Για ποιον γίνονται τα μουσεία;

H μακέτα μιας από τις μελέτες που διακρίθηκαν (Αθ.-Γ. Μαρή) για το νέο αρχαιολογικό μουσείο Χανίων

H πρωτοβουλία αυτής της έκθεσης είναι ευπρόσδεκτη, αφού δίνει τη δυνατότητα σε
όσους νοιάζονται να δουν και να κρίνουν. Οργανώθηκε από τη Διεύθυνση Μελετών
Μουσείων του ΥΠΠΟ και στήθηκε στους χώρους του Βυζαντινού – Χριστιανικού
Μουσείου αρκετά μεταδοτικά: οι αρχιτεκτονικές μακέτες, ένα συμπαθές εικαστικό
είδος που βοηθά να φαντασθούμε το τελικό κτίριο – πρόδρομος της «εικονικής
πραγματικότητας» κατά κάποιον τρόπο – τοποθετήθηκαν αντιστικτικά, έχοντας πίσω
τους και μεγάλες φωτογραφίες από υπολογιστή. Στόχος των κτιρίων και των
σχετικών χωροταξικών διαμορφώσεων είναι να στεγάσουν τέσσερα νέα μουσεία
(Θέρμου, Μεσσαράς, Πάτρας και Χανίων).

Δεν μπορούμε βέβαια να απαιτήσουμε από τους δημόσιους οργανισμούς να υπερβούν
τα συμβατικά και διατεταγμένα, αλλά οι έπαινοι για την εκδήλωση σταματούν εδώ.
Τα περαιτέρω αφορούν δυνατότητες του ΥΠΠΟ, οι οποίες ακόμη δεν υπάρχουν, ενώ
ήλθε η ώρα τους από χρόνια. Ας γίνω σαφέστερος:

Κτίρια και χωροταξία: Τα μουσεία δεν γίνονται για να φυλάσσονται και να
μελετώνται τα ευρήματα ή αποκτήματά τους – αυτό μπορούσε να γίνει και σε
αποθήκες! -, αλλά για να προβάλλονται εποπτικά, θελκτικά και με εύκολη
πρόσβαση. Στην παρουσίαση που είδαμε, αυτές οι παράμετροι δεν φάνηκαν. Σε ποια
σημεία της πόλης/περιοχής θα γίνουν; Επαρκούν οι δρόμοι πρόσβασης; Προβλέπεται
δυνατότητα στάθμευσης; Κι ακόμη παραπέρα: έγινε – όπως κάποτε με το Μπομπούρ –
στρατηγική σκέψη μεταλλαγής μιας ολόκληρης περιοχής, κατοικημένης ή όχι, με
άξονα το υπό ανέγερση μουσείο; H εμβληματική εμφάνιση των κτιρίων που είδαμε
στις μακέτες ίσως και να αποδειχθεί παντελώς άσχετη εάν δεν εναρμονίζεται με
το υπό διαμόρφωση περιβάλλον.

Μουσειολογία και Επικοινωνιολογία: Τα περισσότερα μεγάλα ευρωπαϊκά
μουσεία ιδρύθηκαν από τους «πεφωτισμένους δεσπότες» ή φιλόδοξους κυβερνήτες,
το Λούβρο π.χ. ως Βασιλικό – τότε – Μουσείο από τον Ρισελιέ, για λόγους
πολιτιστικής προπαγάνδας. Τα αμερικανικά αντίθετα, εδώ και μισό αιώνα,
προσανατολίστηκαν εξαρχής στους επισκέπτες και στη βιωσιμότητα, γι’ αυτό και
είναι και ανεξάρτητα από το κράτος, πιο ευήκοα στα μηνύματα των καιρών, άρα
και πιο «ζωντανά», έστω κι αν συχνά θυμίζουν Ντίσνεϊλαντ. Τα δικά μας
βρίσκονται ακόμη στην υπηρεσία των… Μεγάλων Δυνάμεων – όταν μέσω των Βαυαρών
θέλησαν να υλοποιήσουν το νεοκλασικιστικό τους όραμα εν Ελλάδι – δηλαδή κτίρια
εντυπωσιακά, ασφυκτικός έλεγχος του κράτους και των συντεχνιών του, ταύτιση
της ιδεολογίας των εκθεμάτων με την έννοια «ισχυρό έθνος – κράτος». Σε ποιο
μήκος κύματος θα κινηθούν λοιπόν τα υπό ανέγερση νέα μουσεία, σε μια εποχή
ανοιχτών συνόρων και πολιτισμών, και με τον πολιτιστικό τουρισμό ως μόνη
αναμφισβήτητη εθνική βιομηχανία με προοπτική; Απάντηση δεν ανιχνεύσαμε σε όσα
είδαμε.

Χωρίς μάρκετινγκ; Δεν είδαμε το πώς τα ίδια τα εκθέματα θα παρουσιάζονται στον
«περίπατο» του επισκέπτη, στη «ροή προγράμματος» κατά κάποιον τρόπο. Ούτε τη
δυνατότητα για συμπληρωματικούς χώρους, για διαλέξεις, πωλητήρια, καφενεία. H
έκθεση έδινε έμφαση μόνο στις μακέτες κτιρίων και τριγύρω χώρων. Ονομαζόταν
ωστόσο «Σχεδιάζοντας Μουσεία», τίτλος παρακινητικός να επεκταθούμε σε όσα δεν
δείχθηκαν. Γιατί; Υπάρχει άραγε – έστω και ως σκέψη – κάποια υπηρεσία του ΥΠΠΟ
που να σχεδιάζει το μουσειακό μάρκετινγκ και τη στρατηγική του εφαρμογή; Ή
μήπως όλα θα συνεχίζουν να γίνονται απλώς για να απορροφηθούν κοινοτικοί πόροι
για κτίρια που θα εγκαινιασθούν και κατόπιν απλώς θα υπάρχουν;

INFO

Σχεδιάζοντας Μουσεία, Μακέτες από 12 αρχιτεκτονικές μελέτες που ξεχώρισαν
στους διαγωνισμούς για τα νέα Μουσεία Θέρμου, Μεσσαράς, Πάτρας και Χανίων.
Βυζαντινό – Χριστιανικό Μουσείο, B. Σοφίας 22, τηλ. 210-7211.027, μέχρι 10 Ιουλίου.