|
|
|
|
Με ονόματα όπως «Μωρό Αϊνστάιν» και «Έξυπνο μωρό», τα καινούργια παιχνίδια
στα ράφια των καταστημάτων είναι φανερό πως στοχεύουν στο ευαίσθητο σημείο των
γονεϊκών πόθων. Όνειρο κάθε γονιού είναι να αγγίξει το παιδί του τα όρια της
ιδιοφυΐας και οι κατασκευαστές παιχνιδιών αφήνουν να εννοηθεί πως έχουν βρει
τη μαγική φόρμουλα.
|
Οι κατασκευαστές παιχνιδιών ισχυρίζονται πως τα παιχνίδια σήμερα κάνουν τα παιδιά πιο έξυπνα. Οι ειδικοί επιστήμονες, όμως, δεν είναι καθόλου σίγουροι γι’ αυτό, αφού καμία έρευνα μέχρι τώρα δεν έχει αποδείξει κάτι παρόμοιο. Και δεν έχουν καταλήξει αν είναι πιο χρήσιμα από τις παραδοσιακές κούκλες…
|
Είναι γνωστό πλέον πως τα πρώτα τρία χρόνια στη ζωή ενός παιδιού είναι κρίσιμα
στην ανάπτυξή του. Και οι εταιρείες δεν χάνουν την ευκαιρία να λανσάρουν τα
προϊόντα τους ως ζωτικής σημασίας στη διανοητική ανάπτυξη των μικρών τους
πελατών. Οι ειδικοί όμως έχουν τις αμφιβολίες τους. Καμία έρευνα, λένε, δεν
υπάρχει που να πιστοποιεί ότι τα μοντέρνα παιχνίδια ή τα βίντεο δίνουν
προβάδισμα στα παιδιά που τα χρησιμοποιούν, έναντι όσων προτιμούν τα τουβλάκια
ή τις κούκλες.
Οι ερευνητές έχουν αποδείξει ότι κάποια παιδιά που στερούνται διανοητικών
ερεθισμάτων στα πρώτα χρόνια της ζωής τους δεν μπορούν να αναπληρώσουν το κενό
αργότερα.
Κάνουν ζημιά… Όμως, δεν μπορούν να πουν με σιγουριά ότι η αύξηση των
ερεθισμάτων κάνει τα μωρά πιο έξυπνα. Και μερικοί ειδικοί πιστεύουν ότι τα
παιχνίδια μπορεί και να κάνουν ζημιά στην ανάπτυξη γιατί εξαιτίας τους τα
παιδιά δίνουν έμφαση στην απομνημόνευση παρά στη φαντασία και τις ικανότητες
επίλυσης προβλημάτων.
«Μερικά από αυτά τα παιχνίδια είναι απόλυτα ψυχαγωγικά και κάνουν το παιδί
παθητικό παρατηρητή», εξηγεί η δρ Κάθλιν Κάιλι Γκούλι, βοηθός καθηγητή
Ψυχιατρικής στο Κέντρο Παιδικής Έρευνας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
«Πρέπει το παιδί να ασχολείται με τον κόσμο. Αν το παιχνίδι κάνει τα πάντα, αν
τραγουδά και κάνει ήχους και δείχνει φωτογραφίες, τότε το παιδί τι θα κάνει;».
Πρόκληση περιέργειας. Οι κατασκευαστές παιχνιδιών απαντούν πως βασικός
τους στόχος είναι να προκαλέσουν το ενδιαφέρον του παιδιού. «Διαλέξαμε το
όνομα Αϊνστάιν όχι γιατί είναι η παγκοσμίως διάσημη ιδιοφυΐα, αλλά γιατί είχε
μία παθιασμένη περιέργεια», λέει ο Ράσμι Τέρνερ, υπεύθυνος επικοινωνίας στην
εταιρεία Baby Einstein. «Πιστεύουμε πως αν καταφέρουμε να προκαλέσουμε την
περιέργεια του μωρού, μπορούμε να πετύχουμε θαυμάσια πράγματα».
|
Οι παιδοψυχολόγοι συμφωνούν πως τα καλύτερα παιχνίδια είναι αυτά που δίνουν χώρο στο παιδί να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του για να ασχοληθεί δραστήρια μαζί τους και δεν το περιορίζουν στην παθητική παρατήρηση.
|
Τι ισχυρίζονται. Το σίγουρο είναι πως έχει αποδειχθεί ότι το παιχνίδι
γενικά βοηθά τα παιδιά να μάθουν τον κόσμο και ότι τα μωρά που παίζουν
περισσότερο μαθαίνουν πιο εύκολα. Παρόλο που οι επιστήμονες δεν συμφωνούν ότι
κάποια παιχνίδια κάνουν τα παιδιά εξυπνότερα, στις συσκευασίες τους συχνά
αναγράφονται φράσεις όπως «ενθαρρύνει τις γνωστικές ικανότητες ή βοηθά στην
ανάπτυξη κινητικών δυνατοτήτων». Στην ιστοσελίδα της εταιρείας παιχνιδιών
LeapFrog για παράδειγμα, αναφέρεται πως ένα μουσικό παιχνίδι προσφέρει
ερέθισμα στον εγκέφαλο του νεογέννητου, ανοίγει δρόμους για μελλοντική μάθηση
και βοηθά στη μελλοντική ανάπτυξη της εγκεφαλικής ικανότητας για πολύπλοκες
μαθηματικές πράξεις.
Βάση για το μέλλον. «Ξέρουμε ότι μεταξύ της γέννας και του δεύτερου ή
τρίτου έτους παρουσιάζεται ταχεία ανάπτυξη στον εγκέφαλο», λέει ο δρ Νίκολας
Λανγκ, βοηθός καθηγητή Ψυχιατρικής και Βιοστατιστικής στο Χάρβαρντ. «Ο
εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται ύστερα από αυτό αλλά σε πολύ μικρότερο
βαθμό».
Ως αποτέλεσμα, οι γνώσεις που αποκτούνται αυτά τα χρόνια χτίζουν τη βάση για
τη μελλοντική μάθηση. «Όπως στη Φυσική, όπου δεν θα υπήρχε ο Αϊνστάιν χωρίς
τον Νεύτωνα, κάθε στάδιο στην ανάπτυξη του παιδιού βασίζεται σε ό,τι έχει
συμβεί στα προηγούμενα», εξηγεί η δρ Άλισον Γκόπνικ, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει πως ο
εγκέφαλος σταματά να αναπτύσσεται στα τρία χρόνια.
H απόλυτη στέρηση ερεθισμάτων γνωστικών στα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού
μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη βλάβη, όμως κάποια παιδιά έχουν την
ικανότητα να ανακάμπτουν ακόμα και από τις χειρότερες συνθήκες. Ορφανά από τη
Ρουμανία, για παράδειγμα, έχουν καλύψει το χαμένο έδαφος με τη βοήθεια των
νέων τους οικογενειών. Αλλά αυτό που δεν γνωρίζει κανείς είναι αν τα αυξημένα
ερεθίσματα στο ξεκίνημα της ζωής μεταφράζονται σε μεγαλύτερο σκορ IQ αργότερα.
«Δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Κάποια στιγμή οι αποδόσεις αρχίζουν να
μειώνονται», προσθέτει η Γκόπνικ.
Διαφωνούν οι ειδικοί για την κληρονομικότητα της ευφυΐας
|
Δεν έχει αποδειχθεί μέχρι τώρα ότι κάποιο συγκεκριμένο παιχνίδι βοηθά στην εξυπνάδα των παιδιών
|
Ποιο στοιχείο παίζει σημαντικότερο ρόλο στην ανάπτυξη της ευφυΐας των
μωρών; Τα γονίδια ή το περιβάλλον; Οι επιστήμονες διαφωνούν. Μία μελέτη του
2003 πάνω σε πανομοιότυπα δίδυμα και ψευδοδίδυμα έδειξε ότι η κληρονομικότητα
της ευφυΐας μπορεί να επηρεάζεται από την κοινωνική και οικονομική τάξη.
Αν το IQ ήταν αποκλειστικά θέμα γονιδίων, τότε τα πανομοιότυπα δίδυμα θα
έπρεπε να είχαν τον ίδιο βαθμό ευφυΐας μεταξύ τους, σε αντίθεση με τα
ψευδοδίδυμα, τονίζει ο δρ Έρικ Τουρκχάιμερ, επικεφαλής της έρευνας και
καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια. Το εκπληκτικό συμπέρασμα,
όμως, ήταν ότι αυτό συμβαίνει μόνο σε ευκατάστατες οικογένειες. «Στις πλούσιες
οικογένειες, τα πανομοιότυπα δίδυμα πράγματι είχαν παρόμοιο IQ. Αλλά τα παιδιά
στις φτωχότερες οικογένειες διέφεραν. Έτσι, στα πλούσια παιδιά φαίνεται πως τα
γονίδια εξηγούν τον δείκτη ευφυΐας».
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι οι γονείς σε σπίτια με υψηλότερο εισόδημα
προσφέρουν στα παιδιά τους το περιβάλλον που χρειάζονται για να αναδείξουν το
γενετικό τους υλικό. H ιδέα ότι το IQ επηρεάζεται κυρίως από τα γονίδια
«επιτρέπει στους γονείς να χαλαρώσουν», λέει ο καθηγητής, καθώς φαίνεται πως
δεν παίζει τόσο μεγάλο ρόλο η δική τους ανάμειξη. Αρκετοί, βέβαια, διαφωνούν
με αυτή τη θεωρία. Υπάρχει μία έρευνα, για παράδειγμα, που δείχνει ότι τα
μαθήματα πιάνου στους ενηλίκους ανέπτυξαν μία συγκεκριμένη περιοχή του
εγκεφάλου.
Οι ερευνητές συμφωνούν, πάντως, πως δεν έχει αποδειχθεί μέχρι τώρα ότι κάποιο
συγκεκριμένο παιχνίδι βοηθά στην εξυπνάδα των παιδιών. «Έχουμε παρατηρήσει
πολλά πράγματα για τη διαδικασία του παιχνιδιού και πώς αυτή επηρεάζει τις
γνωστικές ικανότητες των παιδιών», επισημαίνει ο δρ Μπόρις Μπέργκεν, καθηγητής
Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο. «Αλλά για το αν κάποιο
παιχνίδι ωφελεί τμήματα του εγκεφάλου, μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε.
Όπως, επίσης, δεν ξέρουμε αν το να παίζει ένα παιδί με τουβλάκια είναι
καλύτερο από το να βλέπει βίντεο ή να παίζει με τους γονείς του».
Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου
