Γροθιά στην ξενοφοβία

«Το φθινόπωρο του 1999 ο Τόμι, ο Τίμοθι και άλλοι επτά άνθρωποι έπεσαν
πυροβολημένοι στους δρόμους γύρω από την Ομόνοια. Ήταν «ξένοι» και το θέμα
έφυγε γρήγορα από τα πρωτοσέλιδα και τα δελτία…»

(Σταύρος Θεοδωράκης)

Τον Οκτώβριο του 1999 ο 23χρονος Παντελής Καζάκος σκορπά τον θάνατο γύρω από την Ομόνοια. «Θα το ξανάκανα» δήλωσε στη δίκη του (εδώ, συγκέντρωση διαμαρτυρίας μεταναστών έξω από το Εφετείο Αθηνών)

«Αλλά η τιμωρία του άλλου, επειδή είναι άλλος, βασιζόμενη σε μια αφηρημένη
ιδεολογία, μας φαινόταν το αποκορύφωμα της αδικίας, της μωρίας και του
παραλογισμού», γράφει ο Πρίμο Λέβι (Το καθήκον της μνήμης, Άγρα),
αναφερόμενος σε άλλες εποχές. Κι όμως η μισαλλοδοξία και ο φανατισμός φαίνεται
πως ορισμένους ανθρώπους τους χαρακτηρίζουν ακόμη. Κάποιος απ’ αυτούς ένα
βράδυ κοντά στην Ομόνοια πυροβολούσε όποιον ξένο έβλεπε, απλώς και μόνο επειδή
ήταν ένας «ξένος», ένας «άλλος» που βρέθηκε στο δρόμο του. Και ο τόπος της
ομόνοιας έγινε τόπος διχασμού και θανάτου…

Ευτυχώς, όμως, συμβαίνει και το αντίθετο: Υπάρχουν άνθρωποι που
καταγγέλλουν και καταδικάζουν μια στάση ζωής που απορρίπτει τον «άλλο», τον
διαφορετικό. Άνθρωποι με μνήμη και ευαισθησία – αυτά τα δυο μαζί πάνε – που
θυμούνται και αισθάνονται. Θυμούνται εποχές που οι ίδιοι ή κάποιοι δικοί τους
έζησαν ως «ξένοι» και «άλλοι», τότε που η χώρα μας ήταν χώρα αποστολής
μεταναστών. Άνθρωποι που συν-αισθάνονται τον καημό του ξενιτεμού και το
αδύνατο να ξεχάσεις ποιος είσαι, τη γλώσσα σου και την ταυτότητά σου, για να
γίνεις όμοιος με εκείνους που σου το ζητούν με αντάλλαγμα τη συγκαταβατική
αποδοχή τους. Κι αν ακόμη καταφέρεις κάτι τέτοιο, πικρία και συσσωρευμένη οργή
για την άρνηση εαυτού θα είναι το αποτέλεσμα: «Μόνο το φίδι ξέρει τι θα πει /
ν’ αλλάζεις το πετσί σου, / γι’ αυτό του περισσεύει το φαρμάκι», γράφει ο
Γκανάς.

Τέτοιοι άνθρωποι – από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες και δημοσιογράφους του
τόπου μας, εν προκειμένω – ανταποκρίθηκαν στην πρόταση της X. Ζιάκκα και του
Σ. Κασιώτη και αποφάσισαν να στείλουν «μήνυμα στη θάλασσα μέσα σ’ ένα
μπουκάλι», κι όποιος το βρει…

Πιστεύουμε πολλοί. Πρώτον, γιατί πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο με
κείμενα – παλαιότερα και νεώτερα – που υπογράφουν οι Βαρβέρης, Βασιλικός,
Γαλανάκη, Γκανάς, Γκουρογιάννης, Δήμου, Δούκα, Κούλογλου, Κουτσούκος,
Μπουκάλας, Νόλλας, Παπαδημητρακόπουλος, Παπανδρέου, Σκιαδόπουλος, Σουρούνης,
Σωτηροπούλου, Τομαζάνη, Φακίνος, Χριστιανόπουλος, ενώ δύο από τους επιζήσαντες
εκείνο το βράδυ του μακελειού, ο Τόμι από την Γκάνα και ο Τίμοθι από τη
Νιγηρία, με τραύματα αθεράπευτα στο κορμί και την ψυχή, συνομιλούν με τον Σ.
Θεοδωράκη. Ακόμη, ο Σ. Κούλογλου παρουσιάζει τον διάλογο που προέκυψε με
αφορμή την εκπομπή του «Βρωμοέλληνες». Σε μαύρο φόντο και μέρος της κατάθεσης
του Π. Καζάκου.

Οι συγγραφείς του βιβλίου, καθένας με το δικό του ύφος, καταδικάζουν
τον ρατσισμό και την ξενοφοβία. Όμως ας μη σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για
ένα λόγο διδακτικό. Είναι αφηγήσεις που διαβάζονται απνευστί, κείμενα
εξαιρετικά, στα οποία άλλοτε με θλίψη και άλλοτε με χιούμορ καταγράφονται
εικόνες ζωής μεταπλασμένες από το χέρι του λογοτέχνη – δημιουργού.

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο πιστεύουμε ότι το βιβλίο θα διαβαστεί από
πολλούς είναι το ότι ο Θ. Καστανιώτης το εξέδωσε αφιλοκερδώς και όλα τα
χρήματα από τις πωλήσεις θα δοθούν για να στεγαστεί ο Τόμι και να ενισχυθεί ο
Τίμοθι.

INFO

«Ο δρόμος για την Ομόνοια», επιμέλεια, πρόλογος Σταύρος Κασιώτης, Εκδ.
Καστανιώτη, σελ. 184, τιμή: 15 ευρώ.

Η Άννα Λυδάκη είναι επίκουρος καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.