«Σαν να έχω ρίζες στις Kυκλάδες»

«Στους Ολυμπιακούς της Αθήνας προσπάθησα σε μικρό χρόνο να κάνω το καλύτερο δυνατό. Το Στάδιο είναι μοντέρνο και πρωτοποριακό. Τα χρήματα δεν ήταν ποτέ το κίνητρό μου. Δεν έχουν σημασία τα χρήματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί ασχολείστε τόσο με τα χρήματα…», είπε χτες στα «NEA» ο αρχιτέκτονας Σαντιάγκο Καλατράβα, λίγο πριν από την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Πολ. Μηχανικών του ΑΠΘ (ένθετη φωτογραφία)

«Το πρότυπό μου είναι η Ελλάδα. Τη μελετώ από φοιτητής. Μελετώ όχι μόνο την
αρχιτεκτονική των μνημειακών κτιρίων της αρχαιότητας αλλά κυρίως αυτήν του
νεώτερου λαϊκού πολιτισμού και της μοναδικής αρχιτεκτονικής των Κυκλάδων. Την
αρχιτεκτονική χωρίς αρχιτέκτονα. Εκεί όπου τα κτίσματα συνυπάρχουν με το τοπίο
και τις αισθητικές και πρακτικές ανάγκες των ανθρώπων που ζουν. H
αρχιτεκτονική των Κυκλάδων συνδυάζει τις έννοιες του “γυμνού, λιτού και
δυνατού”, τη συνύπαρξη των ανθρώπων και των αναγκών τους με το τοπίο. Γι’ αυτό
νιώθω πως οι ρίζες μου είναι στις Κυκλάδες».

Ο 54χρονος σήμερα Σαντιάγκο Καλατράβα, ο «αρχιμάστορας της αναγέννησης» όπως
τον χαρακτήρισε χθες ο πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Γιάννης Αντωνόπουλος κατά την αναγόρευσή του ως επίτιμου διδάκτορα του
Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών, επέστρεψε στην Ελλάδα ένα χρόνο μετά την
πολυσυζητημένη συμβολή του στους Ολυμπιακούς της Αθήνας.

Στη Θεσσαλονίκη αυτή τη φορά, που τον τίμησε για την «υψηλή αισθητική, τη
λειτουργικότητα και την εφαρμογή καινοτόμων στατικών λύσεων που χαρακτηρίζουν
τα έργα του» όπως τονίζεται στην απόφαση του Τμήματος για την αναγόρευσή του
(τη 14η επί τιμή μέχρι στιγμής).

Κι εκείνος, ως ευγενής, ανταπέδωσε: «H Θεσσαλονίκη είναι από τις λίγες πόλεις
στον κόσμο που δεν είναι άναρχα κτισμένη. Είναι το ημικύκλιο – η αγκαλιά που
“κάνει” η στεριά στη θάλασσα, είναι η δυνατότητα που σου δίνει να βλέπεις την
πόλη μέσα από την πόλη και διαμέσου της θάλασσας. Είναι και η αρχιτεκτονική
διαχρονία της», δήλωνε ενθουσιασμένος σχεδόν στη θέαση του Θερμαϊκού.

Γεννημένος στη Βαλένθια – μεσούσης της δικτατορίας του Φράνκο – ο Καλατράβα
μεγάλωσε προνομιούχα χάρη στη μεγαλοαστική καταγωγή του, παρακολούθησε από 8
ετών μαθήματα γραφιστικής, σπούδασε αρχιτέκτονας στη Βαλένθια, πολιτικός
μηχανικός στη Ζυρίχη. Άνοιξε γραφεία στο Παρίσι, στη Ζυρίχη. Ένας πολίτης αλλά
κυρίως δημιουργός του κόσμου.

Στα έργα σας μορφοποιείται αυτό που θα λέγαμε «παγκοσμιοποιημένη
αρχιτεκτονική»;

Αρχιτεκτονική είναι να είσαι στην υπηρεσία του ανθρώπου. Αρχι-τέκτων. Δηλαδή ο
αρχηγός των εργατών που μέσω της τεχνικής και με τη βοήθεια του Θεού
επιτυγχάνεις την τέχνη… Τα υλικά μπορεί να ‘ναι παντού τα ίδια. Ατσάλι,
τσιμέντο και γυαλί. Ωστόσο κάθε κτίριο, ανάλογα με τη χώρα στην οποία
ανεγείρεται, πρέπει να αντανακλά το πνεύμα και τον πολιτισμό της. Την τοπική
κουλτούρα, να εξυπηρετεί τις τοπικές ανάγκες ζωής.

Τα έργα σας σε δημόσια κτίρια χαρακτηρίστηκαν «μνημειώδη» αλλά και
«υπερφίαλα». Έχουν συγκεκριμένη φιλοσοφία, στόχο;

Ο άνθρωπος είναι το μέτρο για το καθετί. Τα έργα μου έχουν ως στόχο να
εξανθρωπίσουν τη μορφή των άναρχα δομημένων και αναπτυγμένων πόλεων – έστω και
ως εμφυτευμένα στον ιστό τους – και να επιδράσουν θετικά στην αισθητική των
περιοχών. Όσο για τον μνημειώδη χαρακτήρα; Τα «μνημεία» πρέπει να φέρουν
«μνήμη». Κι εδώ ελληνική είναι η ρίζα… Τα μνημειώδη έργα πρέπει να φέρουν
πάνω τους τη μαρτυρία για τον πολιτισμό των ημερών τους αλλά και την ιστορία
των τόπων τους. Στην Αθήνα επέλεξα να κάνω χρήση μεγάλων αψίδων με σαφείς
αναγωγές στο Βυζάντιο. Κωδικοποίησα έτσι το «κέλευσμα» προς τους αθλητές
για… «ψηλότερα, ταχύτερα, δυνατότερα».

Στους Δίδυμους Πύργους

«Οι Δίδυμοι Πύργοι της Νέας Υόρκης θα ξαναχτιστούν και θα είναι καλύτεροι»,
λέει ο Σαντιάγκο Καλατράβα. «Ο στόχος δεν ήταν τα κτίρια αλλά οι έννοιες, οι
νοοτροπίες, τα σύμβολα των ανθρώπων που “φέρουν” τα κτίρια. Ο δεύτερος
Παρθενώνας (το μνημείο που κτίστηκε ουσιαστικά πάνω στα ερείπια παλαιότερων
ναών στην Αθήνα) είναι σαφώς λαμπρότερος από τα προηγούμενα κτίρια».