Σαίξπηρ με… άλλο μέτρο

Άκης Σακελλαρίου (Δούκας Βικέντιος): «Θα μπορούσα να κάνω μια σύγκριση του ρόλου του Δούκα με τον Γιώργο Παπανδρέου. Που δεν τον γνωρίζω αλλά, σύμφωνα με την εικόνα που δίνει, αφότου ανέλαβε την ηγεσία ψάχνεται ακόμα, θέλει να είναι καλός με όλους, να κρατήσει την πιο ανθρώπινη πλευρά του, με αποτέλεσμα κάποιες φορές να του τραβάνε το χαλί κάτω από τα πόδια» (εδώ με τον Κώστα Μπερικόπουλο)

Ελάχιστα παιγμένο στην Ελλάδα έργο: «Με το ίδιο μέτρο» του Σαίξπηρ. Σε λίγες
ημέρες ανεβαίνει στην «Πόρτα» της Ξένιας Καλογεροπούλου, στο πλαίσιο του
φετινού «κύκλου» με τρία από τα ολιγοπαιγμένα έργα του Σαίξπηρ που οργανώνει
το «Θέατρο του Νότου», με το οποίο συμπράττει φέτος η «Πόρτα», σε σκηνοθεσία
του Θωμά Μοσχόπουλου.

«Δεν είναι τυχαίο ότι το έργο δεν ανέβαινε», λέει ο σκηνοθέτης.
«Διαδραματίζεται σε πορνεία και σε φυλακές και δεν είναι ούτε ξεκάθαρη κωμωδία
ούτε ξεκάθαρη τραγωδία, πράγματα που δεν συμβάδιζαν με την καθησυχαστική ηθική
και λογική της κοινωνίας που ανέδειξε τα έργα του Σαίξπηρ. Όλα τα λεγόμενα
“προβληματικά” του έργα δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή. Ούτε το “Τρωίλος και
Χρυσηίδα”. Επιπλέον, στο “Με το ίδιο μέτρο” ο Σαίξπηρ ανοίγει θέματα που δεν
τα κλείνει, ανατρέπει συνεχώς την ψυχολογία των ηρώων του, τους θετικούς τους
εμφανίζει τελικά αρνητικούς, στους αρνητικούς δίνει πάρα πολλά ελαφρυντικά –
μια ρευστότητα που δυσκολεύει τη σκηνοθετική ερμηνεία. Δεν μπορείς να έχεις
απόλυτες απόψεις για το έργο αυτό».

Σε μια φανταστική Βιέννη ο δούκας Βικέντιος αφήνει ξαφνικά την εξουσία σε έναν
«αναπληρωτή», τον αδέκαστο Άγγελο, ζητώντας του «να σφίξει τα λουριά» των
υπηκόων του μια και τα ήθη έχουν χαλαρώσει εντελώς, και αποσύρεται.
Μεταμφιεσμένος σε καλόγερο κυκλοφορεί, όμως, στην πόλη παρακολουθώντας τη ζωή
των ανθρώπων. Πρώτο «θύμα» της αυστηρής εφαρμογής των νόμων από τον Άγγελο,
ένας νέος που έχει εγκαταλείψει την κοπέλα του χωρίς να την παντρευτεί. H
αδελφή του νέου, η Ισαβέλλα, δόκιμη μοναχή, προσφεύγει στον Άγγελο για να του
ζητήσει χάρη. Εκείνος της ζητάει ερωτικά ανταλλάγματα. Ο Δούκας επεμβαίνει,
τον ανατρέπει και επιστρέφει στην εξουσία ζητώντας από την Ισαβέλλα να γίνει
γυναίκα του: αυτή είναι η ιστορία του έργου.

«Πιστεύω στην πρόκληση, αλλά μόνον όταν έχει κάποιο στόχο», λέει ο σκηνοθέτης Θωμάς Μοσχόπουλος

«Δαιδαλώδες, καφκικό, έντονα κωμικό, αλλά μαύρα κωμικό», το χαρακτηρίζει ο
σκηνοθέτης. «”Αντανακλά” την πολιτικά ανήσυχη εποχή του. Το “μοτίβο” όμως που
“παίζει” συνέχεια, είναι ότι δεν μπορούμε να κατηγορούμε τον άλλο για πράγματα
που οι ίδιοι, πρώτοι απ’ όλους, πράττουμε. Προβάλλοντας με ευκολία στον άλλο
το κακό χωρίς να το αναγνωρίζουμε στον εαυτό μας. Αυτή είναι η βασική
προβληματική του έργου. Ο Σαίξπηρ περνάει όλους τους χαρακτήρες από “ψιλό
κόσκινο” – δεν υπάρχει τίποτα το καθησυχαστικό. Ακόμα και το χιούμορ του είναι
σκληρό, κυνικό, σαρκαστικό. Καθόλου ανάλαφρο. Ένας σημαντικός φιλόλογος, ο
Μπλουμ, θεωρεί το έργο, μαζί με τον “Μακμπέθ”, από τα πιο μηδενιστικά της
δυτικής λογοτεχνίας».

«Δεν έχω κάποια δική μου άποψη ισχυρότερη από τις παραμέτρους που θέτει το
ίδιο το έργο», εξηγεί ο Θωμάς Μοσχόπουλος. «Οπτικά το τοποθετούμε σε ένα πιο
σύγχρονο πλαίσιο. Μιας συντηρητικής, νεοπουριτανικής κοινωνίας που πιστεύω ότι
είναι η δική μας και η οποία, όμως, ταυτόχρονα συντηρεί όλη τη διαφθορά ώστε
να φαίνεται ως μια κοινωνία που “καθαρίζει τη διαφθορά”. Χωρίς αυτή η
τοποθέτηση να σημαίνει ότι υπάρχει η διάθεση να αλλάξουμε την πλοκή ή τις
σχέσεις. Το άλλο με το οποίο βρίσκω να υπάρχει σχέση με το σήμερα είναι ο
αόρατος έλεγχος, ο “μεγάλος αδελφός” που υπάρχει και στο έργο.

Εξάλλου ο Σαίξπηρ ό,τι του αρέσει το βάζει στα έργα του. Είναι λίγο σαν ένας
εξαιρετικά ευαίσθητος και ποιητικός Σπίλμπεργκ! Γίνεται, ώρες-ώρες, σχεδόν
χυδαία εμπορικός. Αισθάνεσαι πως κάνει ό,τι μπορεί για να αρέσει σε ένα όσο
γίνεται πιο μεγάλο κοινό. Αλλά αυτό, με μια πρωτόγονη δύναμη από κάτω. Ένας
ιδανικός συνδυασμός…».

Από τις φωτογραφίες της παράστασης που βλέπω, με τους τραβεστί, υποθέτω ότι θα
δούμε κάτι επιθετικά τολμηρό…

«Όχι περισσότερο απ’ όσο είναι το κείμενο. Δεν υπάρχει τίποτα πιο
προβοκατόρικο από το ίδιο το έργο. Έχει έναν ερωτισμό αλλά… βαθιά
συντηρητικό. Είναι πολύ αθώο να ξέρουμε ότι στην πόλη υπάρχει μια περιοχή στην
οποία είναι κλεισμένες οι πουτάνες – ένα γκέτο. H δυσκολία είναι να
ανακαλύψουμε ότι κι εμείς, μέσα μας, πουτάνες είμαστε. Ότι κι εμείς
εκπορνευόμαστε με χιλιάδες τρόπους. Από την άλλη, για το “τραβεστί” στοιχείο,
δεν υπάρχει, ούτως ή άλλως, στον Σαίξπηρ; Όλοι οι γυναικείοι ρόλοι από άνδρες
δεν παίζονταν τότε;».

Μα τέτοια εγκράτεια;

Άννα Μάσχα: «H Ισαβέλλα θέλει να είναι καλή, αλλά δεν θα μπορούσα να τη
χαρακτηρίσω πνεύμα του καλού. Σαν να μη χρειάζεται να ψάξω να βρω γιατί κάνει
αυτά που κάνει. Τα κατανοώ. Το μόνο που μου είναι δύσκολο να κατανοήσω είναι η
εγκράτειά της, η αποχή της, η φοβία της σχετικά με το σεξ που κυριαρχεί στο
έργο – η αντίληψη ότι το σεξ είναι ο σατανάς».

Αυτό θα πει υποκρισία

Γιάννης Νταλιάνης: «Είναι ένας αντιφατικός χαρακτήρας σε ένα αντιφατικό
έργο ο Άγγελος. Κρύβει έναν ακραίο ερωτισμό μέσα από μια λιτότητα, μια εμμονή
στη δικαιοσύνη, μια λατρεία στους τύπους. Δεν είναι, πάντως, ούτε υποκριτής
ούτε “ο κακός του έργου”. Κι αν υποκρίνεται, υποκρίνεται και στον ίδιο του τον
εαυτό».

H ταυτότητα

Μετάφραση: Άννα Μάσχα – Γιάννης Νταλιάνης

Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος

Σκηνικά – κοστούμια: Έλλη Παπαγεωργακοπούλου

Μουσική: CotiK

Παίζουν: Γιώργος Γλάστρας, Θανάσης Δήμου, Άννα Καλαϊτζίδου, Βασίλης
Καραμπούλας, Άννα Μάσχα, Βασίλης Μαυρογεωργίου, Κώστας Μπερικόπουλος, Γιάννης
Νταλιάνης, Αργύρης Ξάφης, Ιωάννα Παππά, Σωκράτης Πατσίκας, Δημήτρης Πλειώνης,
Άκης Σακελλαρίου

INFO

Στην «Πόρτα» (Μεσογείων 59, τηλ. 210-77.11.333) από 5 Φεβρουαρίου. Εισιτήρια:
22, (φοιτητικό) 16 ευρώ.