Aτομική έκφραση και συλλογικές εικόνες

Από την έκθεση-αφιέρωμα «Αυστηρώς Κατάλληλλον» που ανιχνεύει τη σχέση ζωγραφικής – κινηματογράφου (έργο της N. Σαμαρά)

Ένα είναι βέβαιο, προς το παρόν, για τον πολιτισμό των ημερών μας: ότι ποτέ ώς
τώρα οι άνθρωποι όλου του πλανήτη δεν μοιραζόντουσαν τόσες πολλές κοινές
εικόνες – από την τηλεόραση, από το σινεμά, από τα έντυπα, από το Διαδίκτυο. H
εξέλιξη που άρχισε στο τέλος του 18ου αι. – όταν εφευρέθηκαν η λιθογραφία και
η φωτογραφία – επιταχύνθηκε στον 20ό αι. και κορυφώνεται στις ημέρες μας.
Ταυτόχρονα, αυτή η επέκταση του «κοινού εδάφους οπτικών εμπειριών»
ακολουθείται κατά πόδας και με αγωνιστικότητα από την άλλη, την εναλλακτική
άποψη: τη φωνή των καλλιτεχνών που προτείνουν αν όχι μια προσωπική,
εναλλακτική εικόνα του κόσμου, τουλάχιστον μια εξατομικευμένη επεξεργασία των
εικόνων του μαζικού πολιτισμού, μια ατομική ανθρώπινη σφραγίδα πάνω στην «από
μηχανής» κοινοτοπία.

H έκθεση «Αυστηρώς Κατάλληλον» δείχνει έργα από δεκάδες νέους ζωγράφους
– μαθητές του Γιάννη Ψυχοπαίδη στην ΑΣΚΤ – έργα φιλοτεχνημένα ως αφιέρωμα στον
κινηματογράφο. Το θέαμα είναι υψηλών αισθητικών προδιαγραφών και εντυπωσιακό
ως στήσιμο, καθώς απλώνεται στον άνετο χώρο του Βυζαντινού Μουσείου μοιάζει
στιγμές στιγμές σαν μεγάλη διεθνής έκθεση. Όλες οι τεχνοτροπίες δίνουν το
«παρών» – ζωγραφική με πινέλα, κολλάζ, βιντεοτέχνη, συναρμολογήσεις
αντικειμένων κ.ο.κ. -, ενώ στα θέματα αναγνωρίζει κανείς μια ανθολογία από τα
πρόσωπα, την ιστορία και τους προβληματισμούς της μεγάλης τέχνης του σινεμά.
Ξεχωρίσαμε πολλούς και ανάμεσά τους οι M. Αδάμης, N. Αρβανίτης, Χρ.
Γαννόπουλος, B. Θεοδωρίδης, A. Καρατζά, K. Νικολού, N. Σαμαρά, M. Χριστοφάκης.
Στον κατάλογο διαβάζουμε ένα καλά ενημερωμένο κείμενο της ιστορικού Τέχνης
κυρίας Π. Κοσμαδάκη.

Πρέπει να ομολογήσουμε ότι η επιρροή του Ψυχοπαίδη στους φοιτητές του
προκύπτει μεν εμφανής, αλλά και πολύ υγιής, από διδακτική άποψη. Είναι γνωστό
ότι ο κορυφαίος αυτός ζωγράφος έχει προβληματιστεί όσο ελάχιστοι για τα
ζητήματα του μαζικού πολιτισμού, την κοινωνιολογία της εικόνας και της
ζωγραφικής αναπαραγωγής της. Το ίδιο το έργο του επί 40 χρόνια αποτελεί ένα
διαρκές δοκίμιο εικαστικής επικοινωνιολογίας, όσο και αν κατακρίναμε από εδώ
συχνά την υπέρμετρη διανοητικότητά του. Με την έκθεση αυτή ο Ψυχοπαίδης
κρίνεται και ως δάσκαλος και είναι ευχάριστο να πιστοποιήσουμε ότι οι μαθητές
του δείχνουν ότι βοηθήθηκαν να ανιχνεύσουν καθένας κι έναν προσωπικό δρόμο.
Δεν πιστεύω ότι ο ορθολογισμός της «Σχολής της Φρανκφούρτης» επιτρέπει την
αγαπητική μέθεξη, μάλλον ο Ψυχοπαίδης «ζει» τη σωκρατική μαιευτική, κι εμείς
χαιρόμαστε το δημιουργικό αποτέλεσμα, τις νέες εικαστικές φωνές με
προσωπικότητα, με πρώτη ύλη από τον κινηματογράφο.

«Διδάσκοντας την Τέχνη» – H Ιστορία της ΑΣΚΤ μέσα από το έργο των
Δασκάλων της 1840 – 1974, λέγεται η προσεγμένη έκθεση και έκδοση που
επιμελήθηκε ο ιστορικός Τέχνης κ. Νίκος Δασκαλοθανάσης. Δεν προσθέτει μεν
ευρήματα στη δεδομένη βιβλιογραφία (τα βιβλία του K. Μπίρη και της «Άποψης»),
ταξινομεί όμως ιστορικά το υλικό του και ανιχνεύει τους κοινωνικούς όρους της
εξέλιξης της ΑΣΚΤ από τότε που την ίδρυσε η Δούκισσα της Πλακεντίας, φέρνοντας
από τη Γαλλία τον Μπονιρότ, μαθητή του Εγκρ. Μερικά περαιτέρω ερωτήματα όμως
δεν υπήρχε τρόπος να τεθούν: Γιατί π.χ. ο έντονα συλλογικός, εφαρμοσμένος και
χρηστικός ρόλος της διδακτικής φιλοσοφίας Σχολής στην αρχή της κατέληξε
βαθμηδόν σε μια πιο ιδιωτική κατεύθυνση; Γιατί ο ρόλος του καθηγητή
εξακολουθεί να δίνει κύρος και επαγγελματική καταξίωση, ακόμη και στους πιο
επαναστατικούς καλλιτέχνες μας;

Τα αρχειακά θέματα πάντως άρχισαν να ενδιαφέρουν την ΑΣΚΤ και αυτό είναι
αξιέπαινο.

Με παιδικό βλέμμα

Τα παιδιά του κόσμου ζωγραφίζουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες. H
καθηγητήτρια κ. Χρ. Χατζηχρήστου είναι υπεύθυνη για αυτήν την παγκόσμια
ανθολογία παιδικής ζωγραφικής – «Το Ολυμπιακό Πνεύμα μέσα απ’ τη φωνή των
παιδιών» – που φυλλομετρήσαμε με ενδιαφέρον. Το γνωστό γοητευτικό λεξιλόγιο
των παιδιών (ελεύθερο χρώμα, ανεπιτήδευτο σχέδιο, πλούσια φαντασία)
απεικονίζει δεδομένα εικονογραφικά στερεότυπα: αθλητές στο γήπεδο, σε
επιμέρους αγωνίσματα, σε βάθρα κ.ά. H έκδοση αποτελεί σημείο αναφοράς για το
μέλλον, αφού καταγράφει δείγματα ιδιαίτερων εικαστικών φωνών από δεκάδες
χώρες, σε μια εποχή όπου όλοι οι επιμέρους πολιτισμοί συγκλίνουν.

INFO

«Αυστηρώς Κατάλληλον», αφιέρωμα στον κινηματογράφο από φοιτητές της
ΑΣΚΤ (Εργαστήριο Γ. Ψυχοπαίδη), Βυζαντινό – Χριστιανικό Μουσείο, B. Σοφίας 22,
τηλ. 210-7211.027, μέχρι 28 Νοεμβρίου

«Το Ολυμπιακό Πνεύμα μέσα από τη φωνή των παιδιών» (επιμ. Χρ.
Χατζηχρήστου), Πανεπιστήμιο Αθηνών – Τομέας Σχολικής Ψυχολογίας, 2004

«Διδάσκοντας την Τέχνη» – H Ιστορία της ΑΣΚΤ μέσα από το έργο των
δασκάλων της 1840-1974, ΑΣΚΤ 2004