ΓIANNHΣ BAΛABANIΔHΣ «Mου αρέσει να είμαι στη μειοψηφία»

Μέσα σ’ έναν κόσμο γεμάτο στερεότυπα και πνευματική αδράνεια, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης προτείνουν τις εικόνες τους ως ντοκουμέντα της πραγματικότητας και της αλήθειας. Δεν δέχομαι αυτήν την έννοια του ντοκουμέντου. Δεν είναι αυτό παράσταση της πραγματικότητας, λέει ο Γιάννης Βαλαβανίδης

«Ήθελα να είμαι ζωγράφος πολιτικοποιημένος», δηλώνει ο Γιάννης Βαλαβανίδης.
«Αφού μόνο η ζωγραφική, δεν μπορεί να σε ολοκληρώσει ως άνθρωπο, ως πολίτη!
Δεν φτάνει μόνο η ζωγραφική για να είσαι ενεργός».

Ζωγράφος των λίγων και καλών έργων, ο Γιάννης Βαλαβανίδης μετρά 43 χρόνια
επίσημης παρουσίας στη ζωγραφική και μόλις οκτώ ατομικές εκθέσεις, μαζί με
δεκάδες συμμετοχές σε ομαδικές. H πρώτη αναδρομική, εκατόν πενήντα έργων, έχει
τίτλο «Ως έχουν πρόσωπα, πράγματα, χώροι, 1962 – 2005» και είναι μια αναδρομή
στην περιπέτεια της ζωγραφικής ζωής ενός αμετανόητου ρεαλιστή, ο οποίος
ξεκίνησε από την κριτική του κόσμου που βλέπουμε και κατέληξε στη δημιουργία
ενός κόσμου αρχέτυπων μορφών. Ο επαναστάτης έγινε ένας κλασικός ρεαλιστής από
ευσυνειδησία, επειδή ακολούθησε με συνέπεια τον δρόμο της αναζήτησης της
ουσίας των πραγμάτων.

Όμως το «κλασικός» είναι παραπλανητικό, αφού αυτό που μετρά τελικά σ’ έναν
ζωγράφο σαν τον Βαλαβανίδη είναι ο τρόπος που γίνονται τα πράγματα, η
διαδρομή, η «γραφή» του. Τα έργα του δεν κραυγάζουν· μαγνητίζουν, καθώς έχουν
ένα δικό τους φως μια ασυνήθιστη προοπτική κι ένα «σκάψιμο» της ύλης, που
μοιάζει με την κατεργασία ενός διαμαντιού. Όσο πιο πολλές οι έδρες τόσο πιο
λαμπερά γίνονται!

Τι σημαίνει αυτό το «ζωγράφος πολιτικοποιημένος»;

«Από νωρίς ξεκαθάρισα ότι δεν μ’ ενδιέφερε να κάνω πολιτική μέσα από την τέχνη
μου. Σημαίνει δύο πράγματα: δεν θέλω να “κάνω ζωγραφική, αλλά να είμαι
ζωγράφος”! Ζωγραφίζω όχι μόνο για βιοπορισμό ως πωλητής εικόνων (όχι ότι είναι
κακό αυτό)· ζωγραφίζω συνέχεια, αλλά πρέπει να έχεις κι άλλα ενδιαφέροντα. Δεν
μπορείς να αποχωριστείς τη ζωγραφική από τη ζωή την ίδια. Τροφοδοτούν η μία
την άλλη. Βέβαια, έχει κόστος αυτό. Μπορεί να σε απορροφήσει, αλλά είναι μια
σχέση που τη θεωρώ υγιή.

Το ότι θέλω να είμαι πολιτικοποιημένος σημαίνει ότι θέλω να είμαι κάποιος που
θα πρέπει να έχει συνείδηση, που αγωνιά, που αγωνίζεται, που είναι άγρυπνος
σχετικά με τα γεγονότα της ζωής του τόπου και των ανθρώπων.

Σημαίνει να έχεις μια οξεία κριτική στάση, σημαίνει να έχεις μια αυτογνωσία
και να μην είσαι αιθεροβάμων, καταναλωτής των πραγμάτων. Αυτά, βεβαίως, δεν σε
κατοχυρώνουν να είσαι καλός καλλιτέχνης. Σου διαμορφώνουν όμως ένα υπόβαθρο,
ώστε να φτάσει η ζωγραφική σου να μην είναι λάιφ – στάιλ.

Το να είσαι ζωγράφος ρεαλιστής, παραστατικός, χρειάζεται ταυτόχρονα μια
εμβάθυνση για το πώς μπορεί να είναι η ζωγραφική σήμερα. Το ανέφικτο της
ρεαλιστικής ζωγραφικής δεν μπορεί να ξεπεραστεί, αφού αναφέρεται στην
παράσταση μιας πραγματικότητας που σου ξεφεύγει συνέχεια σαν νερό μέσα από τα
χέρια. Απλώς προσπαθείς να φθάσεις όσο μπορείς πιο βαθιά στον πυρήνα. Και τότε
φθάνεις – στις επιτυχείς στιγμές σου, γιατί υπάρχουν και οι άστοχες – σε
αρχέτυπες ιστορίες. Το αρχέτυπο έχει το στοιχείο του σύγχρονου, αλλά και του
διαχρονικού».

Τι απομένει σήμερα από την Τέχνη της κοινωνικής καταγγελίας με την οποία
ξεκινήσατε;

«Μια ζωή είμαι στη μειοψηφία. Υπάρχουν εποχές που η μειοψηφία μπολιάζει την
κοινωνία, την Τέχνη, με πολύ ουσιαστικά πράγματα που δεν μπορεί να τα
επιβάλει, αλλά τα μεταδίδει. Δεν με πειράζει που είμαι μειοψηφία».

Σήμερα όμως η Τέχνη είναι και εξουσία. Εσείς, καθιερωμένος καλλιτέχνης,
καθηγητής εδώ και 22 χρόνια στη Σχολή Καλών Τεχνών, είστε μια εξουσία.

«Όμως αυτή η εξουσία θέλει κότσια, αρχές, βαρίδια ιδεολογικά. H εξουσία της
Τέχνης είναι επ’ αγαθώ. Και σήμερα, στην εποχή της εμπορευματοποίησης,
προτάσσει αιτήματα μέσα από την Τέχνη, μπορεί να διαμαρτυρηθεί ακόμα
συνειδητά! Πιστεύω ότι δεν είναι ιδεολόγημα».

«Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι που μετράει πάντα»

Φοβάται την παγκοσμιοποίηση ο Γιάννης Βαλαβανίδης; «Προσπαθώ να την κατανοήσω
και να την αντιμετωπίσω», λέει. «Είναι ορισμένα πράγματα αναγκαία, που σου τα
επιβάλλουν. Δεν συμφωνώ ότι υπάρχουν αυτά και μόνο ή μάλλον ούτε και διαφωνώ
απολύτως. H αντίδραση κατά της παγκοσμιοποίησης θυμίζει την αντίδραση κατά του
καταναλωτισμού πριν από μερικές δεκαετίες. Πρέπει να έχεις κριτική στάση
απέναντί της. Δεν μπορείς να την αποδιώξεις, κυρίως στο οικονομικό σκέλος. H
αγορά είναι παγκόσμια. Το άλλο σκέλος είναι η ελευθερία τού “κάνω ό,τι θέλω
στο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο”.

Παραδείγματος χάριν, ενώ η Ευρώπη προσπαθεί να δείξει ότι οι πόλεμοι είναι μη
αποτελεσματικός τρόπος να λύσεις τις διαφορές σου, ουσιαστικά με πολέμους
λύνει τις διαφορές της ­ από τη Γιουγκοσλαβία ώς το Ιράν. Δεν είναι όμως
μοιραίοι για την κοινωνία οι θεσμοί. Τους θεσμούς τους χειρίζονται άνθρωποι
και ο ανθρώπινος παράγοντας είναι σημαντικός και ισχυρός».

INFO

Γιάννης Βαλαβανίδης, «Ως έχουν: Πρόσωπα, πράγματα, χώροι, 1962 – 2005», στο
Μουσείο Φρυσίρα (Μονής Αστερίου 7, Πλάκα, τηλ. 210 – 3234.678). Εγκαίνια:
Πέμπτη 12 Μαΐου.