να δεις!

Ρεσιτάλ κλισέ υπεδάφους

Εδώ, στη «Σπηλιά» («The cave») του κάποιου Μπρους Χαντ, συμβαίνει το
νεοελληνικό «χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί την μάνα». Οι αθεόφοβοι –
παραγωγοί, σεναριογράφοι και σκηνοθέτης – ανάλωσαν κάθε ίχνος δύναμης, φαιάς
ουσίας και δολαρίων, στην αντιγραφή όλων των «Άλιεν» και όλων των υποθαλάσσιων
περιπετειών, συμπεριλαμβανομένου του «καρχαρία» και των «βαθιών νερών»!

Καμιά δεκαριά δύτες σπηλαίων, παρέα με βιολόγους των… σπηλαίων, βυθίζονται,
βυθίζονται, βυθίζονται, βυθίζονται και φτάνουν στα 3, 4, 5 χιλιάδες μέτρα υπό
το έδαφος, όπου σπηλιές και ωκεανοί συμπλέουν. E και; Απλό. Υπεράνω αλλά και
κάτω, ίπτανται Άλιεν του αέρα, της γης και των θαλασσών. Δηλαδή κανιβαλισμός,
κρεατοφαγία και αηδία. Αυτά ως σεναριακή ίντριγκα για την πιτσιρικαρία των
multiplex. Από εκεί και κάτω, επί της κινηματογραφικής διαδρομής, σας βεβαιώ
ότι η «γεωγραφία», η τεχνική και η σκηνοθεσία είναι επιεικώς για τα μπάζα.
Όποιος καταλάβει τη σειρά της αφήγησης, δηλαδή ποιος είναι πού και ποιος κάνει
τι – κερδίζει βραβείο Αϊνστάιν! Εντελώς συρραπτική μηχανή!

Ο Πολάνσκι και οι άλλοι

Νομίζετε ότι μόνο η βιομηχανία του θεάματος παράγει άδεια «προϊόντα»; Πλάνη
μεγάλη. Ιδού:

«Με τη σκέψη στον έρωτα» («Was nutzt die Liebe in Gedanken») του Γερμανού
Αχίμ φον Μπόρις. Με τον ρυθμό πολλαπλασιασμού αιθουσών και γραφείων διανομής
θα βλέπουμε τον χειμώνα κάθε καρυδιάς καρύδι. Το εν λόγω «καρύδι» περιέχει το
εξής: εύπορος νεαρός μετά του κολλητού του, καταφθάνει στην εξοχική του
κατοικία στην οποία διαμένει και η αδελφή του. Επομένως η αδελφή με τον
κολλητό του αδελφού και στη συνέχεια η ίδια αδελφή με τον πρώην κολλητό της.
Το εξωφρενικό είναι ότι αυτή η παραφυάδα «Τεμπέληδων της εύφορης κοιλάδας»
είναι άρτια και εντελώς καλλιγραφικά σκηνοθετημένη. Ξέρουν να κάνουν σινεμά,
αλλά δεν έχουν νιονιό σταλιά!

«Ντιούκς» («The Dukes of Hazzard») του κάποιου με το… γλωσσοδετικό όνομα
Τζέι Τσαντρασέκαρ. Αδύνατον να περιγράψω την ιστορία, διότι δεν υπάρχει
ιστορία.

«Ντιούκς»: η καθυστέρηση, της καθυστέρησης, ω καθυστερημένοι!

Δύο χαβαλετζήδες χωρίου από το βαθύτατο κράτος των ΗΠΑ, οδηγούν ωρυόμενοι,
πλακώνουν ωρυόμενοι, κοπανιούνται ωρυόμενοι, περπατάνε ωρυόμενοι, τρώνε
ωρυόμενοι, μιλάνε ωρυόμενοι. Είναι, λέει, από δημοφιλή αμερικανική σειρά.
Σηκώνω τα χέρια ψηλά. Αννίτα Πάνια σήκωσε πανιά!

«CCTV» του Βασίλη Κατσίκα. Ίδια παρεξήγηση κι εδώ. Άλλο ζογκλέρ, άλλο
πράγμα σκηνοθέτης. Με βιντεοκάμερα τραβάει, τραβάει, τραβάει και δεν ξέρει πού
το πάει. Μπράβο. Άριστα ως κινηματογραφιστής. Αν τώρα θέλει να δει, δεν έχει
παρά επί μία εβδομάδα και κάθε βράδυ να επισκέπτεται τον «Πορτοφολά» του
Μπρεσόν. Το σκεπτόμενο πλυντήριο κάθε ταλαντούχας μηχανής CCTV!

«Μαχαίρι στο νερό» («Knife in the water»). Από άλλον κινηματογράφο –
δηλαδή από αληθινό και καθόλου πέτσινο κινηματογράφο. Πάνω-κάτω της ίδιας (με
τον Μπρεσόν) ασκητικής γραφής. Ζευγάρι καλοταϊσμένων στη σοσιαλιστική Πολωνία
περισυλλέγει, ύστερα από οτοστόπ, παλικάρι του δρόμου και στη συνέχεια (το
τρίγωνο) επιβιβάζονται σε σκάφος για κρουαζιέρα. Έτσι αρχίζει το παιχνίδι
εξουσίας-έρωτα-επιβολής. Ασπρόμαυρο του 1962 και υπόδειγμα γραφής!