Στις «σχισμές» του χρόνου

Ο άνθρωπος στο επίκεντρο του φακού του – φυσιολάτρη, κατά τα άλλα – Τάκη Τλούπα

Στην καλύτερη εποχή της βρίσκεται η τέχνη της φωτογραφίας. Σ’ αυτό συμβάλλουν
πολλοί παράγοντες μαζί και ο βασικότερος είναι ότι ο πολύς κόσμος είναι πλέον
«οπτικώς εγγράμματος», μεγάλωσε μέσα σε εικόνες από τα έντυπα, την τηλεόραση ή
τις φωτογραφίες που παίρνει ο ίδιος καθημερινά και μοιράζεται, ακόμη και με το
κινητό τηλέφωνο. Καθένας μας, λίγο – πολύ, γνωρίζει σήμερα πώς να «διαβάζει»
μια φωτογραφία, τις τεχνικές προϋποθέσεις της, αλλά και την κρίσιμη αξία του
περιεχομένου της, το πώς δηλαδή διαχειρίζεται το φως, τις στιγμιαίες ιδιότητες
των πραγμάτων και των ανθρώπων, καθώς και τις βαθύτερες διασυνδέσεις τους. H
τέχνη αυτή δεν είναι απλώς μια προέκταση του ματιού, είναι και προέκταση της
ψυχής, αφού κάθε φωτογραφία έχει μέσα της και τα ενδιαφέροντα, φανερά ή
κρυμμένα, αυτού που πατά τη «σκανδάλη» και πυροβολεί, μεταφορικά, ό,τι θεωρεί
άξιο διαιώνισης και αναμετάδοσης. Ο φωτογράφος είναι θηρευτής της ζωής, των
χαρακτηριστικών στιγμών της.

Εύλογο λοιπόν που το ενδιαφέρον για τη φωτογραφία διευρύνεται μεταξύ
των γκαλερί, των μουσείων, των εκδοτών και των μελετητών. Το Μουσείο Μπενάκη
καταρτίζει ήδη από χρόνια σχετικό Αρχείο και έχει αρμόδιο τμήμα, διασώζοντας,
εκθέτοντας και εκδίδοντας το έργο φωτογράφων, Ελλήνων και ξένων, που
σχετίζεται με τον τόπο μας. Από μουσειολογική άποψη, το είδος είναι αυτονόητη
προέκταση της χαρακτικής και της ζωγραφικής και από ιστορική-λαογραφική, είναι
πολύτιμο υλικό που απεικονίζει τόπους, εποχές και νοοτροπίες. Ακόμη και στο
κεντρικό ρεύμα της πρωτοποριακής τέχνης των ημερών μας, η φωτογραφία έγινε
πρωταγωνιστής.

Οι εξελίξεις αυτές στο βλέμμα μας πολλαπλασιάζουν επίσης όσα
αντικρύζουμε και στις παλαιότερες φωτογραφίες, γίνονται αιτία να ανακαλύψουμε
αποκαλυπτικές λεπτομέρειες που παλαιότερα δεν θα προσέχαμε. Ο ταπεινός
επαγγελματίας φωτογράφος των παλαιοτέρων δεκαετιών έκρυβε βαθιά μέσα στο έργο
του πολλές προσωπικές προτιμήσεις, ιδέες και τεχνικές επιδεξιότητες,
παραμένοντας στην υπηρεσία της κοινότητας – της πελατείας του -, περίπου όπως
ο σεμνός εκκλησιαστικός αγιογράφος της παραδοσιακής κοινωνίας.

Αντικρύζοντας σήμερα τις φωτογραφίες του Τάκη Τλούπα (1920 – 2003), με
θέματα από τη Θεσσαλία, τη φύση, τους ανθρώπους και την Ιστορία της, αυτό
ακριβώς το συναίσθημα ανιχνεύουμε. Με το βλέμμα και τη μηχανή του ζούμε τις
στιγμές κατά τις οποίες τα στοιχεία της φύσης συναντώνται και σχηματίζουν τη
ζωή: το φως της ημέρας στις κλιμακώσεις του, τους ανθρώπους, τα ζώα, τα
αρχιτεκτονικά κτίσματα και, κυρίως, την ανόργανη και ζώσα ύλη. H παγανιστική
διάθεση είναι έντονη στον Τλούπα, ιδίως όταν ψάχνει τη βαθύτερη οπτική σύνταξη
των θεμάτων του, τη ρυθμικότητα σχημάτων και καταστάσεων, τη «φωνή της γής»
που αναδεικνύει τους ανθρώπους ως προέκτασή της. Εύστοχα επισημαίνεται από
τους συγγραφείς (Ά. Δεληβορριάς, A. Καρκαγιάννης, Γ. Χουρμουζιάδης) η στενή
ιδεολογική και επαγγελματική σχέση του με την αρχαιολογία ή την πολιτισμική
ανθρωπολογία και ότι κατατάσσεται στους σπουδαίους Έλληνες φωτογράφους του
20ού αιώνα.

«Περιηγητικό» βλέμμα

«Τα χρόνια της αθωότητας, 1954 – 1965» είναι ο τίτλος της έκθεσης (και
έκδοσης) ενός άλλου σπουδαίου φωτογράφου, του Αμερικανού φιλέλληνα Robert Α.
McCabe. Εδώ δεν πρόκειται για την «εκ των ένδον» ματιά, αλλά για το
«περιηγητικό» βλέμμα ενός Δυτικού που βλέπει τον τόπο μας και τους ανθρώπους
ως προέκταση της Ιστορίας και ως αθώους ηθοποιούς μιας φάσης που μεταμορφώνει
τις αρχαίες ρίζες σε σενάρια ζωής. Οι χωρικοί στο καφενείο καθισμένοι
θεατρικά, τα ανοίγματα των νησιώτικων πολεοδομικών στενών προς τη θάλασσα,
ό,τι «γράφει» ως αξιοπερίεργο στο μη-ελλαδικό βλέμμα είναι το κεντρικό θέμα
του Μακέιμπ. Ο χώρος μας ως πανάρχαιο πολύτιμο σκηνικό. Έρχεται να μας θυμίσει
την Ελλάδα που αγαπήθηκε πολύ από την παγκόσμια κοινότητα εκείνα τα χρόνια,
τότε (1961) όταν υπέγραφε τη συνθήκη προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα
προετοιμάζοντας – εθελουσίως μεν, αναγκαστικώς δε – την αφομοίωση της
ιδιοσυστασίας της στα διεθνή στερεότυπα ζωής.

INFO

«H Ελλάδα του Τάκη Τλούπα», φωτογραφικό λεύκωμα από την ομότιτλη έκθεση στο
Μουσείο Μπενάκη

Robert Α. McCabe, «Ελλάδα, Τα χρόνια της αθωότητας 1954 – 1965», έκθεση
φωτογραφίας στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας (Μέγαρο Εϋνάρδου, A.
Κωνσταντίνου 20 & Μενάνδρου, τηλ. 210-5223.101), έως 20 Μαρτίου.