«Πόλεμος κατά της άγνοιας»!

Οι «Σατανικοί στίχοι», λέει ο Σαλμάν Ρούσντι, είναι εμπνευσμένοι από το «Ο Μετρ και η Μαργαρίτα» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ. Το θέμα των δύο βιβλίων είναι παρόμοιο, όπως και οι επιθέσεις που δέχθηκαν…

«Δεν πιστεύω πια στην ηρωική εικόνα του συγγραφέα – διαφωτιστή, του ερμηνευτή
του πολιτισμού του, του ηρωικού ιππότη – Δον Κιχώτη. Πιστεύω όμως ότι πρέπει
να διεξαγάγουμε έναν αληθινό πόλεμο κατά της άγνοιας. Μετά την 11η
Σεπτεμβρίου, αυτό έγινε επιτακτικό». Ο άνθρωπος ο οποίος κηρύσσει τον πόλεμο
κατά της άγνοιας είναι ο Σαλμάν Ρούσντι, ο Ινδός συγγραφέας των «Σατανικών
στίχων», κάτοικος Νέας Υόρκης τα τελευταία χρόνια, που έχει δημιουργήσει στην
αμερικανική μεγαλούπολη το πρώτο φεστιβάλ διεθνούς λογοτεχνίας.

Τις πρώτες ρωγμές στο αδιαπέραστο τείχος του φόβου του Άλλου, ενός τείχους που
κρύβει το αμερικανικό αναγνωστικό κοινό από τους άλλους πολιτισμούς, το έχουν
διαπεράσει τελευταία συγγραφείς όπως ο Χαλέντ Χοσεϊνί, ο Αζάρ Ναφίζι, ο
Αζαντέχ Μοαβενί και αυτό, λέει ο Ρούσντι, είναι θετικό σημάδι. «Αδιόρατα και
σχεδόν ερήμην τους, οι Αμερικανοί άρχισαν να αισθάνονται ότι αυτά που
διαβάζουν στις εφημερίδες ή βλέπουν φανατικά στο CNN δεν προσφέρουν τίποτα
στην κατανόηση». Ο Ρούσντι πιστεύει ότι «μόνο η λογοτεχνία έχει τη σχεδόν
υπερφυσική ιδιότητα να διεισδύει στους άγνωστους κόσμους».

«H λογοτεχνία», λέει, «σε κάνει να σκέφτεσαι όπως σκέφτονται οι άλλοι, να
βλέπεις όπως οι άλλοι». Δίνει και παράδειγμα: «H “Καλύβα του μπαρμπα-Θωμά”
μετέστρεψε ολόκληρη αμερικανική κοινή γνώμη στο θέμα της δουλείας. Αυτό,
βέβαια, είναι η εξαίρεση. Ο κανόνας είναι μια απρόβλεπτη, έμμεση επιρροή. Λίγα
βιβλία είναι εκείνα που λατρεύουμε πραγματικά στη διάρκεια της ζωής μας, είναι
όμως αυτά που μεταμορφώνουν την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο. Ο έρωτας για
ένα βιβλίο μπορεί λοιπόν, κατά μία έννοια, ν’ αλλάξει τον κόσμο».

Ο Σαλμάν Ρούσντι πιστεύει ότι «η κοινωνία συνεχίζει να κυριαρχείται από τον
γραπτό λόγο». Διότι «χωρίς υποστήριξη κειμένου δεν υπάρχουν ούτε σενάρια ούτε
σινεμά ούτε τηλεόραση. Και οι ιδέες που αντιπαρατίθενται σε μια κοινωνία, όπως
και οι μεγάλες έριδες στο εσωτερικό της, γεννιούνται πάντα γραπτά, είτε στον
Τύπο είτε σε βιβλία. H τηλεόραση αρέσκεται να τις διασπείρει αενάως».

Ολοκληρώνει το τέταρτο μεγάλο του μυθιστόρημα (μετά «Τα παιδιά του
μεσονυκτίου», τους «Σατανικούς στίχους» και το «Ο κόσμος κάτω από τα πόδια
της») που θα έχει τίτλο «Σαλιμάρ ο γελωτοποιός». Κάθε ένα από αυτά (όλα των
επτακοσίων σελίδων) γραφόταν επί πέντε χρόνια. «Είμαι πολύ πολύ αργός», λέει.
Αλλά η βραδύτητα, συμπληρώνει, στις μέρες μας είναι αρετή…

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής