Δημοκρατία on camera

Κυριακή 8 μ.μ.: H Ελλάδα καρφωμένη στους δέκτες

Εκθαμβωτική η συνάντηση τηλεόρασης και πολιτικής. Είναι οι στιγμές κατά τις
οποίες το τηλεοπτικό μέσο δικαιώνεται και η πολιτική δείχνει να συντονίζεται
με ένα από τα κορυφαία αιτήματα της Δημοκρατίας, τη διαφάνεια.

H ανακοίνωση του ονόματος του υποψηφίου για το αξίωμα του Προέδρου της
Δημοκρατίας έγινε για πρώτη φορά on camera. Την ώρα της έναρξης των δελτίων
ειδήσεων των μεγάλων καναλιών. Τη στιγμή που πλήθος φημολογιών, που
συζητιόνταν στα τηλεπαράθυρα, είχαν κορυφώσει το ενδιαφέρον, αλλά είχαν
προετοιμάσει και το έδαφος για την εντυπωσιακή στιγμή. Φυσικά έως την
τηλεοπτική βαρυσήμαντη ανακοίνωση υπήρξαν συνεννοήσεις και διεργασίες. Το
άκρως θεαματικό στοιχείο της έκπληξης, ωστόσο, αποδεικνύει πως οι πιο
τηλεοπτικές στιγμές της δημοκρατίας μας είναι αυτές που καταστρώνονται
κεκλεισμένων των θυρών.

Ανέκαθεν η πολιτική σκηνή χαρακτηριζόταν από τέτοιου είδους
κινήσεις-σκηνοθετικά ευρήματα, που έρχονταν να δώσουν τέλος σε μια μακρά
αναμονή, σε ένα όργιο φημών ή άλλα προβλήματα, συνήθως σοβαρότατα της
πολιτικής σκηνής, στρέφοντας το μιντιακό ενδιαφέρον σε αυτές.

Κινήσεις συμβολικές και ως εκ τούτου περισσότερο τηλεοπτικές από οποιαδήποτε
άλλη πολιτική απόφαση. H στιγμή απρόσμενη, ουδείς γνώριζε τον χρόνο. Το όνομα
του Κάρολου Παπούλια δεν βρισκόταν στις πρώτες θέσεις του «καταλόγου» που
καθημερινώς ανακοινωνόταν σαν ένα μιντιακό παιχνίδι της κολοκυθιάς. H μέθοδος
ανακοίνωσής του προσδίδει ιδιαίτερη αίγλη τόσο στο πρόσωπο εκείνου που το
ανακοινώνει, εν προκειμένω του ίδιου του Πρωθυπουργού, ο οποίος εμφανίζεται
απόλυτος πρωταγωνιστής της στιγμής, μπροστά στις κάμερες, να «επικοινωνεί»
κατευθείαν με το κοινό-ψηφοφόρους, αλλά και στο πρόσωπο του επιλεγμένου
υποψηφίου.

Ύστερα από τις θεαματικές συζητήσεις για το όνομα εκείνου που θα
εκπροσωπεί τον ύπατο θεσμό του πολιτεύματος, έρχεται το θεαματικότερο
επεισόδιο, με το στοιχείο της θεατρικής έκπληξης, η ανακοίνωση «μπροστά στον
λαό».

Οι μελετητές του θεάματος της πολιτικής λένε πως αυτό δεν είναι ένα απλό
«σκηνικό», αλλά είναι πλέον ο τρόπος άσκησης πολιτικής, για την ακρίβεια
άσκησης της πολιτικής κυριαρχίας στην εποχή μας. Αυτό που εμφανίζεται ως
«σκηνικό» είναι οι όροι με τους οποίους επιβάλλονται οι πολιτικές αποφάσεις.

Με τον ίδιο on camera τρόπο είδαμε πριν από μερικούς μήνες να αποχωρεί από την
εξουσία της προεδρίας του ΠΑΣΟΚ ο κ. Κώστας Σημίτης. Ανεξαρτήτως από το αν οι
πολιτικοί είναι φωτογενείς, δηλαδή συμμετέχουν στο θέαμα ή αποφεύγουν τους
όρους του, όπως ο τότε πρωθυπουργός, παραμένουν αναπόσπαστο μέρος του και
είναι μέσω αυτού που εκπληρώνουν την πολιτική τους.

Το θέμα δεν είναι να χαρακτηρίσουμε «καλό» ή «κακό» τον τρόπο της
τηλεοπτικής κάμερας, που ορίζει τη νέα «γλώσσα» της πολιτικής κυριαρχίας, αλλά
να αποκωδικοποιούμε κάθε φορά τα νέα δεδομένα μιας δημοκρατίας που δείχνει την
ίδια στιγμή να δικαιώνεται από την τηλεοπτική διαφάνεια και να τρομοκρατείται
από την υπερβολή της.

Όπως και να έχει, κορυφαίες στιγμές της σύγχρονης πολιτικής σκηνής βρήκαν το
ειδικό τους νόημα μέσα από την τηλεοπτική προβολή τους.

H ανακοίνωση του ονόματος του υποψηφίου για την Προεδρία της Δημοκρατίας
απέκτησε επιπλέον πολιτική σημασία από την αρμόζουσα σε μία τυπική συμβολική
θέση από τη στιγμή που ενισχύθηκε με το ενδεχόμενο εκλογών – σε περίπτωση
ασυμφωνίας των δύο μεγάλων κομμάτων -, αλλά και με το ενδεχόμενο τριγμών στο
εσωτερικό των κομμάτων, που σημαίνει με πολύ πιο βαθιές και ουσιαστικές
πολιτικές εξελίξεις από όσες το Σύνταγμα επιφυλάσσει για τις αρμοδιότητες του
ίδιου του θεσμού.

Θεαματική «λύση του δράματος»

Σε μία εποχή κατά την οποία τα προβλήματα της καθημερινότητας
αναδεικνύονται με ιδιαίτερη ένταση, η τηλεοπτική τους αναπαράσταση διαμορφώνει
κλίμα ζοφερό και η επιβίωση μοιάζει σκοτεινό τούνελ χωρίς διέξοδο, οι
«προφητείες» για το ποιος θα προταθεί ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας πρόσθεταν
τόνους ανησυχίας σε ένα ήδη αναστατωμένο πολιτικό σκηνικό.

Με άλλα λόγια, τα σύμβολα και οι συμβολισμοί της πολιτικής αποκτούν το
βάθος που η μιντιακή τους προβολή τούς προσδίδει. Και η ανακούφιση από το
φινάλε τουλάχιστον του κύκλου επεισοδίων που διαμόρφωσαν κλίμα αναμονής δεν
μπορεί παρά να έρχεται ως αποτέλεσμα μιας θεαματικής τηλεοπτικής στιγμής που
εκτονώνει, ακριβώς όπως στο θέατρο η λύση του δράματος. Αποτελεί πλέον ένα
είδος «φετίχ» του πολιτικού θεάματος αυτή η τηλεοπτική «κορύφωσή» του σε
κρίσιμες στιγμές, που φυσικά πυροδοτεί νέο κύκλο επεισοδίων.