Mόνοι είναι οι γενναίοι!

Όλα ανατρέπονται, αποδιαρθρώνονται, καταλύονται. Το λέει και «καθαρίζει» με
μια φράση ο Εφ Εξ Τουλ, συγγραφέας του ομότιτλου διηγήματος και κληρονόμος της
αμερικανικής λογοτεχνικής παράδοσης, μοναδικής στην οικονομία του λόγου «H
πυγμαχία είναι αφύσικη, γι’ αυτό όλα γίνονται αντίστροφα».

Και πράγματι όλα αντιστρέφονται. Το ρινγκ από πεδίο άγριας αντιπαράθεσης
παίρνει το σχήμα της καρδιάς. H πυγμαχία από ανδρικό στο αντιθετό του, το
γυναικείο, επομένως καθολικό σπορ. Το κίνητρο του χρήματος να μετασχηματίζεται
σε ολοκληρωμένο σύστημα ηθικής. Το γυμναστήριο σε προπονητικό κέντρο
αισθημάτων. Ο ψυχρός προπονητής σε Πυγμαλίωνα μιας ηρωικής εποχής. H πυγμάχος
σε ακατάβλητο φορέα ενός μαχόμενου λαού. Και εν τέλει μια ταινία προορισμένη
σε ρόλο δονητή βίας να μεταμορφώνεται σε αισθηματικό δράμα δωματίου. Όλα
βιωματικά μέχρι τελευταίας ρανίδας αίματος και νοσταλγίας. Ανυπόφορη
νοσταλγία. Τόσο που η ανάσα σου να κοπανάει το στήθος σου και μια φωνή από το
παρελθόν, με άρωμα φιλμ νουάρ και ηρωισμό γουέστερν, να σε σπρώχνει να
φωνάζεις: Ω baby, δεν θα γονατίσω, δεν θα προδώσω!

Το σενάριο είναι το ήμισυ του παντός. Και κάτι παραπάνω. Το σενάριο πρέπει
αμέσως να καταλάβει περίοπτη θέση στα μαθήματα κάθε σοβαρής κινηματογραφικής
σχολής. Αν από την απονομή της 27ης Φεβρουαρίου δεν φύγει με το Όσκαρ, τότε
όλοι μαζί οι ακαδημαϊκοί να παραδώσουν τα πτυχία τους και να υποστούν τη
μεγαλύτερη ταπεινωτική τιμωρία. Κι αυτό γιατί ο Πολ Χάγκις τα κτίζει όλα από
κάτω προς τα πάνω. Από τα ελάχιστα στα μέγιστα. Πίσω η φωνή του αφηγητή (του
Μόργκαν Φρίμαν σε ρόλο πρώην πυγμάχου και νυν γυμναστή). Ό,τι λέει, στη
συνέχεια αντιστρέφεται, μεταμορφώνεται και γκρεμίζεται. H αλήθεια προκύπτει
από την πράξη, όχι από τα λόγια. H φωνή του Μόργκαν προέρχεται από τα φιλμ
νουάρ του Τσάντλερ και του Χάμετ. Επομένως προσδιορίζει την παλιομοδίτικη
«γεωγραφία» της, τους ηρωικούς χαρακτήρες της και την αδιαπραγμάτευτη ηθική
τους. Σκοτεινή ιστορία φωτεινών, αλλά χαμένων ηρώων.

«Million dollar baby». Κλιντ Ίστγουντ (με Μόργκαν Φρίμαν), ο Νώε της κιβωτού του αθάνατου αμερικανικού κινηματογράφου

Με τη σειρά: Σε προπονητικό κέντρο, ξεχασμένο από τον χρόνο και την
τεχνολογία, ένας ψυχρός, αλύγιστος και βετεράνος της πυγμαχίας (Κλιντ
Ίστγουντ) προπονεί επίδοξους πρωταθλητές. Κι ενώ είναι ο καλύτερος, ποτέ δεν
καταφέρνει να οδηγήσει κανέναν μαθητή του μέχρι την κορυφή. Επομένως, είναι
αποτυχημένος. Όχι μόνο στη δουλειά, αλλά και στην οικογένεια και στη θρησκεία.
H κόρη του ουδέποτε απαντάει στα γράμματά του και στην εξώπορτα της εκκλησίας
εξαγριώνει τον παπά της ενορίας, με ερωτήσεις που για κάθε δόγμα δεν έχουν
απαντήσεις. Ώσπου μια μέρα, έτσι από το πουθενά, μια τριαντάχρονη σερβιτόρα
από την επαρχία τον πλησιάζει και του λέει «μπος, θέλω να με αναλάβεις».
Εκείνος ειρωνικά την προσπερνάει. Είναι μεγάλη, μικρόσωμη, άσχετη και κυρίως
γυναίκα. «Κοριτσάκι», της απαντάει, «βρες άλλον να σου κάνει τη δουλειά».

H Χίλαρι Σουάνκ επιμένει. Το «αφεντικό» αρνείται, αλλά εκείνη συνεχίζει να
γυμνάζεται και να προπονείται σχεδόν ξεχασμένη. Στο τέλος, επειδή όλα πάνω της
– επιμονή, προσήλωση, ξεροκεφαλιά – του θυμίζουν τον εαυτό του, ο «μπος»
υποχωρεί και για πρώτη φορά αναλαμβάνει μια γυναίκα. Ένα πλάσμα με κεραυνοβόλο
δεξί αστροπελέκι, όπως του θρυλικού Σούγκαρ Ρέι. M’ ένα χτύπημα μπαμ και κάτω.
Ώσπου μέσα σε 18 μόλις μήνες από την ώρα που η σερβιτόρα εξήλθε στα ρινγκ και
αφού προηγουμένως έχει κατατροπώσει σε όλους τους αγώνες με νοκ άουτ, βάζει
υποψηφιότητα για τον θρόνο του πρωταθλητή. Αν νικήσει, εκτός από τον τίτλο θα
κερδίσει και το παρατσούκλι million dollar baby. Ένα μωρό αξίας ενός
εκατομμυρίου δολαρίων. Ασυγκράτητη η Μάγκι, υπερήφανος ο Φράνκι. Μια κόρη
χωρίς πατέρα, ένας πατέρας χωρίς κόρη. Και να ‘ναι μόνον αυτό!

Όλα αυτά που μοιάζουν συνηθισμένα και γνωστά, ροκανίζονται με πείσμα και
μαθηματική ακρίβεια μαμουνιού. H ιεροτελεστία της σκωροφαγίας. Μπροστά στα
μάτια σου να συντελούνται σκηνές πυγμαχικών αγώνων και πίσω ο «σκώρος» του
Κλιντ Ίστγουντ να ροκανίζει το σύμπαν. Πρώτα απ’ όλα η κωδικοποίηση των
κανόνων της πυγμαχίας συνιστά στοιχειώδες μάθημα κοινωνικής αυτοπροστασίας.
Δηλαδή το αλύπητο δεξί ντιρέκτ του baby δεν είναι τίποτε άλλο παρά η
συμπύκνωση μιας ταξικής γροθιάς. Το μίσος της κοινωνικής ανισότητας
ενσωματωμένο στη μικροσκοπική παλάμη μιας γυναίκας. Δεύτερον, ο άνθρωπος που
τη γυμνάζει ώστε να μη βαράει στα τυφλά έρχεται από το σκοτάδι και από το
πουθενά. Εννιά φορές στις δέκα ο Κλιντ «βγαίνει» από τη σκιά, γιατί αυτός ο
ήρωας έρχεται από πολύ μακριά. Όσο συμπυκνωμένη είναι η δύναμη στη γροθιά της
Μάγκι, άλλο τόσο συμπυκνωμένη από προγονικούς ήρωες του αμερικανικού σινεμά
είναι η μοναχική διαδρομή του προπονητή.

Το τελευταίο καταφύγιο των ηρώων

H Χίλαρι Σουάνκ στα… χνάρια του Κάσιους Κλέι

H τυφλή, αλλά και ανταγωνιστική βία παραχωρεί τη θέση της στο συναίσθημα και
την καρδιά. Όχι μόνο επειδή το δίδυμο συνάπτει σχέση αγνή και συναισθηματική,
αλλά επειδή η σχέση είναι του πολέμου, της μάχης, του αίματος, επομένως
υπέρτερη ακόμα και από την «τυπική» οικογενειακή. Μα, έτσι δεν είναι; Αφού από
τη μια ο Φράνκι είναι αποκομμένος από την αληθινή του κόρη, πράγμα που μπορεί
να σημαίνει πως εκείνη έχει πλήρως σ’ αυτήν την κοινωνία ενσωματωθεί. Και αφού
από την άλλη η μητέρα και ο αδελφός της Μάγκι, όχι μόνο δεν την «αναγνωρίζουν»
αλλά κι από πάνω τη χλευάζουν. Και τέλος το γυμναστήριο είναι το τελευταίο
καταφύγιο ηρώων, η πυγμάχος είναι η κοινωνική δύναμη των έσχατων και
καταφρονεμένων και ο κόουτς η έμπνευση, ο συγγραφέας, ο μέντορας, ο τελευταίος
των Μοϊκανών. Όλος ο κόσμος έχει βαλθεί να ξεριζώσει την καρδιά. Και είναι σαν
ο Κλιντ με τα εξάσφαιρα να πυροβολεί από το οχυρό του όλα τα… σκυλιά!

Μέσα σε δύο εβδομάδες ήρθαν τα πάνω-κάτω. Με το «Aviator» ο αριστερός Μάρτιν
Σκορσέζε κατάντησε το τελευταίο κινηματογραφικό επιχείρημα του Μπους και ο
δεξιός Κλιντ Ίστγουντ μεταμορφώθηκε στο ύστατο «αριστερό» καταφύγιο του
μεγάλου αμερικανικού κινηματογράφου. Τρέλα. Γιατί, όπως λέει και ο τίτλος,
ενός αθάνατου γουέστερν «Lonely are the brave» (Μόνοι είναι οι γενναίοι!).

Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια

«Δόκτωρ Κίνσεϊ έχω πάει με 9.655 ανθρώπους και ζώα, έκανα πρώτη φορά έρωτα
με τη γιαγιά μου, “πήρα” τον γιο μου και μπορώ να εκσπερματίσω σε 12
δευτερόλεπτα». Έλα, για να δούμε. Εκείνος είδε, εμείς τίποτε. Όπως λένε και οι
φίλοι μας οι Αμερικανοί, too much talk. Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια!

Για όσους δεν ξέρουν, ούτε που έχουν ακούσει. Κάπου προς το τέλος της
δεκαετίας του ’40, ένας ερευνητής με το όνομα Άλφρεντ Κίνσεϊ χτυπάει την πόρτα
του ιδρύματος Ροκφέλερ, λαμβάνει παχυλή συνδρομή και εξορμά προς τη σεξουαλική
στατιστική. Εκ του αποτελέσματος εκατοντάδων «ζωντανών» περιπτώσεων, θυμάτων
του αδιόρθωτου αμερικανικού πουριτανισμού (εδώ που τα λέμε κι εμείς δεν πάμε
πίσω) καταγράφει ασύλληπτες ιστορίες σεξουαλικής συμπεριφοράς. Τόσο ώστε η
σχέση άνδρα με άνδρα και γυναίκας με γυναίκα να μοιάζουν με πταίσμα. Το βιβλίο
δημοσιεύεται, η Αμερική συγκλονίζεται, το ίδρυμα αποσύρεται, ο Μακάρθι
εμφανίζεται και ο Κίνσεϊ στο εδώλιο ως αρχιπράκτορας του Κρεμλίνου κάθεται!

Αυτή είναι η μία, η ηρωική πλευρά της ιστορίας. Όπισθεν η άλλη, η σχεδόν
ανατριχιαστική. Διότι από την εμμονή στην ψυχρή στατιστική θεμελιώθηκε και μια
απίστευτη λογική. H οποία λέει πως οτιδήποτε το ανθρώπινο δεν είναι και
αμαρτία. Συμφωνώ. Αμαρτία δεν είναι, αρρώστια με το παραπάνω είναι. Διότι
πατέρας με γιο και μάνα με κόρη συνιστούν ακραία συμπτώματα στέρησης,
διαταραχής και τρέλας. Δηλαδή ο Κίνσεϊ στην υπερβολή του υπέθαλψε τη
νοσηρότητα σαν κάτι το εντελώς ανθρώπινο και φυσικό. Ο λόγος είναι καθαρά
ιατρικός. Απέκοψε εντελώς τα αισθήματα και την καρδιά από τις ορμές και τα
σεξουαλικά μόρια. Έτσι (και είναι άκρως χαρακτηριστικό), μια κοινωνία που
κολυμπούσε και κολυμπάει στον πάτο του συντηρητισμού, κατέληξε ως πρωτοπορία
να υιοθετεί την απόλυτη κτηνωδία. Σχιζοφρένεια στη νιοστή δύναμη!

«Kinsey ας μιλήσουμε για το σεξ». Πολλή κουβέντα, ελάχιστη πράξη

H ταινία του Μπιλ Κόντον (σε δικό του σενάριο) μοιάζει με σεναριοποιημένο
ρεπορτάζ. Με δύο αρετές. Από τη μια η σύγκριση και από την άλλη η παραμόρφωση.
Αφού συγκρίνοντας το 1948 με το 2005 μοιάζει σαν ένα και το αυτό και αφού η
αχαλίνωτη απελευθέρωση και «αποποινικοποίηση» κάθε σεξουαλικής επιθυμίας
μοιάζει με επιστροφή στις τελευταίες ημέρες της Πομπηίας. Ο Φρόυντ πίστευε
(και σωστά) ότι ο δυτικός πολιτισμός οικοδομήθηκε πάνω στη δυστυχία του
ανθρώπου. Με λίγα λόγια, λίμπιντο γιοκ. Ο Κίνσεϊ (σύμφωνα με τον Κόντον) ότι
θεραπεία είναι η απόλυτη ανοχή. Με άλλα λόγια, όρμα και ό,τι πάρουν τα σκάγια.
Μα, τέτοιο πράγμα δεν συμβαίνει ακόμα και στο βασίλειο των ζώων. Εκείνα ως
φρονιμότερα πλάσματα φροντίζουν να προσέχουν για να έχουν!

Ωραία τα πιάτα, ελάχιστο το φαγητό

Αδιέξοδα επιδέξιων σκηνοθετών. Εν προκειμένω του Γάλλου Ολιβιέ Ασαγιάς,
σκηνοθέτη της καναδο-γαλλικής παραγωγής «Clean» (καθαρή), με πρωταγωνίστρια
την Κινέζα σταρ Μάγκι Τσανγκ. Αρχίζει από το Παρίσι, την ηρωίνη και τους ροκ
σταρ και καταλήγει… στο μικρό σπίτι μέσα στο λιβάδι και τον Καναδά.

Δηλαδή. H κοπελιά μουσικού παραγωγού, που πεθαίνει βουτηγμένος στην ηρωίνη,
μπλεγμένη κι αυτή στα ναρκωτικά, χάνει την κηδεμονία του μοναδικού παιδιού
της, η οποία στη συνέχεια ανατίθεται στους γονείς τού νεκρού. Έτσι μόνη, χωρίς
φίλους και δουλειά, προσπαθεί από τη μια να επιβιώσει δουλεύοντας σε
οτιδήποτε, σαν να αρχίζει από την αρχή, και από την άλλη να ξεκολλήσει από τα
ναρκωτικά, ώστε να ξανακερδίσει το αγοράκι της και αμφότεροι να ζήσουν
κανονικά!

«Καθαρή». Τόση προσπάθεια, τόσος κόπος, τέτοια σκηνοθεσία, για μια συνηθισμένη ιστορία

H σκηνοθεσία μονόχνοτη και μονοδιάστατη, καταλήγει σε άσκηση ύφους ενός παλιού
ροκά. Μιμείται το «νέο», αλλά η ιστορία είναι παλιά. Μιμείται το
«πρωτοποριακό», αλλά η κατάληξη είναι τόσο συμβατική όσο οποιαδήποτε
αμερικανιά. Μοιάζει ασυνήθιστη αλλά την έχουμε από νεώτερους και καλύτερους
ξαναδεί. Έτσι το κέντρο βάρους μετατίθεται από την ουσία στα δευτερεύοντα.
Δηλαδή, αντί για σκηνοθεσία έχουμε εξαιρετική φωτογραφία από τον Ερίκ Γκοτιέ.
Αντί για σενάριο, ιδιαίτερη μουσική από υπογραφές επιπέδου ενός Μπράιαν Ίνο
και ενός Τρίκι. Όπως συμβαίνει με τη «νουβέλ» κουζίνα, καλλιτεχνικά
αραβουργήματα τα πιάτα, ατμοσφαιρική η κουζίνα, αλλά το δείπνο μισή
κουτσουλιά!

Επιστροφή στις ρίζες

Συμβαίνει και στις καλύτερες των οικογενειών. Αφού πρώτα έσκισε με το
«Cadjo dilo», κάνοντας τους… ασπρουλιάρηδες να παραμιλούν, βλέποντας και
χορεύοντας με ευτυχισμένους Αθίγγανους, στη συνέχεια ο Τονί Γκατλίφ (στη
λήγουσα λόγω Γαλλίας) εφόρμησε επί τα αυτά, επαναλαμβανόμενα και γραφικά. Δώσε
και μένα μπάρμπα.

«Εξόριστοι». Επιστροφή στις (μουσικές) ρίζες

Τελευταίος προορισμός το Αλγέρι διά μέσου υπαίθρου Γαλλίας και Ισπανίας, σε
μια ταινία που μοιάζει με μουσική περιοδεία και που φέρει τον τίτλο
«Εξόριστοι» (Exils), όπου ο Ζανό (Ρομέν Ντουρί) και η Νεμά (Λουμπνά Αζαμπάλ)
αποφασίζουν να φύγουν από το Παρίσι και να επανέλθουν στις ρίζες, δηλαδή στους
ίδιους Τσιγγάνους. H συνέχεια θυμίζει στιγμιότυπα από ταξιδιωτικές εντυπώσεις
υπό τη συνοδεία κρουστών και αυθεντικών ρυθμών. Ενδιαμέσως χρησιμοποιούν
λεωφορεία, αραμπάδες, πλοία, τρένα, φορτηγά και τα… πόδια. Και
απελευθερωμένοι υποκύπτουν στους πειρασμούς. Εν ολίγοις επιστροφή στη φύση,
στους προγόνους, στις ορμές. Με επίγραμμα την ακόλουθη συνοπτική και τόσο
γοητευτική ιδεολογία: Όσοι μάς έχουν εγκαταλείψει επιστρέφουν πάντα σε μας.
Στους προγόνους μπορεί, στον Γκατλίφ ποτέ. Είναι τόσο επιτηδευμένα ελεύθερο
και ανέμελο, όσο το χασάπικο των κολεγιόπαιδων σε κουτούκι του Μοσχάτου!

Ζαχαρωμένη κομεντί

«First daughter» του Φόρεστ Γουιτάκερ. Περίπου σαν χαζοχαρούμενο επεισόδιο
ζαχαρωμένης κομεντί. Όπου η κόρη του πλανητάρχη αποφασίζει να ζήσει σαν κοινός
θνητός. Έλα! Όπως πάνε, μην αμφιβάλλετε. Σε λίγο θα πουλάνε ως ταινία τις
περισκελίδες του Μπους και τις ζαρτιέρες της πρώτης κυρίας!

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Million dollar baby»

Σεναρίου: Πολ Χάγκις (baby)

Γυναικείας ερμηνείας: Χίλαρι Σουάνκ (το… baby)

Σκηνοθεσίας: Κλιντ Ίστγουντ (προπονητής του baby)

B’ ανδρικού ρόλου: Μόργκαν Φρίμαν (γυμναστής του baby)

Στατιστικής: «Kinsey ας μιλήσουμε για σεξ»

Περιοδείας: «Εξόριστοι»

Απεξάρτησης: «Καθαρή»

Προπαγάνδας: «First daughter»