Kαθημερινά, με τη δύναμη της τέχνης

Τα καλλιτεχνικά ημερολόγια συνταιριάζουν τα ενδιαφέροντα κορυφαίων καλλιτεχνών, μουσείων και επιχειρήσεων. Φωτογραφία από την έκθεση (Μουσείο Μπενάκη) των έργων που ο Σωτήρης Σόρογκας φιλοτέχνησε για την ΑΓΕΤ Ηρακλής

Το εικαστικό ξεκίνημα της νέας χρονιάς δεν σημαδεύεται κάθε χρόνο από τις
εκθέσεις – δειλές ακόμα – όσο από τα καλλιτεχνικά ημερολόγια. Επιτραπέζια ή
επίτοιχα, στολισμένα με εικόνες από το έργο ζωγράφων και με χώρο για τις
σημειώσεις της κάθε ημέρας – χρηστικές ή αμήχανης γραφής – προορίζονται να μας
συντροφεύουν σε ολόκληρο το έτος που ξεκίνησε. Από εκδοτική άποψη, είναι ένα
παραδοσιακό είδος που κάποτε ήταν στην ειδικότητα της Εκκλησίας, αλλά στις
ημέρες μας τα ανέλαβαν τα μουσεία, οι εκδότες και οι επιχειρήσεις από μόνες
τους είτε ως χορηγοί.

Από την «Καλημέρα» στον Γ. Τσαρούχη: Ο επικοινωνιακός πειρασμός είναι μεγάλος
και ουσιαστικός για τον τομέα δημοσίων σχέσεων των επιχειρήσεων, αφού
πρόκειται για ένα προϊόν το οποίο συντροφεύει τον αποδέκτη του για 365 ημέρες
και πολλές ώρες καθημερινά. Ανάλογο ενδιαφέρον έχουν, βέβαια, και οι
καλλιτέχνες και πράγματι τα καλλιτεχνικά ημερολόγια έπαιξαν έναν σπουδαίο ρόλο
στη μεταπολεμική Ελλάδα ως προς την καθιέρωση πολλών ζωγράφων μας, ακόμη και
της ίδιας της τέχνης, σε εποχές ιδίως που ούτε τηλεόραση λειτουργούσε ούτε ο
Τύπος είχε πολλές πολλές εικόνες. Ο περισσότερος κόσμος έτσι πρωτόμαθε τον Σ.
Βασιλείου, τον Γ. Τσαρούχη, τον Γ. Μόραλη, τον Π. Τέτση και τους άλλους
κλασικούς του 20ού αιώνα και τους αγάπησε, κορνιζάροντας τέτοιες σελίδες
ημερολογίων στους τοίχους, αντικαθιστώντας την πατροπαράδοτη «Καλημέρα».

H άκρως ενδιαφέρουσα αυτή ιστορία ακόμη δεν έχει μελετηθεί όσο της αξίζει, ο
Γ. Κάσδαγλης του MIET ετοίμαζε μια έκδοση για τα ημερολόγια των Τραπεζών, αλλά
δεν πρόλαβε, δυστυχώς, και αυτό εδώ το κείμενο είναι μάλλον η πρώτη ιστορική
αναδρομή στο θέμα. Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί, επίσης, ότι χάρη σ’ αυτά τα
ημερολόγια σχηματίστηκαν και αρκετές συλλογές, οι πρώτες εταιρικές συλλογές
έργων τέχνης (corporate collections) στην Ελλάδα, περιλαμβάνοντας τα
καλλιτεχνικά έργα που γίνονταν αποκλειστικά για τα ημερολόγια της κάθε
περίπτωσης. Ανάμεσα σ’ αυτές ξεχωρίζουν της Εθνικής Τράπεζας και της Alpha –
που απορρόφησε και την εξαιρετική συλλογή χαρακτικών-σχεδίου της Ιονικής –
και, βέβαια, της ΑΓΕΤ Ηρακλής.

Σε αυτήν την τελευταία οφείλουμε να σταθούμε με ιδιαίτερη ευλάβεια, όχι μόνο
επειδή αποτελεί την αφορμή της σημερινής αναφοράς, με την έκδοση-έκθεση στο
Μουσείο Μπενάκη, αλλά επειδή είναι εκείνη η οποία εγκαινίασε ουσιαστικά αυτόν
τον σύγχρονο τρόπο επικοινωνιακής διασύνδεσης της τέχνης με τις ελληνικές
επιχειρήσεις και μάλιστα πολύ νωρίς, στα πρώτα χρόνια του 1950.

Ήταν μια εμπνευσμένη πρωτοβουλία, διεθνώς πρωτοποριακή – ούτε καν η περίφημη
Deutsche Bank είχε συλλογή τότε ούτε, βέβαια, οι δικοί μας επιχειρηματίες K.
Φιλίππου, Δ. Δασκαλόπουλος ή Δ. Ιωάννου.

Πίσω από τις επιχειρηματικές αποφάσεις της ΑΓΕΤ Ηρακλής υπήρχαν, ωστόσο, και
άνθρωποι της τέχνης – και μάλιστα κορυφαίοι: ο ίδιος ο Μαρίνος Καλλιγάς,
Διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης και στενός φίλος του Θ. Τσάτσου, συλλέκτη
και βασικού μέτοχου της μεγάλης εταιρείας τσιμέντων, όπως και ο μεγάλος
ζωγράφος μας, Νικόλαος Χατζηκυριάκος-Γκίκας.

Έκκληση ανασυγκρότησης: Για το 2005, τις σελίδες στολίζουν έργα του Σωτήρη
Σόρογκα με θέμα το Λαύριο και τεχνοκριτικοί πρόλογοι των A. Δεληβορριά και M.
Λαμπράκη-Πλάκα. H σύζευξη έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον. Ο δημοφιλής ζωγράφος
απεικονίζει με τον ιδιότυπο τρόπο του εικόνες μνήμης από την «πάλαι ποτέ
διαλάμψασα» βιομηχανική περιοχή, περιτριγυρισμένες από εκείνο το λευκό φόντο
που φωτίζει σαν φωτοστέφανο το κεντρικό θέμα. Εμμέσως πλην σαφώς, η φθορά του
χρόνου και ο κόσμος της εργασίας παίρνουν αγιολογικές διαστάσεις, τιμώνται
αλλά και προβάλλονται σαν στοιχεία άξια ανάστασης. Κλεισμένα παράθυρα και
πόρτες μοιάζουν να ζητούν από τον θεατή να τα ξανανοίξει, σκουριασμένα
μηχανήματα και φουγάρα να τα ξαναβάλει μπρος και αραγμένα καΐκια έναν
καινούργιο χρήστη. Έκκληση ανασυγκρότησης με ευρύτερες σημασίες και, πάντως,
μήνυμα θετικό για τις δύσκολες ημέρες.

INFO

Σωτήρης Σόρογκας, «Σημειώσεις από το Λαύριο», Οι πίνακες του Ημερολογίου 2005
της ΑΓΕΤ Ηρακλής. Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1, τηλ.: 210-3671.000), μέχρι 23 Ιανουαρίου.