ΣΟYZAN PΟΣ «Kανείς δεν κάνει έρευνα σήμερα»

«Θα ήταν καλό οι δημοσιογράφοι να άλλαζαν την κατασκευή της πραγματικότητας που η κάθε κυβέρνηση δημιουργεί. Οι κυβερνήσεις ξέρουν πολύ περισσότερα για την κοινή γνώμη απ’ όσα θα μάθουμε εμείς σε δέκα χρόνια από σήμερα. Γι’ αυτό πρέπει να τους προλάβουμε», λέει στα «NEA» η δρ Σούζαν Ρος

«Δεν υπάρχει μια αλήθεια αλλά πολλές. Όμως δεν είναι αυτή η δουλειά μας. Οι
δημοσιογράφοι πρέπει να αποστασιοποιηθούν από την ιδέα της αλήθειας. Να
συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είναι αυτή η αποστολή μας και να απομακρυνθούμε απ’
αυτή την αναζήτηση. Δουλειά μας είναι να προβάλλουμε όσο το δυνατόν
περισσότερες και πιο διαφορετικές απόψεις και να μπορέσουμε να τις περάσουμε
στα κυρίαρχα μίντια».

H Σούζαν Ρος δεν χαρίζεται στα μίντια. Υπήρξε άλλωστε κι η ίδια δημοσιογράφος
για πολλά χρόνια. Επέλεξε όμως να εγκαταλείψει τη μάχιμη δημοσιογραφία και να
στραφεί στην εκπαίδευση νέων δημοσιογράφων και στη μελέτη του συστήματος των
MME, τα οποία, όπως εξηγεί, δεν κάνουν την αυτοκριτική τους. «Αυτό είναι
οικουμενικό φαινόμενο στα μίντια. Επιτιθέμεθα σε όλους τους άλλους αλλά όταν
επιτίθενται σ’ εμάς κάνουμε ότι δεν συμβαίνει τίποτα. Δεν δεχόμαστε κριτική»,
λέει στα «NEA» η δρ Σούζαν Ρος, η οποία βρέθηκε στην Αθήνα για μια διάλεξη,
προσκεκλημένη της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης και του Hellenic American
University.

«Αυτό που βλέπουμε είναι τρομακτικό. Οι δημοσιογράφοι πιστεύουν ότι
εργάζονται για έναν καλό σκοπό, ότι κάνουν μεγάλο καλό, επί της ουσίας όμως
δεν βοηθούν τον κόσμο να γνωρίζει τι γίνεται γύρω του. Σήμερα κανένας δεν
κάνει έρευνα και όλα περνούν στα ψιλά. Δείτε τι έγινε με το Γκουαντάναμο.
Κανένας δεν ήξερε τι είναι, κανένας δεν το παρουσίαζε ως πρόβλημα ώσπου το
θέμα έγινε πολιτικό», σημειώνει η δρ Ρος. Αυτός είναι ο λόγος που με τη
δουλειά της ερευνά την πιθανότητα τα MME να συμβάλουν και να ενισχύσουν την
προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης και ισότητας και όχι να υποδαυλίζουν τις
πολιτιστικές διαφορές και τις διεθνείς συγκρούσεις. «Και οι πολιτικοί και τα
μίντια, όλοι δημιουργούμε στερεότυπα. Το πρόβλημα έγκειται στο δυτικό μοντέλο
της δημοσιογραφίας που ζητά από τους ανθρώπους να είναι καλύτεροι απ’ όσο στ’
αλήθεια είναι ή μπορεί να είναι. Ενώ υποτίθεται ότι πρέπει να βλέπουμε τα
πράγματα αντικειμενικά και με καθαρό βλέμμα, τελικά το πρόβλημά μας είναι οι
εξωπραγματικές μας προσδοκίες. Βλέπουμε αυτό που περιμένουμε να δούμε κι όχι
αυτό που πραγματικά υπάρχει».

Τα MME διαμορφώνουν τις κοινωνικές πεποιθήσεις και στάσεις. Γι’ αυτό,
συνεχίζει, τα μίντια μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο προς το καλύτερο, αν οι
άνθρωποι που δουλεύουν σ’ αυτά αλλάξουν τις αναπαραστάσεις τους για τις
διαφορετικές πολιτιστικές ομάδες. Κι αυτό μπορεί να γίνει με την κατάλληλη
εκπαίδευση. «Όλοι συντηρούμε τα στερεότυπα κι αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Π.χ.
στις ΗΠΑ λέμε ότι ο τάδε είναι μαύρος αλλά δεν είναι μαύρος μαύρος, όπως στην
Ελλάδα μπορείς να πεις για έναν Τούρκο ότι δεν είναι και τόσο Τούρκος αλλά
περισσότερο σαν Έλληνας. Θα μπορούσαν οι δημοσιογράφοι να αποκτήσουν
αυτογνωσία και να γκρεμίσουν κάποια στερεότυπα, αν για παράδειγμα κατά τη
διάρκεια της εκπαίδευσής τους ήταν υποχρεωτικό να ζήσουν έξι μήνες σε μια
εντελώς διαφορετική κουλτούρα, π.χ. οι Αμερικανοί στη Μέση Ανατολή».

Αν αρχίσουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας διαφορετικά, λέει, θ’ αρχίσουμε να
βλέπουμε και τους άλλους διαφορετικά. «H εθνική ταυτότητα, ο φόβος, μπαίνει
τόσο έντονα σε ό,τι κάνουμε. Έτσι γινόμαστε μέρος του προβλήματος. Χρειάζεται
εκπαίδευση αλλά και εξάσκηση ώστε πρώτα να σκεφτόμαστε και να κρίνουμε ως
άνθρωποι και μετά ως Αμερικανοί ή Έλληνες».

Ο πόλεμος δεν πουλάει περισσότερο από την ειρήνη; «Μακάρι να ήξεραν τα μίντια
τι πουλάει. Δεν νομίζω πως ξέρουν τι πουλάνε, δεν νομίζω ότι τους νοιάζει τι
θέλει ο κόσμος. Τα μίντια μπαίνουν σ’ αυτή τη συζήτηση μόνο αν τους ζητηθεί ν’
αλλάξουν κάτι στον τρόπο λειτουργίας τους. Θα ήταν καλό οι δημοσιογράφοι να
έχουν λιγότερη τάση προς την προβολή των βίαιων συγκρούσεων και να πάψουν να
σερβίρουν στο κοινό τις πληροφορίες που τους διοχετεύουν οι κυβερνήσεις τους»,
απαντά.

Όσο για την κάλυψη του πολέμου στο Ιράκ από τα αμερικανικά MME, «στην
αρχή», λέει, «δεν είχαμε κάλυψη του ίδιου του πολέμου αλλά της εσωτερικής
πολιτικής, δηλαδή έντονο πατριωτισμό, τι σημαίνει να είσαι Αμερικανός, ύστερα
ήταν τα περί απελευθέρωσης και οι ρεπόρτερ που ακολουθούσαν τις αμερικανικές
δυνάμεις, κάτι που δεν το είχαμε ξαναδεί. Τώρα όλα τα μίντια μιλούν για τις
εκλογές στο Ιράκ, αδιαφορώντας για την καθημερινή πραγματικότητα. Δεν μπορείς
ούτε να περάσεις στην απέναντι πλευρά του δρόμου από τις επιθέσεις αυτοκτονίας
κι εκείνοι μιλούν για δημοκρατικές διαδικασίες. Οι κυβερνήσεις ξέρουν πολύ
περισσότερα για την κοινή γνώμη απ’ όσα θα μάθουμε εμείς σε δέκα χρόνια από
σήμερα. Γι’ αυτό πρέπει να τους προλάβουμε».

Ναι στο Ίντερνετ, αλλά…

H Σούζαν Ρος είναι Αμερικανίδα υπότροφος του ιδρύματος Fulbright και
καθηγήτρια στο State University της Ουάσιγκτον. Έχει διδάξει δημοσιογραφία στο
Πανεπιστήμιο του Αιγαίου, στο University of North Carolina, στο Πανεπιστήμιο
της Φλόριντας κι αλλού. Στο παρελθόν εργάστηκε ως δημοσιογράφος αλλά
εγκατέλειψε το επάγγελμα, όπως λέει, «για ιδεολογικούς λόγους». Στα 30 της
εξέδιδε μια εβδομαδιαία εφημερίδα στο Μέιν των ΗΠΑ, ώσπου μια μέρα
συνειδητοποίησε ότι «κι εγώ ήμουν μέρος του προβλήματος κι ότι δεν μπορούσα να
βρω τρόπο να μην είμαι. Ακόμη πιστεύω ότι τα μίντια έχουν τη δύναμη ν’
αλλάξουν τον κόσμο προς το καλύτερο».

Θεωρεί πως το Διαδίκτυο μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτική πηγή
πληροφόρησης αλλά «ας μην είμαστε και τόσο αισιόδοξοι. H τεχνολογία δεν έλυσε
ποτέ κανένα κοινωνικό πρόβλημα». Διότι «οι άνθρωποι επιλέγουν συνήθως τις
απόψεις, τις εφημερίδες και τα blogs που ενισχύουν τις προκαταλήψεις τους».
Χρειαζόμαστε όμως «ένα δίκτυο πηγών με διαφορετικές απόψεις, όπου οι
δημοσιογράφοι θα μπορούν ν’ αναζητήσουν απόψεις που συγκρούονται με την
κυρίαρχη αντίληψη».