«Γιατί δεν θα τον πενθήσω»

H φήμη του Ζακ Ντεριντά ως φιλοσόφου στους πανεπιστημιακούς κύκλους μπορεί να
γίνει αντιληπτή μόνο ως σύμπτωμα παρακμής. Καθώς ετάφη πριν από λίγες μέρες
είναι καιρός να αναρωτηθούμε μήπως οι ιδέες του, καθώς και ο μακρύς, αγχώδης
μεταμοντέρνος διανοητικός σπασμός, πρέπει να ταφούν μαζί του.

Τα γραπτά του είναι εσκεμμένα σκοτεινά και καμιά φορά φτάνουν στην
ασυναρτησία. Αλλά όταν καταλάβεις πώς να απομονώνεις την ουσία, οι ιδέες του
είναι πολύ απλές – και ολέθριες. Ο Ντεριντά πίστεψε ότι η δυτική σκέψη
προσβλήθηκε μετά τον Πλάτωνα από έναν καρκίνο που τον ονόμασε «λογοκεντρισμό».
Μπορεί κανείς να θεωρήσει ότι οι λέξεις είναι εν μέρει εργαλεία κατανόησης του
κόσμου – αλλά αυτό είναι, σύμφωνα με τον Ντεριντά, ψευδαίσθηση. Αν περιγράψω,
λόγου χάρη, τον Τσαρλς Μάνσον ως «τρελό», πολλοί θα θεωρήσουν ότι η «τρέλα»
που περιγράφω είναι κάτι αντικειμενικό που υπάρχει στον κόσμο. Ο Ντεριντά θα
έλεγε ότι η ιδέα της «τρέλας» δεν είναι κάτι το στατικό και δεν αποκτά πλήρες
νόημα παρά μόνο σε συνάρτηση με άλλες λέξεις του κειμένου.

Ο Διαφωτισμός είναι άλλη μια κενή αφήγηση, ένα γλυκό πακέτο ψευδαισθήσεων. Άρα
το όλο οικοδόμημα του πολιτισμού μας, οι πιο θεμελιώδεις όροι με βάση τους
οποίους δρούμε κάθε μέρα, αποσυντίθενται. Ελπίζουμε μόνο να εγκαταστήσουμε μια
«μεταφυσική τής παρουσίας» όπου θα προσπαθούμε να καθαρίσουμε τη σαβούρα της
γλώσσας από τα μυαλά μας προκειμένου να έχουμε κάποιες εμπειρίες άμεσες και
ανόθευτες.

Ο Ντεριντά ήταν, με λίγα λόγια, ο τρελός με το πριόνι της δυτικής φιλοσοφίας.
Προσπάθησε να πριονίσει τις βάσεις της σκέψης μας – γλώσσα, λογική και την
προσπάθεια να αφηγούμαστε μεγάλες ιστορίες για το πώς γίναμε αυτό που είμαστε.
Αλλά αν η λογική δεν είναι παρά ένα γλωσσικό παιχνίδι, τι μπορούμε να
περιμένουμε εκτός από τη βύθιση στον μηδενισμό ή τη στροφή στο υπερφυσικό
στοιχείο;

Υπάρχουν βέβαια ενορατικά ψήγματα στη φιλοσοφία του: ότι η δομή της γλώσσας
αποφασίζει για τη σκέψη μας πολύ περισσότερο απ’ ό,τι νομίζαμε και ότι οι
μεγάλες αφηγήσεις είναι επικίνδυνες. Αλλά ο Ντεριντά συνεπέρανε επίσης ότι
πρέπει να βάλουμε στην άκρη τη δυτική φιλοσοφία και να ξαναρχίσουμε από τον
Πλάτωνα.

Αλλά να χτίσουμε τι; Όταν υπάρχουν σοβαρές κρίσεις στον κόσμο που χρήζουν
διανοητικής επεξεργασίας, είναι αηδιαστικό για τους διανοουμένους να
ασχολούνται με το αν η λέξη κόσμος μπορεί να περιγραφεί από τη γλώσσα.