Oι «οπτικές γροθιές» γίνονται πίνακες

Οι τοίχοι του δρόμου παραμένουν ως μήτρα σύλληψης και κυοφορίας των γκράφιτι, οι πίνακες όμως έρχονται τώρα να λειτουργήσουν ως περισσότερο θεσμοποιημένη παρουσίαση των εκφραστικών τρόπων που κατακτήθηκαν (φωτό από την έκθεση στο Ινστιτούτο Γκαίτε)

Ήταν πριν από αρκετά χρόνια που με πρωτοβουλία της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης
πραγματοποιήθηκε ένα εκτεταμένο φεστιβάλ γκράφιτι, με εκθέσεις, χάπενινγκ,
συμπόσια και δημόσια καμπάνια, σοκάροντας κάπως την κοινή γνώμη, αφού μέχρι
τότε τα γκράφιτι ήταν απλώς οι θρασύτατες ζωγραφιές που λέρωναν τους τοίχους
και τους φράκτες. Όχι πως έπαψε να είναι μια δραστηριότητα ενοχλητική για τους
περισσότερους – ιδίως όταν ασκείται και πάνω σε δημόσια γλυπτά! -, ωστόσο
έγινε κατανοητό ότι πρόκειται για μια γνήσια αναρχική τέχνη της εποχής μας, η
οποία πηγάζει από την έντονη ζωή στη σύγχρονη μεγαλούπολη και έχει ιδιαίτερα
εκφραστικά γνωρίσματα.

Ο καλλιτέχνης των γκράφιτι μοιάζει – λένε – με την άλλη δημόσια πληγή των
τοίχων, τα συμπαθή σκυλάκια: μόλις οσμισθούν κάτι ενδιαφέρον, μια ενστικτώδης
παρόρμηση τους υπαγορεύει επιτακτικά να αφήσουν το ίχνος τους! Με σπρέι κατά
κανόνα «γράφουν» το ιδιαίτερο λογότυπό τους, ένα καλά προπονημένο ιερογλυφικό
που άλλοτε θυμίζει υπογραφή μεσαιωνικού ηγεμόνα και άλλοτε Πύργο της Βαβέλ με
εσωτερικές πτυχώσεις. Υπάρχουν βέβαια πολλά είδη γκράφιτι, επίσης και πολλά
επίπεδα γραφιστικής ποιότητας, από την απλή εναπόθεση της ιδιότυπης
«σφραγίδας» ενός νέου ράιτερ μέχρι αξιοθαύμαστες συνθέσεις που κάνουν τον
θεατή να θέλει να τις αποτοιχίσει και να τις διασώσει στη συλλογή του ή σε
κάποιο μουσείο.

Θυμάμαι ότι προσπάθησα κι εγώ τότε να παρακινήσω μουσεία και γκαλερίστες να
βάλουν αυτό το νέο είδος στα ενδιαφέροντά τους. Άλλωστε επιφανείς ζωγράφοι μας
(Βλ. Κανιάρης, P. Παπασπύρου κ.ά.) το είχαν ήδη ενσωματώσει στα έργα τους.
Όμως η προσπάθεια έμεινε ανολοκλήρωτη, κυρίως λόγω των ίδιων των πρωταγωνιστών
των γκράφιτι, διότι θεωρούν ως καταστρατήγηση του «καταστατικού χάρτη» τους το
να κάνουν έργα πάνω σε φορητό πίνακα, σαν εμπορικοί ζωγράφοι.

Με έκπληξη ευχάριστη είδα λοιπόν την έκθεση «Γκράφιτι, μια ιστορία που δεν
τελειώνει ποτέ» στο Ινστιτούτο Γκαίτε, με συμμετοχές Ελλήνων και Γερμανών
κορυφαίων του είδους. Ναι, είναι έκθεση πινάκων, επίτοιχων!

Το πρώτο ερώτημα είναι βέβαια με ποια ζωγραφική μοιάζουν. Και η
απάντηση: όσο και να φέρνουν προς τον εξπρεσιονισμό και την αυτόματη γραφή των
υπερρεαλιστών, όσο επίσης και να θυμίζουν κόμικς – στην έκθεση είδαμε και πολύ
φωτορεαλισμό -, η τελική εικόνα είναι κάτι παραπάνω: μια έντονη μεν, και με
διάθεση ν’ αρπάξει το βλέμμα – «οπτικές γροθιές» τα αποκαλέσαμε παλαιότερα -,
σύνθεση χρωμάτων και γραμμών, αλλά ταυτόχρονα και δραματικά εύθραυστη, σαν
φευγαλέα εικόνα που ίσως χαθεί, σαν αυτές που τρέχουν πίσω από το τζάμι, για
τον αναβάτη ενός υπόγειου τρένου που πάει με διακόσια χιλιόμετρα. Αυτό το
χιλιοστό του δευτερολέπτου είναι, καθώς φαίνεται, ιδιοσυστατικό γνώρισμα αυτής
της τέχνης. Ίσως να είναι και το σκίρτημα επιφυλακής – σαν του αγριμιού –
καθώς βιάζεται να ολοκληρώσει προτού εμφανιστεί η αστυνομία! Και είναι αυτό
που δίνει το κάτι παραπάνω στην αισθητική τους.

Δεν μπορώ ωστόσο να πιστέψω ότι οι πίνακες της έκθεσης μπορεί να έχουν
αυτό το γνώρισμα, αφού βέβαια δεν έγιναν με τις ίδιες «παράνομες» συνθήκες,
ούτε συνοδεύοντας τα «εχτρίμ σπορτς». Όμως, έστω και ως «τεχνητός οργασμός»,
μιλάνε πολύ στο μάτι. Κι από την άλλη σηματοδοτούν μια νέα εποχή στην ιστορία
αυτής της εικαστικής τέχνης: οι τοίχοι του δρόμου παραμένουν ως μήτρα σύλληψης
και κυοφορίας, οι πίνακες όμως έρχονται τώρα ως περισσότερο θεσμοποιημένη
παρουσίαση των εκφραστικών τρόπων που κατακτήθηκαν. Για την ιστορία, αναφέρω
και τα ονόματα-ψευδώνυμα των εκθετών: Woozy, Impe, Same της δραστήριας
ελληνικής ομάδας Carpe Diem, και Akut, Case, Rusk, Tasso της (παγκόσμια
γνωστής) γερμανικής Maclaim Crew. Στην έκθεση υπάρχει και μία βιτρίνα με
εκδόσεις και εργαλεία, μεταξύ των οποίων μία μάσκα αναπνοής που προστατεύει
από τα σπρέι, η οποία – ως ντιζάιν έστω – θυμίζει «Ουδέν νεώτερον από το
Δυτικόν Μέτωπον», δηλαδή χαρακώματα και δηλητηριώδη αέρια στον A’ Παγκόσμιο
Πόλεμο.

INFO

«Μια ιστορία που δεν τελειώνει ποτέ», Γκράφιτι, εκδόσεις και «εργαλεία» της
φημισμένης γερμανικής ομάδας Maclaim και της ελληνικής Carpe Diem, Ινστιτούτο
Γκαίτε, Ομήρου 14-16, τηλ. 210-3661.000, μέχρι 31 Ιουνίου