H κληρονομιά του Aϊνστάιν

«Αν οι νόμοι των Μαθηματικών αναφέρονται στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία βεβαιότητα και αν είναι βέβαιοι δεν έχουν αντίκρυσμα στην πραγματικότητα», έλεγε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν

Πριν από εκατό χρόνια, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν άλλαξε την πορεία της Φυσικής
αναπτύσσοντας τη Θεωρία της Σχετικότητας. Σε ηλικία 26 ετών, ο νεαρός φυσικός
αμφισβήτησε όλες τις τότε σταθερές της επιστήμης του προσπαθώντας να απαντήσει
στο μεγαλύτερο ερώτημα όλων, περί Θεού και δημιουργίας του Σύμπαντος.

Με αφορμή την ιστορική αυτή επέτειο, αλλά και τα 50 χρόνια από τον θάνατό του,
το 2005 είναι το Έτος Αϊνστάιν. Την ίδια στιγμή που πολλά βρετανικά
πανεπιστημιακά Τμήματα Φυσικής κλείνουν οριστικά, καθώς η επιστήμη θεωρείται
πλέον «ξεπερασμένη», όπως γράφουν οι «Sunday Times», οι φυσικοί βρίσκουν την
ευκαιρία να περάσουν στην αντεπίθεση. Και χρησιμοποιώντας ως πρότυπο τον
διάσημο συνάδελφό τους, θέλουν να αποδείξουν πως η Φυσική εξακολουθεί να
παίζει τον δικό της σημαντικό ρόλο στην κατανόηση του κόσμου μας και ότι όσα
είχε πει έχουν πρακτική εφαρμογή στη ζωή μας -αν και δεν ισχύει για όλους τους
προβληματισμούς του για το Σύμπαν και τον Θεό. Σ’ αυτό το σημείο στέκονται οι
φυσικοί με αφορμή και τον εορτασμό του Έτους Αϊνστάιν.

Μέχρι τον θάνατό του, ο Αϊνστάιν πάλευε να αναπτύξει τη δική του θεωρία για να
εξηγήσει τα πάντα χρησιμοποιώντας επιστημονικές ιδέες τις οποίες όλοι οι
υπόλοιποι συνάδελφοί του απέρριπταν. Λίγο πριν φέρει τα πάνω κάτω (το 1915 με
τη Θεωρία της Γενικής Σχετικότητας), έκανε ό,τι έκανε μόνος του. Στον ελεύθερό
του χρόνο με δικά του χρήματα. Στα 26 του, ήταν ένας απλός υπάλληλος στη
Βέρνη, μια που κανένα πανεπιστήμιο δεν τον είχε δεχτεί. Ήταν άλλωστε πολύ
κακός στα Μαθηματικά, εκεί που οι μεγάλοι φυσικοί συνήθως διαπρέπουν. Αυτό
τους κάνει να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα από κάτω προς τα πάνω. Ξεκινούν
δηλαδή από τους αριθμούς για να φτάσουν στη μεγάλη θεωρία.

Ο Αϊνστάιν είχε αντίθετη προσέγγιση. Ο προσωπικός του αγώνας είχε σχέση με τον
Θεό. H σκέψη του ξεκινούσε από πάνω και πήγαινε προς τα κάτω δουλεύοντας τις
λεπτομέρειες. Θέτοντας τα σωστά ερωτήματα, έφτασε στο συμπέρασμα ότι η
ταχύτητα του φωτός ήταν η σταθερά του σύμπαντος. Όλα τα άλλα, ακόμα και ο
χρόνος, ήταν σχετικά με την θέση και την ταχύτητα του παρατηρητή.

Επιστροφή στην «κοσμολογική σταθερά»

Το 1929, μία νέα εργασία του Αϊνστάιν βρήκε θέση στη βιτρίνα του λονδρέζικου
πολυκαταστήματος Σέλφριτζες. Το έβλεπαν ως κάτι ιερό, ως ένα μήνυμα από τον
θεό της φυσικής. Εκείνη όμως η εργασία, όπως και καθετί που έγραψε μετά το
1915, απορρίφθηκε από τους συναδέλφους του. Σύμφωνα με εκείνη τη θεωρία ο
Αϊνστάιν πίστευε πως το Σύμπαν ήταν όμορφο, κατανοητό και απλό. Έτσι, όπως το
είχε φτιάξει ο Θεός. Το πρόβλημα ήταν ότι η ίδια η επιστήμη του οδηγούσε στην
άρνηση αυτής της πιθανότητας. Και το πρώτο πρόβλημα ήταν ότι το Σύμπαν δεν
συστέλλεται, όπως θα «έπρεπε» κάτω από την πίεση της βαρύτητας. H λύση που
βρήκε ήταν μια «κοσμολογική σταθερά», μία απωθητική δύναμη που ορθώνει
ανάστημα ενάντια στη βαρύτητα. «Σταθερά» την οποία στη συνέχεια απέρριψε.
Σήμερα η Φυσική έχει επιστρέψει στην ίδια ιδέα. Ίσως δηλαδή να υπάρχει αυτή η
δύναμη. Και οι επιστήμονες αρχίζουν να λαμβάνουν πάλι υπόψη τους το έργο του.

Δίχως τις θεωρίες του…

Δεν θα είχαμε τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές (οι ημιαγωγοί και τα
μικροτσίπ βασίστηκαν στην κβαντο-θεωρία του)

Δεν θα είχαμε τον μαγνητικό τομογράφο (βασίστηκε στον πυρηνικό
μαγνητικό συντονισμό)

Δεν θα είχαμε την ακτινοθεραπεία κατά του καρκίνου (βασίζεται στον
επιταχυντή υποατομικών σωματιδίων)

Το σύστημα παγκόσμιου εντοπισμού θέσης, GPS, θα μας έστελνε μακριά από τον
προορισμό (καθώς αναγνωρίζει τη σχετική κίνηση του δορυφόρου που δίνει
σήμα στο σύστημα πλοήγησης, με βάση το σταθερό σημείο αναφοράς)

Τα αεροπλάνα δεν θα «έβρισκαν» το αεροδρόμιο (η σχετική κίνηση του
αεροπλάνου προϋποθέτει ρυθμίσεις, με άξονα το σταθερό σημείο από το οποίο
εκπέμπεται το σήμα -πύργος ελέγχου)