Mια έκθεση ηλεκτροσόκ

«Ήμουν Έλληνας και αυτό σήμαινε Δίας, Θησέας, Ερμής, Αθηνά, γυμνότητα, σοφία, λευκό μάρμαρο, έρωτας. Ήμουν Μακεδόνας και αυτό σήμαινε Αλέξανδρος, Βυζάντιο, Φόνος και Ανάσταση. Μόνο πάνω σε μένα δουλεύω, αλλά όχι μόνο για μένα», λέει ο Λουκάς Σαμαράς (εδώ, έργο-αυτοπροσωπογραφία)

Τετρακόσια πενήντα έργα από σαράντα πέντε χρόνια δουλειάς, από τα πρώτα
παστέλ ώς τις φωτοταινίες επεξεργασμένες με λογισμικό, δικαιώνουν τη φήμη του
ως ενός από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του καιρού μας. Είναι μια έκθεση
ηλεκτροσόκ. Για να την απολαύσετε, υπολογίστε τουλάχιστον 1 1/2 ώρα. Στον
Σαμαρά αρέσουν οι ακρότητες. Είναι ο σκληρός, κυνικός, βίαιος Αμερικανός που
αρέσκεται στις συγκρούσεις, αλλά υπάρχει πάντα μέτρο και συμμετρία και ένα
αξιοθαύμαστο κουράγιο που το εμπνέει η ίδια η απίστευτη ποικιλία των έργων
του, ακόμα και των πιο προκλητικών, σαδομαζοχιστικών απεικονίσεων.

Ταινία. Πίσω από τον εικαστικό Σαμαρά κρύβεται ένας πολύ καλός ηθοποιός
με επιβλητική φυσιογνωμία και ματιά κάρβουνο. H συμμετοχή του έδωσε κύρος στα
πρώτα χάπενινγκ και τις περφόρμανς που είδαν το φως στη Νέα Υόρκη του ’60, ενώ
ο ίδιος γύρισε μια ταινία με τίτλο «Ο Εαυτός κι Εγώ» («Self»). Αποσπάσματα από
αυτές τις παλιές ταινίες, αλλά και από την ταινία-αφιέρωμα στον Σαμαρά που
γυρίζεται τώρα από τον Τάσο Ρηγόπουλο, προβάλλονται σε ειδική αίθουσα της
Πινακοθήκης.

Διαδρομή. Στον άνω όροφο μη χάσετε βιογραφικές σημειώσεις και
φωτογραφίες και στο εισαγωγικό τμήμα μια σύνοψη των έργων του και το κεφάλαιο
«Πολαρόιντ», της πιο ιδιωτικής φωτογραφίας όπου ο Σαμαράς υπήρξε πρωτοπόρος
και την έθεσε στην υπηρεσία της εξερεύνησης του φαίνεσθαι αλλά και του είναι,
του γυμνού σώματος περίπου είκοσι χρόνια πριν το θέμα γίνει μέινστριμ. Στον
ημιώροφο βλέπουμε πολλά σχέδια. Ο Σαμαράς ήταν επινοητικός και ακούραστος
σχεδιαστής με κάθε μέσον. Στη μεγάλη κάτω αίθουσα τα μεγάλα έργα
«σκηνοθετημένα» σε χώρους. Όλα τα καθημερινά πρωτότυπα αντικείμενα και
εργαλεία του σπιτιού παραμορφώνονται και δημιουργούν έναν κόσμο οικείο και
αλλόκοτο, που έλκει και απωθεί, τέρπει και τρομάζει και πανταχού παρόντα η
μορφή, τα μέλη ή η ματιά του καλλιτέχνη, μέσα από φωτογραφίες. Στις οθόνες τα
τελευταία έργα – ταινίες του Σαμαρά του 2005, που παρουσιάζονται για πρώτη
φορά παράλληλα με την έκθεσή τους στην γκαλερί Pace της Νέας Υόρκης.

Κουτιά. Μικρά ξύλινα, σαν πακέτα, που κρύβουν και αποκαλύπτουν. Το
περιεχόμενό τους συνηθέστερα έχει να κάνει με ένα ψυχικό τραύμα, ενώ έχουν
ερμηνευθεί άλλοτε ως τάφος, άλλοτε ως μήτρα και ίσως ανάγονται στα ξύλινα
οστεοφυλάκια που φυλάσσονται στις 72 εκκλησίες της Καστοριάς. «Μεγάλωσα με την
εκκλησία του Αϊ-Γιώργη που ήταν γεμάτος με κουτιά με κοκάλα, μυρωδιά
θυμιάματος, γέρους, σκοτάδια και βαριά καταπιεστική αιωνιότητα».

Το γυμνό σώμα του Σαμαρά και το αναδιπλωμένο είδωλό του κυριαρχούν στις
φωτογραφίες, τα σχέδια και τους πίνακες, με έμφαση στο πρόσωπο και στα χέρια,
και γίνονται αφορμή για να εκφρασθεί η ένταση και η σύγκρουση με τον εαυτό,
αλλά και να βγει στην επιφάνεια η ντροπή που αισθάνεται συνήθως ο θεατής
μπροστά στην αποκάλυψη της γύμνιας.

Γυναίκες. Μεγάλωσε σ’ ένα σπίτι γεμάτο γυναίκες και είχε, όπως έχει
πει, το προνόμιο να γνωρίσει τον τεράστιο ειδικό γυναικείο σαδισμό και την
καταπίεση, το σφάξιμο με το βαμβάκι, ενώ ο ίδιος αισθανόταν πως είναι κάτι
διαφορετικό. Αρκετοί από τους αστραφτερούς υφασμάτινους μανδύες, πάτσγουορκ,
από ραμμένα υφάσματα σε μέγεθος κουβέρτας που βλέπουμε στην έκθεση, είναι
«σάβανα» αφιερωμένα στη μνήμη της μητέρας του.

Μη χάσετε. «Το αγκάλιασμα». Ένα πέρασμα μέσα από τους καθρέφτες του
τελευταίου έργου του Σαμαρά, μια μεγάλη ανοιχτή κατασκευή σαν δωμάτιο στην
κάτω αίθουσα.

INFO

Λουκάς Σαμαράς, «Περιπέτειες στο εγώ» στην Εθνική Πινακοθήκη (Βασ.
Κωνσταντίνου 50, τηλ.: 210-7235.937-8), έως 30 Ιουνίου. Οργάνωση: Ίδρυμα
Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου, Επιμέλεια: Κατερίνα Κοσκινά. Κατάλογος: 50 ευρώ.
Γενική είσοδος 6 ευρώ, μειωμένο 3.