Ψάχνοντας τον αληθινό εαυτό μας

Είναι υποψήφια για επτά Όσκαρ η ταινία του Μαρκ Φόρστερ «Ψάχνοντας τη χώρα τού
ποτέ» («Finding neverland»). Και στα πλάνα της μπορεί να συνοψίσει ο σινεφίλ
όλες τις αρετές του χολιγουντιανού σινεμά: θεαματικός, παραμυθένιος ρεαλισμός,
με συναίσθημα που γαληνεύει την καρδιά του μέσου ανθρώπου. Έτσι που να μπορεί
να καλύψει τις ευαίσθητες αλλά και σκεπτόμενες καρδιές σε όλα τα μήκη και τα
πλάτη της Γης. Κι όλα τα συναισθήματα στο φιλμ του Φόρστερ («Ο χορός των
τεράτων») είναι στις σωστές αναλογίες για ένα φιλμικό γεύμα. Σαν γευστικότατο
φαστ φουντ. Σαν να ξέρεις ότι βρίσκεσαι στη χώρα τού «Truman show», αλλά να μη
θέλεις να αποδείξεις ότι είναι απάτη και από πάνω να το ευχαριστιέσαι,
ελπίζοντας μέσα σου «αχ, ας μην τελειώσει ποτέ αυτό το ψέμα»… Αυτό είναι το
Χόλιγουντ!

Ατού της ταινίας είναι ο «Πίτερ Παν ή το αγόρι που δεν ήθελε να μεγαλώσει» ή
καλύτερα ο Σκωτσέζος συγγραφέας Τζ. M. Μπάρι – 1860-1937 – και ο κόσμος του
που αρνείται να ενηλικιωθεί και ταξιδεύει στη λύτρωση μιας αχαλίνωτης
φαντασίας, η οποία ουέ κι αν ωριμάσει, γιατί θα «σαπίσει». Και το σενάριο της
ταινίας – Ντέιβιντ Μαγκί – βασίστηκε στο θεατρικό έργο του Άλαν Νι «Ο άντρας
που ήταν ο Πίτερ Παν», που εξερευνούσε τις φανταστικές συζητήσεις μεταξύ του
συγγραφέα του «Πίτερ Παν» και των μικρών ηρώων του.

Ο Τζόνι Ντεπ «Ψάχνοντας τη χώρα του ποτέ» προσπαθεί να ανακαλύψει τον ίδιο τον εαυτό του

Το φιλμ ξεκινάει με τον συγγραφέα Τζ. M. Μπάρι (Τζόνι Ντεπ) να βρίσκεται σε
κρίσιμη καμπή της καριέρας του, αλλά να καταφέρνει να βρίσκει την πηγή της
έμπνευσής του και να ταράζει τα νερά του συμβατικού εδουαρδιανού Λονδίνου,
όταν συνάπτει σχέση με μια μοναχική χήρα (Κέιτ Γουίνσλετ) και γίνεται
«πατριός» των τεσσάρων γιων της, αν και ο ίδιος είναι παντρεμένος. Μια σχέση
που θα τον εμπνεύσει να δημιουργήσει τον φανταστικό ήρωά του και αγαπημένο
όλων των παιδιών, τον Πίτερ Παν…

H γοητεία που αναδύει η ταινία και «αιχμαλωτίζει» τον θεατή, ποντάρει στην
αυταπάτη που μας παρηγορεί όλους μας, τουλάχιστον τους άνδρες που νιώθουν μέσα
τους να μένουν πάντα παιδιά: μπορούμε να μεγαλώσουμε χωρίς να χάσουμε κάθε
διάσταση της αθωότητας και του θαύματος της παιδικής ηλικίας…

Και ο Τζόνι Ντεπ – παραμένει πάντα στην πρώτη γραμμή των σταρ της γενιάς του –
είναι ο πλέον κατάλληλος για τον ρόλο του συγγραφέα του Πίτερ Παν – αλλά όχι
και για να μπει στην κούρσα της υποψηφιότητας των Όσκαρ με την ερμηνεία του.
Κάτι που ισχύει και για όλες τις άλλες υποψηφιότητες – εκτός εκείνης του
διασκευασμένου σεναρίου.

Αναμορφωτήριο χαμένων ποιητών

Στην ηλεκτρονική εποχή μας, τα φιλμ με μικρούς – και ταλαιπωρημένους – ήρωες
αυξάνονται. Γιατί; Πολύ απλά και ψυχρά, γιατί πουλάνε καθώς συγκινούν τον
θεατή σε κάθε γωνιά της Γης. Και, κυρίως, της Δυτικής κοινωνίας, δίνοντάς της
τη δικαιολογία της λύπησης. Αυτή την εβδομάδα έχουμε τη ταινία της Έιλινγκ
Γουόλς «Πίσω από τους τοίχους» («Asong for a ruggy boy»).

Βρισκόμαστε στο 1939, όπου ένας Ιρλανδός καθηγητής επιστρέφει στην πατρίδα του
απογοητευμένος από την εμπειρία του στον εμφύλιο της Ισπανίας, με τις
φρικαλεότητες και τη νίκη των φασιστών. Προσπαθεί να ξεχάσει και να ζήσει
φυσιολογικά… Πιάνει δουλειά ως καθηγητής λογοτεχνίας σε ένα Καθολικό
αναμορφωτήριο αρρένων, αλλά γρήγορα διαπιστώνει ότι το ίδρυμα μοιάζει
περισσότερο με μεσαιωνική φυλακή παρά με σχολείο, καθώς η σωματική και ψυχική
βία που εξασκείται στα παιδιά τον κάνει να «επαναστατήσει» μέσα του…

Όσκαρ στα πιτσιρίκια «Πίσω από τον τοίχο» της Έιλινγκ Γουόλς

«Ο φασισμός καλπάζει, δεν νικάει μόνο στο πεδίο των μαχών της εποχής –
βρισκόμαστε λίγο πριν ξεσπάσει ο B’ Παγκόσμιος Πόλεμος… – αλλά πιάνει στη
μέγγενή του και το σύστημα της διαπαιδαγώγησης των νέων παιδιών. Εύστοχα η
σκηνοθέτις “δένει” το ιστορικό περιβάλλον με τον φιλμικό χώρο-χρόνο της
ιστορίας της, που βασίζεται στο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Πάτρικ Γκάλβιν.
Και ο σινεφίλ θεατής, χωρίς να χάσει κάτι από τη ροή των συναισθημάτων στην
εξέλιξη της ταινίας, καταλαβαίνει άνετα τη σύγκριση και ταύτιση μεταξύ
ιδεολογικού φασισμού-σκοταδισμού στη διαπαιδαγώγηση» παρατηρεί η φίλη Αντιγόνη
που, μαζί με τον Δημήτρη (τον τρίτο της παρέας) βλέπουμε μαζί κάποιες ταινίες
σε δημοσιογραφικές προβολές και ύστερα πιάνουμε κουβεντούλα…

«Και στα χνάρια του αγγλικού φρι-σίνεμα που δεν τα ξεθωριάζει το πέρασμα του
χρόνου – εμφανίστηκε στα τέλη του ’50 – το φιλμ της Έιλινγκ Γουόλς αποτελεί
ένα “κατηγορώ” στην παραφροσύνη του ολοκληρωτισμού, καθώς “θέλει αρετήν και
τόλμην η ελευθερία” – κυρίως ψυχική», συμπληρώνει ο Δημήτρης.

Ναι. Σωστά. Αλλά το σινεμά – και η τέχνη – δεν είναι «αναπαράσταση της
πραγματικότητας». Σημασία έχει να την προκαλεί, να την ανατρέπει, να την
σαρκάζει, να την κριτικάρει. Να την ανασυνθέτει ή να την αποσυνθέτει. Κι αυτό
δεν γίνεται εδώ. Ποιο είναι το εμπόδιο; Το γεγονός, ίσως, ότι «εικονογραφεί»
το μυθιστόρημα στο οποίο στηρίζει την ιστορία του. Παρ’ όλα αυτά, η δύναμη του
πόνου και της «πίστης στον εαυτό σου» που διαπερνά την ταινία, σε συγκινεί
αληθινά και, όπως έγραφε η Κατερίνα Γώγου, «Όποιος δεν έχει τίποτα μονάχα
αυτός ξέρει το τίποτα».

Μεταδοτική… γκαντεμιά

Αν ο Νίκος Νικολαΐδης ήταν στο Χόλιγουντ, κάπως έτσι θα εξελισσόταν η ιστορία
της ταινίας του «Ο χαμένος τα παίρνει όλα»! Ανατροπή του μοντέλου και του ήρωα
του «σκοτεινού φιλμ νουάρ» είναι μέχρι το «παρά πέντε» η ταινία του Γουέιν
Κρέιμερ, «The cooler». Με τον «μια σταλιά» Γουίλιαμ Μέισι να βγαίνει από τη
μιζέρια και να γίνεται αγνώριστος από τα βέλη του έρωτα που του ρίχνει η Μαρία
Μπέλο – άλλο ένα «σκουπίδι» της ζωής…

Άσπρη μέρα δεν έχει δει στη ζωή του ο Μπέρνι, τόσο που η ατυχία να έχει
γίνει… συνώνυμη με αυτόν, καθώς δεν έχει κερδίσει μία φορά στα καζίνο του
Λας Βέγκας, με τα οποία έχει πάθος, και τα χρέη τον «παίρνουν από κάτω». Τόσο
πολύ, που τον «αγοράζει» ένας μαφιόζος ιδιοκτήτης καζίνο στον οποίο χρωστάει
πολλά χρήματα και του αναθέτει την εξής δουλειά: να περιφέρεται στα τραπέζια
του καζίνο και να κολλάει ατυχία τους παίκτες!

Γκαντεμιά καλών… ερμηνειών από τους Γουίλιαμ Μέισι, Μαρί Μπέλο, Άλεκ Μπόλντουιν στο «The cooler»

Και, ω του θαύματος, αυτός ο σούπερ γκαντέμης, γίνεται το ερωτικό αντικείμενο
μιας άλλης παρατημένης της ζωής, που περιφέρεται στο ίδιο καζίνο, αλλά
καταφέρνει να διασώζει κομμάτια και αποσπάσματα της ομορφιάς της… Κι εκεί
που η τύχη του χαμογελάει, ο ιδιοκτήτης του καζίνου – πρώτη φορά είναι πολύ
καλός ο Άλεκ Μπόλντουιν – βλέπει να του φεύγει μέσα από τα χέρια το κελεπούρι
της ατυχίας και βάζει να τον «καθαρίσουν»…

Στα αμερικανικά b-movie και στα «ανεξάρτητα» φιλμ τής δεκαετίας τού ’70
παραπέμπει η ατμόσφαιρα της ταινίας και καταφέρνει να σε «πιάσει η ψυχή σου»
μέσα στον αστραφτερό κόσμο του Λας Βέγκας. Μα, εκεί που πας να το
ευχαριστηθείς, φτάνει η τελευταία σεκάνς – σαν ένα κεφάλαιο βιβλίου, δηλαδή –
της ταινίας και στα κάνει όλα μαντάρα, με το «αμερικανικό όνειρο» να σου
κλείνει το μάτι…

Σε ποιον Θεό πιστεύουν;

Αν «μονάχα στον έρωτα/ ακούς τη φωνή σου μέσα στου άλλου τη φωνή/ακούς του
άλλου τη φωνή μέσα στη φωνή σου», τότε οι ήρωες της κομεντί τού Μάικ Νίκολς
«Εξ επαφής» (Closer) δεν θα ακούσουν ποτέ καμιά «φωνή», ούτε καν τη δική τους.
Μόνο την ηχώ του άψυχου εγωισμού τους θα ακούνε και θα περιφέρουν στα σαλόνια
των «επιτυχημένων» της δυτικής κοινωνίας. Ώσπου να καούν και οι ίδιοι χωρίς
καν να το νιώσουν, γιατί είναι αμφίβολο αν τους έχει μείνει μια σταλιά αίμα
στις φλέβες τους. Ακόμα κι αν καταφέρουν να κερδίσουν τα δύο Όσκαρ για τους
δεύτερους ρόλους που είναι υποψήφιοι οι Κλάιβ Όουεν – Ναταλί Πόρτμαν…

Το ομώνυμο θεατρικό του Πάτρικ Μάρμπερ – ανέβηκε και στη χώρα μας, σε
σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή – μετέφερε στην οθόνη ο βετεράνος τού είδους, Μάικ
Νίκολς – σενάριο του ίδιου του συγγραφέα – που εδώ και καιρό δεν καταφέρνει να
ανανεωθεί. Ένα έργο για την «αιώνια πάλη» των δύο φύλων, που μαζί δεν κάνουν
και χώρια δεν μπορούν. Λες και είναι «καταδικασμένοι» να ρίχνει ο ένας το φως
του πάνω στον άλλο, χωρίς ποτέ να μπορούν να γίνουν «ένα»…

Οι ήρωες της ταινίας; Δύο ζευγάρια νέων και «μοντέρνων» ανθρώπων σε υπαρξιακή
κρίση, που σαν να μην τους φτάνει που δεν ξέρουν «πού πατούν και πού
πηγαίνουν», η γυναίκα του ενός ζευγαριού συνάπτει ερωτική σχέση με τον άνδρα
της φίλης της…

Αγάπη, πάθος, αδιέξοδο, μοναξιά, αλλά ποτέ αυτά δεν θα γίνουν «εγκλήματα
καρδιάς». Γιατί; Επειδή οι καρδιές των ηρώων – και μεγάλου μέρους των ανθρώπων
της Δύσης – έχουν μεταλλαχθεί χωρίς να ξέρουν σε τι, από τη φουλ καλοπέραση,
τη μοναξιά και τη νεύρωση που τις κυβερνά… Και οι Τζούλια Ρόμπερτς – Τζουντ
Λο είναι το τέλειο «άνευρο» ζευγάρι για τους πρωταγωνιστικούς ρόλους…

Μεταλλαγμένο ριμέικ

Αν πιστέψεις ότι «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου», έχεις ξεμπερδέψει
με κάθε ηθικό ενδοιασμό. Προς τα ‘κεί έχει απογειωθεί ιδεολογικά μεγάλο μέρος
του χολιγουντιανού σινεμά και τίποτα δεν το σταματά. Αυτό είναι και το
«πιστεύω» των συντελεστών του ριμέικ της καλτ ταινίας του Τζον Κάρπεντερ
«Επίθεση στον σταθμό 13», που στη δεκαετία του ’70 ήταν από τα πιο αγαπημένα
θρίλερ των σινεφίλ. Μόνο που τώρα ανέλαβαν να το εκσυγχρονίσουν και να το
αναβαθμίσουν. Πώς; Εκεί που στον υπό εγκατάλειψη αστυνομικό σταθμό 13 της
πρώτης ταινίας, τρεις αστυνομικοί κρατούσαν ένα τσούρμο εγκληματίες και
δέχονταν επίθεση για την απελευθέρωσή τους από εξίσου παράνομους, στο ριμέικ
αυτοί γίνονται κακοί αστυνομικοί που εισβάλλουν για να καθαρίσουν τους πάντες,
καθώς είναι οι εγκέφαλοι της συμμορίας που έχει διαπράξει τις εγκληματικές
πράξεις και φοβούνται ότι θα τους καταδώσει το… σούπερ τομάρι που έχει
συλληφθεί κατά λάθος!

Ριμέικ με «Επίθεση στον σταθμό 13» και «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» για τον Ίθαν Χοκ, όσον αφορά τον Λόρενς Φίσμπερν

Και ο Γάλλος σκηνοθέτης Ζαν Φρανσουά Ρισέ, με καλό καστ – Ίθαν Χοκ, Λόρενς
Φίσμπερν, Γκάμπριελ Μπερν – κατασκευάζουν ένα επιδέξιο ψυχολογικό θρίλερ
διεφθαρμένων συνειδήσεων, που μόνο το «παλικάρι» – ο Ίθαν Χοκ, εννοείται, ως
αστυνομικός… – στέκεται φρουρός της τιμής του νόμου. Για πολλούς, μπορεί
αυτό να επιφέρει και την… αυτοκάθαρση ή να αποδείξει τη δυναμική της
δημοκρατίας στο να ανανεώνεται και να αποβάλλει τα σάπια μέλη από το κοινωνικό
σώμα. Δεν ξέρω…

Τα Oscar της εβδομάδας

Ωραιότερης αυταπάτης, γιατί όπως γράφει ο ποιητής Ηλίας Κεφάλας «Ξένος
σαν τον ταξιδιώτη / που διαρκώς ταξιδεύει και ποτέ δεν βρίσκει / τη χώρα που
επιθυμεί»: «Ψάχνοντας τη χώρα τού ποτέ»

Γενναίας τόλμης και «Ξένος σαν το τρίποδο σκυλί / που το βρίσκουν
εύστοχα όλες οι πέτρες»: «Πίσω από τους τοίχους».

Γούρικης… γκαντεμιάς και «Ξένος σαν τον άνεμο / που καμιά δύναμη
επιστροφής / δεν τον γυρίζει πίσω»: «The cooler».

Καλύτερης ερμηνείας και «Ξένος σαν τον φοβισμένο / που βιάζει το βήμα
του να φύγει / όσο πιο γρήγορα απ’ αυτή τη γειτονιά»: «Πίσω από τους τοίχους».

Σταρ που αντέχουν: Τζόνι Ντεπ («Ψάχνοντας τη χώρα τού ποτέ»), Τζούλια
Ρόμπερτς («Εξ επαφής»).

Ισοπεδωτικού ριμέικ: «Επίθεση στον σταθμό 13».