ΘΩMAΣ ΣKAΣΣHΣ «Οι προοδευτικοί είναι σιωπηλή πλειοψηφία»

«Σήμερα, με το Ίντερνετ και την παγκοσμιοποίηση, συντελείται τεράστια αλλαγή. Πρέπει να κοντοσταθούμε και να σκεφτούμε. Να μην περνάνε όλα έτσι», λέει ο Θωμάς Σκάσσης

«Ο Στρατής Τσίρκας συνιστούσε στον συγγραφέα να μη βάζει πολλή Ιστορία στο
μυθιστόρημα και να την αφήνει να διαφαίνεται στο φόντο. Εκείνο που, αντίθετα,
αισθάνθηκα εγώ ως πρόκληση, ήταν να κάνω μυθιστόρημα την ίδια την Ιστορία, να
την κάνω με άλλα λόγια πρόσωπο του μυθιστορήματος», λέει στα «NEA» ο Θωμάς
Σκάσσης.

Ο γνωστός συγγραφέας και μεταφραστής (φέτος πήρε Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης
για το «Τραμ» του Κλοντ Σιμόν) ακολούθησε από την αρχή της πορείας του στη
λογοτεχνία ένα δύσκολο και όχι δημοφιλή δρόμο. Εκείνον της χρήσης του
ντοκουμέντου, του λεγόμενου «κειμένου-αρχείου» με το οποίο κάνει μια επίπονη
πλαγιοκόπηση στα μυστικά και τους κρυφούς φωτισμούς της πρόσφατης ελληνικής
Ιστορίας με αντίτιμο μια πιο απαιτητική ανάγνωση και πιθανόν λιγότερους
αναγνώστες.

«Ήδη από το πρώτο μου βιβλίο, το “Ελληνικό Σταυρόλεξο”, με απασχολούσε το θέμα
της ερμηνείας της Ιστορίας. Ακόμη και οι ιστορικοί αλλάζουν οπτική με τα
χρόνια, πόσο μάλλον η πρόσληψη της Ιστορίας από τον μέσο άνθρωπο. Στο
τελευταίο μου βιβλίο, το “Ρολόι της Σκιάς”, ήθελα να δω τι ακριβώς επηρέασε το
προεπαναστατικό κλίμα, τη λίγο προ του ’21 περίοδο, σε αντίστιξη με το σήμερα.
Και το έκανα αυτό ακριβώς επειδή θα μου άρεσε να ζούσαμε σήμερα σε μια
αντίστοιχη περίοδο πνευματικών ζυμώσεων. Να υπήρχε κίνητρο κι ελπίδα. Να μην
έχουμε ως μοναδικό όνειρο να πιάσουμε την καλή».

Στο «Ρολόι της Σκιάς» ο συγγραφέας αναζητά τις ρίζες μιας οικογένειας. Ο
αφηγητής, συμβολαιογράφος το επάγγελμα, παραλαμβάνει από παλιό του φίλο το
οικογενειακό αρχείο με την παράκληση να το βάλει σε τάξη και να γράψει ένα
χρονικό. Πηγαίνοντας προς τις ρίζες του γενεαλογικού δέντρου, βρίσκει τους δύο
γενάρχες της οικογένειας. Δύο σημαντικά πρόσωπα, που σε ένα βιβλίο Ιστορίας
όμως θα διεκδικούσαν ελάχιστες γραμμές. Είναι ο Τζώρτζης Καρβούνης, πρόκριτος
στα Κύθηρα, και ο Κορσικανός Αντόνιο Ρεβόλτι, οπαδός του Ναπολέοντα και
αξιωματικός του γαλλικού στρατού. H ανασύνθεση της ζωής των δύο προσώπων, μέσω
ποικίλων εγγράφων που σχολιάζει ο συμβολαιογράφος, του επιτρέπει να
διερευνήσει σε μικροκλίμακα τις συνθήκες που οδήγησαν στην Ελληνική
Επανάσταση, κάνοντας τους αναπόφευκτους παραλληλισμούς και τις διακρίσεις με
τις σημερινές συνθήκες ζωής.

«Έχω την εντύπωση ότι τα τελευταία χρόνια κλείνουν οι δύο αιώνες, η
περίοδος που σημαδεύτηκε από τον Διαφωτισμό. Και πρέπει να επανεκτιμήσουμε τη
θέση μας. Να συνειδητοποιήσουμε ότι οι κατακτήσεις δεν είναι δεδομένες και ότι
εύκολα μπορούμε να γλιστρήσουμε προς ατραπούς που θεωρητικά έχουμε αφήσει
πίσω. Έστω και με αυτή τη νεοσυντηρητική μορφή. Μια διαφορά με το παρελθόν
είναι ότι η σιωπηρή πλειοψηφία σήμερα δεν είναι ο συντηρητικός κόσμος αλλά οι
πιο προοδευτικοί άνθρωποι που παρακολουθούν τα τεκταινόμενα χωρίς να μιλούν».

Ο Θωμάς Σκάσσης θεωρεί ότι το μεγαλύτερο – και τελευταίο; – οχυρό του
συντηρητισμού είναι η θρησκεία. «Στη Ρώμη, με τον θάνατο του Πάπα, είδαμε τον
κόσμο και πόσο υπέφερε από την ορθοστασία και την αναμονή. Αξιολογούμε όμως
διαφορετικά και πιο κριτικά τους μουσουλμάνους που συρρέουν στη Μέκκα. Είναι
αλήθεια ότι ο άνθρωπος, σε όλες τις εποχές, δεν αντέχει το γεγονός ότι είναι
αντιμέτωπος με το χάος του θανάτου και χρειάζεται να βλέπει μια προοπτική. Το
μόνο αντίδοτο είναι η μόρφωση. Πιστεύω απόλυτα αυτό που είπε ο Ίρβιν Γιάλομ
στον “Ταχυδρόμο”, ότι εάν συμφιλιωθούμε με την ιδέα του θανάτου θα ζήσουμε
καλύτερη ζωή».

Ο Θωμάς Σκάσσης θεωρεί ότι αποτελεσματικές ιδέες χωρίς άποψη για το πλέγμα των
οικονομικών σχέσεων δεν μπορούν να υπάρξουν. Και βλέπει καχύποπτα το γεγονός
ότι «βλαστάρησε και στην Ευρώπη το μπόλι της Αμερικής όπου η μόνη σημαντική
ερώτηση είναι: how much do you make?». Τον ίδιο τον ενδιαφέρουν τα ρεύματα των
ιδεών. «Ακόμη και το κίνημα των χίπις δεν ήταν απλό ρεμπελιό. Έκρυβε ιδέες
πίσω του. Τώρα για ποιες ιδέες μπορούμε να μιλάμε; Ίσως, τελικά, η κατάρρευση
των δύο μπλοκ να έκανε κακό». Όσα συχνά γράφονται για την υποτιθέμενη πορεία
πτώσης των ΗΠΑ, τα αντιμετωπίζει με δυσπιστία, ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο:
«Πρέπει να βγει ένα άλλο ρεύμα σκέψης για να καταρρεύσουν. Και αυτό να
συνδυαστεί με νέες οικονομικές σχέσεις και συνδέσεις. Άλλωστε, ωραία: να
καταρρεύσουν. Αλλά μετά;».

«Το μαζικό δεν αντέχει τη δύναμη του ενός»

«Είναι ανέφικτο να πεις τι ακριβώς έγινε σε έναν παρελθόντα χρόνο», λέει ο
Θωμάς Σκάσσης. «Δεν μπορείς να διαγνώσεις με ακρίβεια προθέσεις, διαθέσεις,
αντιφάσεις. Άρα, τα πάντα είναι ερμηνεία. Γι’ αυτό και μ’ ενοχλούν τα ιστορικά
μυθιστορήματα που μιλάνε με μεγάλη βεβαιότητα. Που δεν περιγράφουν γεγονότα
αλλά στήνουν πρόσωπα. Πού να ξέρω εγώ αν ο ήρωάς μου ήταν προοδευτικός ή
συντηρητικός; Αντίθετα, στο χρονικό υπάρχει ειρωνεία, σάτιρα, αμφιβολία,
αυτοϋπονόμευση. Στο βιβλίο μου θέλω να βγαίνει μία αύρα πρώην αριστερού. Γιατί
το θέμα είναι πού στεκόμαστε τώρα. Γι’ αυτό και στην πραγματικότητα δεν γράφω
για τον Ναπολέοντα. Για τη γενιά μας μιλάω».

Το κείμενο, λέει ο συγγραφέας του «Ρολογιού της Σκιάς» (Εκδ. Πόλις), είναι
έναυσμα για την ανεύρεση του χαρακτήρα των ηρώων και για τον παραλληλισμό με
το σήμερα. «Για παράδειγμα ο αναγνώστης δύσκολα θα αποφύγει τη σκέψη ότι οι
παπάδες τα ίδια που έλεγαν τότε, λένε και σήμερα… Όσο για τον Ναπολέοντα,
καμιά φορά ξεχνάμε ότι δεν έκανε απλώς επανάσταση αλλά και ότι ίδρυσε μια
αυτοκρατορία. Και το ζήτημα είναι πώς, από ένα κίνημα μαζικό, να έρχεται πάλι
ο ένας και να κάθεται πάνω. Φοβάμαι ότι πρόκειται για εγγενή αδυναμία του
ανθρώπινου είδους. Το μαζικό να μην αντέχει στη δύναμη του ενός. Κι έτσι
βγαίνει ο Χίτλερ, ο Μπους ή ο Μεγαλέξαντρος. Ο κόσμος», συνεχίζει ο Θ.
Σκάσσης, «έχει βαθιά ριζωμένη την ανάγκη να βλέπει τον αρχηγό. Κοιτάξτε πόσο
γρήγορα περάσαμε από την αρθρογραφία των αρχών του ’90 περί δεινοσαύρων στο αν
μοιάζουν οι επόμενοι με θυρωρούς πολυκατοικίας…».

Λείπει ο ευρυγώνιος…

«H εποχή μας είναι επικεντρωμένη στη λεπτομέρεια», λέει ο Θωμάς Σκάσσης.
«Από τα μικροτσίπς μέχρι τα γκρο πλαν στο σινεμά. Δεν βλέπεις ποτέ δύο
ανθρώπους όρθιους μαζί στην ίδια εικόνα. Ήθελα λοιπόν να κάνω κάτι από πιο
ψηλά». Το παιχνίδι του ερμηνευτικού ιστορικού φακού δεν προτίθεται ωστόσο να
το συνεχίσει στα επόμενα βιβλία του. Τουλάχιστον όχι με τον ίδιο τρόπο. Και
αυτό παρ’ όλο που η κριτική θεωρεί ότι από το πρώτο στο δεύτερο βιβλίο εξέλιξε
πολύ την τεχνική του. «Παραδόξως το δεύτερο βιβλίο το έγραψα σε ένα χρόνο ενώ
το πρώτο το δούλευα εννιά χρόνια! Είναι πολύ μεγάλο διάστημα. Στη διάρκειά του
αλλάζεις και ο ίδιος. Ωστόσο δεν νομίζω ότι μπορώ να συνεχίσω στο ίδιο μοτίβο
χωρίς να επαναληφθώ».

INFO

Θωμάς Σκάσσης, «Το ρολόι της σκιάς», Εκδόσεις Πόλις, Σελ. 345, Τιμή: 16,08 ευρώ.