H σιωπή του μαραθωνοδρόμου

Στην E.Λ. Συνεδρία 9.7.04

– Σωματικής μεν ουν υγιείας ένεκα φανερόν ως ουδέν άλλο γένος αθλιώτερον
έστι των αθλητών. Ωστ’ εικότως αν τις είποι συγγενώς ονομάζεσθαι «τους
αθλητάς τε και αθλίους, ήτοι γε από του αθλίου» των αθλητών
προσαγορευθέντων ή από του αθλητού την προσηγορίαν των αθλίων εσχηκότων ή
κοινώς αμφοτέρων καθάπερ από πηγής μιας της αθλιότητας ωνομασμένων.

Αυτό για μένα ήταν το ποίημα της 25ης Μαρτίου, το Πάτερ ημών. M’ αυτό φορούσα
το σπασουάρ, μ’ αυτό χρονομετρούσα, μ’ αυτό έκανα ντους. Τότε δεν ήξερα τι
σημαίνει, αλλά το έλεγα νεράκι.

– Και τι σημαίνει λοιπόν αυτό το απόσπασμα;

– Χοντρικά θα σας πω. Γιατί στο μεταξύ το ‘χω ξεχάσει – το ‘χω απωθήσει. Αν
θυμάμαι καλά, σημαίνει ότι χειρότερη φάρα από τους πρωταθλητές δεν υπάρχει,
γι’ αυτό και η λέξη αθλητής και άθλιος έχουν κοινή ρίζα.

– Κι αυτό το έλεγε ο πατέρας σας;

– Αυτό το έλεγε ο Γαληνός και προέρχεται από τον Προτρεπτικόν επ’
ιατρικήν. Ο πατέρας μου θαύμαζε τον Γαληνό, τον θεωρούσε ανώτερο του
Ιπποκράτη. Γι’ αυτό με το που πάτησα το πόδι μου στον «Πανελλήνιο», μου
διάβαζε στ’ αρχαία όλα τα εδάφια του γιατρού από την Πέργαμο που καταδικάζουν
την υπερπροσπάθεια των αθλητών.

Φυσικά, όλα αυτά τότε τα άκουγα σαν κορεάτικα. Τι να καταλάβει ένα παιδί της
πρώτης Γυμνασίου από Γαληνό. Αλλά αυτό ακριβώς ήθελε κι ο πατέρας μου. Να μην
καταλαβαίνω τι ακριβώς μου γίνεται.

– Μου έχετε πει ότι ο πατέρας σας ήταν αθλητίατρος…

– Ναι, στον «Πανελλήνιο», και χειρουργός στο KAT, από τους καλύτερους. Οι
αθλητές έπιναν νερό στο όνομά του, ενώ αυτός τους μισούσε. Χωρίς υπερβολή.
Τους μισούσε βαθιά.

Ξέρετε, είχε ένα τετράδιο, ένα μυστικό ημερολόγιο – το βρήκα μετά τον θάνατό
του – όπου έγραφε πώς θα κατέληγε ο τραυματισμένος αθλητής… Συγκεκριμένα,
πως το πρόσωπο του X πυγμάχου θα θύμιζε τσαλακωμένη σακούλα, πως τα γόνατα του
Ψ άλτη θα τρίβονταν σαν άμμος, πως οι ώμοι του Z αρσιβαρίστα δεν θα άντεχαν
ούτε ζακέτα.

– Ωστόσο, δεν σας εμπόδισε να ασχοληθείτε με τον αθλητισμό;

– Ναι, δεν με εμπόδισε… Ο πατέρας μου, το πιστεύω αυτό, το μεγάλο του
ταλέντο ήταν η υποκριτική. Ηθοποιός έπρεπε να γίνει, όχι γιατρός. Ποτέ δεν σου
έλεγε όχι. Ποτέ δεν ύψωνε τη φωνή. Πάντα συγκαταβατικός, πάντα γαλήνιος. Μια
γαλήνη με σιδερένιες γροθιές. Στόχος του ήταν να σε συνθλίψει χωρίς να το
πάρεις χαμπάρι…

– Να, πάλι οι σιωπές… Τι σκεφτόσαστε τώρα;

– Υπάρχουν σιωπές και σιωπές. Συγκεκριμένα, αυτή ήταν σιωπή αυτοσυγκέντρωσης.
Γι’ αυτό ήμουν σιωπηλός. Ώστε να ακούσω αυτά που λέω σ’ εσάς, αυτά που λέω
στον εαυτό μου, αυτά που δεν λέω ούτε σ’ εσάς ούτε στον εαυτό μου. Γιατί,
μερικές φορές, νιώθω ότι ο εαυτός μου και τα προβλήματά μου είμαστε δύο
διαφορετικά πράγματα.

– Όπως η σιωπή του πατέρα σας;

– Τι εννοείτε;

– Όπως σώπαινε ο πατέρας σας όταν ήσασταν παιδί. Τότε που η σιωπή του έκρυβε
για σας μια αγχώδη αδημονία ή μιαν απρόβλεπτη απόφαση. Σαν τη σιωπή του
μαραθωνοδρόμου ίσως, για την έκβαση του αγώνα.

– Συνδέετε τη σιωπή του πατέρα μου, με τη σιωπή του μαραθωνοδρόμου;

– Εσείς με τι συνδέετε τη σιωπή σας;

– Δεν ξέρω με τι την συνδέω. Αλλά πιστεύω ότι η σιωπή του μαραθωνοδρόμου έχει
κάτι το λυτρωτικό και το αιώνιο – ασχέτως αν τρέχεις μόνο δυο-τρεις ώρες. Ενώ
η σιωπή του πατέρα… έχει κάτι το απειλητικό, κάτι το αποσπασματικό. Δεν ξέρω
τι λέω… μάλλον αυτοσχεδιάζω.

Συνεδρία 13.7.04

– Δεν είμαι έτοιμος ακόμη να μιλήσω γι’ αυτές τις δύο σιωπές, που αναφερθήκατε
προχτές. Δεν είμαι έτοιμος ακόμη. Το μόνο που μπορώ να πω με βεβαιότητα, είναι
ότι όταν έμαθα τον θάνατο του πατέρα μου λιποθύμησα.

– Στον Μαραθώνιο της Αθήνας, πριν πέντε χρόνια;

– Ακριβώς. Δεν ξέρω αν λιποθύμησα από την ένταση του αγώνα ή από τη συγκίνηση.
Ένας Ιάπωνας πήγαινε φουλαριστός να σπάσει το παγκόσμιο ρεκόρ. Ο άλλος πέθαινε
κι εγώ είχα χτυποκάρδι για το αν ένας τύπος με σχιστά μάτια θα τερμάτιζε κατά
δύο δεύτερα λιγότερο. Τι να πεις…

– Πάντως, δεν έχετε ανάγκη την ένταση ή τον θάνατο για να λιποθυμήσετε;

– Γιατί το λέτε αυτό;

– Εσείς το λέτε αυτό. Σε κάποια όνειρα που μου έχετε διηγηθεί, λιποθυμάτε.

– Λιποθυμάω, όταν βλέπω κάτι απαγορευμένο. Σ’ αυτό έχω καταλήξει. Μια φορά
λιποθύμησα όταν είδα τον πατέρα μου να φιλάει τα τριχωτά πόδια ενός γνωστού
σπρίντερ των 200 μέτρων. Μια άλλη φορά όταν είδα την μητέρα μου να χαστουκίζει
τον πατέρα μου, να τον χαστουκίζει με τόση δύναμη, ώστε να δόντια του να
πέφτουν στο πάτωμα με θόρυβο – σαν να πέφτουν κέρματα. Μια άλλη φορά πάλι…

– Μια άλλη φορά όταν είδατε τον Σπύρο Λούη να σας δίνει νερό στις χούφτες του;

– Ναι, τι το απαγορευμένο όμως έχει αυτό;

– Εσείς θα μου το πείτε αυτό…

– Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι. Το μόνο που ξέρω, είναι ότι στο Γυμνάσιο με είχε
μαγέψει ο Σπύρος Λούης. Θυμάμαι πως είχα ψάξει και είχα μάθει τα πάντα για τον
Αμαρουσιώτη νερουλά.

Πού γεννήθηκε, πως πουλούσε χωνευτικό νερό από το Μαρούσι με τη σούστα στην
Αθήνα, πως όταν ήταν εύζωνος ιπποκόμος ο διοικητής του τον έστελνε να του
αγοράσει τσιγάρα από το Σύνταγμα, κι ο Λούης έκανε μια διαδρομή τεσσάρων
χιλιομέτρων σε λιγότερο από δέκα λεπτά.

Κι άλλα πολλά. Τα δώρα που του έδωσαν οι μαικήνες της εποχής και οι
γαλαζοαίματοι. Τους ύμνους που του έγραψαν ο Πολέμης και ο Εφταλιώτης. Ως την
κατάπτωσή του βέβαια. Που εβδομηντάχρονος αγροφύλακας με τη γυναίκα του
άρρωστη από διαβήτη (την άλλοτε ωραία Ελένη) μπλέχτηκε σε μια δικαστική
ιστορία πλαστογραφίας. Μέχρι που πρόσφερε κλάδον αγριελιάς στον Αδόλφο Χίτλερ,
στο Βερολίνο, στην Ολυμπιάδα του ’36. Αφήστε που δούλευε σαν το σκυλί μέχρι να
κλείσει τα μάτια μου, επαληθεύοντας τον κανόνα της ελληνικής αγνωμοσύνης.

Ένα μόνο σας λέω: πάνω από το κρεβάτι μου είχα δύο φωτογραφίες: μια του Λούη
και μια του Τζέιμς Ντην.

– Έναν «επαναστάτη χωρίς αιτία» λοιπόν, και μια αιτία που ζητάει να θυμώσει,
να επαναστατήσει….

– Δεν καταλαβαίνω;

– Τι θα συμβεί, αν αντικαταστήσετε τη λύπη με τον θυμό σας; Υπάρχει ένας
φιμωμένος θυμός. H κατάθλιψή σας, όλο αυτό που περάσατε, είναι ένας
απαγορευμένος, ένας ακυρωμένος θυμός.

– Ίσως, δεν ξέρω. Αυτό που ξέρω όμως, είναι το τι έκανε ο πατέρας μου για να
τσακίσει μέσα μου τον πρώτο Έλληνα Ολυμπιονίκη. Ένα απόγευμα, πήγαινα στην
πρώτη Λυκείου (είχα ήδη βγει πρωταθλητής παμπαίδων στα 3.000 στο Πρωτάθλημα
Νοτίου Ελλάδος) άφησε πάνω στο γραφείο μου μια φωτοτυπία από μια εφημερίδα του
1896. Ήταν μια φωτογραφία του Βασιλάκη. Φυσικά και δεν ξέρετε ποιος είναι ο
Βασιλάκης. Ελάχιστοι ξέρουν. Ούτε εγώ ήξερα. Ούτε ο πατέρας μου ήξερε. Ο
πατέρας μου όμως ήθελε να μάθω.

Ο Βασιλάκης λοιπόν, να μη σας κουράζω, ήταν το αδιαμφισβήτητο ελληνικό φαβορί.
Ένας ολοκληρωμένος αθλητής με υποστήριξη από τις εφημερίδες, με χορηγούς από
πίσω. Γι’ αυτό κι όταν τερμάτισε δεύτερος, τον έφαγε το μαύρο σκοτάδι.
Καταλάβατε; Εκατό φορές να μου έσκιζε την αφίσα του Λούη…

– Τότε αρχίσατε να βγάζετε οιδήματα στις πατούσες σας;

– Όχι, αυτή η γελοία ιστορία άρχισε αργότερα. Όταν μου αποκάλυψε ότι το
Νενικήκαμεν δεν το είπε ο Φειδιππίδης αλλά ο Ευκλής – ένας οπλίτης του
Θεμιστοκλή ο οποίος, παρεμπιπτόντως, είπε στους Αθηναίους, πριν σβήσει από
αφυδάτωση, χαιρείτε και χαίρομεν.

Άλλη ιστορική μπαλαφάρα. Ο ημεροδρόμος ή δρομοκήρυκας Φειδιππίδης διένυσε την
απόσταση των 1.140 σταδίων (γύρω στα 250 χιλιόμετρα), από την Αθήνα στη
Σπάρτη, μέσα σε δύο μέρες, ώστε να ζητήσει ενισχύσεις από τη Σπάρτη για τη
μάχη του Μαραθώνα. Σε ανάμνηση αυτού δημιουργήθηκε το «Σπάρταθλον», από δύο
Άγγλους….

– Και με τα οιδήματα τι απέγινε;

– Τίποτα. Πήγαμε σε δερματολόγους, πήγαμε σε ομοιοπαθητικούς, μέχρι και σε μια
πρακτική Ρωσίδα με πήγε η μητέρα μου – κρυφά από τον πατέρα μου – που μου
έτριψε τις πατούσες με κάτι κόκκινες και κίτρινες σκόνες.

Φυσικά, μετά σταμάτησα το τρέξιμο. Μπορείς να τρέξεις με πληγές στα πόδια;
Ούτε εκατό μέτρα δεν αντέχεις, όχι πενήντα, εξήντα χιλιόμετρα την εβδομάδα.

Και, τα έχουμε πει αυτά, μετά στράφηκα στο κόμικ. Το μόνο που κράτησα από
εκείνη την εποχή ήταν το ψευδώνυμο Louis, υπέγραφα πλέον ως Louis. Ένας Louis
που δεν έτρεχε πλέον, αλλά με το πενάκι του γέμισε χιλιόμετρα άσπρου χαρτιού
με εικονογραφημένες ιστορίες.

– Και τα οιδήματα; Πότε άρχισαν να υποχωρούν;

– Θα σας φανεί αστείο, ίσως και να είναι αστείο. Μπορεί, τελικώς, να με
θεράπευσε ένα αστείο. Είχαμε πάει με κάτι φίλους στον Μαραθώνα για να
παρακολουθήσουμε την εκκίνηση Μαραθωνίου γυναικών – έτρεχε μια Τσέχα φίλη μου.
Τελικά την παράσταση έκλεψε ένας ταβερνιάρης. H διάπλαση του Μαραθώνα τον είχε
καταστρέψει. Ήταν ένας χοντρούλης που βγήκε μπροστά στις κάμαρες, μπροστά από
τους αθλητές και τους επισήμους και ούρλιαζε: «Γαμώ την ιστορία μας, γαμώ τον
Φειδιππίδη μου, γαμώ τον Λούη μου».

Αστειεύομαι φυσικά. Τα οιδήματα άρχισαν να υποχωρούν ξαφνικά, όπως ξαφνικά
εμφανίστηκαν.

– Δηλαδή αυτό το «ξαφνικά» δεν συνδέεται με την ψυχανάλυση που αρχίσατε στον
κύριο Καμπύλη;

– Έπαιξε κι αυτό τον ρόλο του.

– Κάτι συμβαίνει με τις αποκαλύψεις. Αυτά που σας αποκάλυπτε ο πατέρας σας
ήταν όλα αλήθεια, όλα τεκμηριωμένα. Κι εντούτοις τα αντιμετωπίζατε με
λιποθυμίες και οιδήματα.

– Κι εδώ έχουμε αποκαλύψεις. Και τι αποκαλύψεις!

– Εδώ όμως δεν έχουμε λιποθυμίες και οιδήματα.

Συνεδρία 16.7.04

Σήμερα είναι η τελευταία μέρα, πριν χωρίσουμε για το καλοκαίρι, και μου
θυμίζει σχολικές διακοπές. Όπως τότε, στο Δημοτικό, όπου ξεχνούσαμε όλα τα
δυσάρεστα και με χαρωπά τραγούδια αποχαιρετιζόμασταν.

Μπορούμε όμως να είμαστε έτσι εδώ;

Από την άλλη πάλι, σκέφτομαι ότι οι έξι βδομάδες που δεν θα βλεπόμαστε είναι
ένα είδος σκληραγωγίας, ένα είδος προπόνησης για την «μετά» εποχή, για τότε
που δεν θα βλεπόμαστε Τρίτη, Παρασκευή κάθε βδομάδα.

– Προπόνηση, σκληραγωγία. Ο Μαραθώνιος που εγκαταλείψατε, ο πατέρας που σας
εγκατέλειψε, εγώ που σας εγκαταλείπω για έξι βδομάδες, εν όψει της μεγάλης
εγκατάλειψης…

– Κατανοώ, κατανοώ. Το έχω πει: η σχέση μας δεν είναι ισόβια. Και θα το
ξαναπώ. Ευτυχώς – θα σκεφτεί κάποιος. Είναι μια περίεργη σχέση, η πιο περίεργη
που μπορεί να ζήσει κάποιος. Αφού όσο βαθύτερα φτάσεις, τόσο γρηγορότερα θα
τελειώσει.

Κι επειδή έχω κουραστεί να τα φορτώνω όλα στον πατέρα μου, να κάνω τις
«μεγάλες αναγωγές» που λέτε κι εσείς, αποφάσισα σήμερα να κλείσουμε με μια
τρυφερή εικόνα του αυστηρού αθλητίατρου.

Θυμάμαι λοιπόν, πρέπει να πήγαινα στο Δημοτικό, που ακούγαμε παρέα ένα
δισκάκι, ένα σαρανταπεντάρι τον «Καραγκιόζη Ολυμπιονίκη», του Περόπουλου, ενός
καραγκιοζοπαίχτη από την Πάτρα. Μετά, στα τελευταία του, όταν ο πατέρας μου
μπαινόβγαινε στον «Ευαγγελισμό» για αιμοκαθάρσεις, μου ζήτησε, ένα απόγευμα,
φθινόπωρο του 1999 ήταν, να παίξουμε μαζί αυτό το σκετσάκι. Ποιον θέλεις να
κάνεις, τον ρώτησα. Εσύ; μου απάντησε. Τελικώς διάλεξε αυτός τον Καραγκιόζη κι
εγώ τον Χατζηαβάτη.

Μπορώ να σας το πω; Από μνήμης, ό,τι θυμάμαι…

– Παρακαλώ;

– «Καραγκιόζης: Και τι θα παίρνω;

Σελήμ: Αααα! Οι αθληταί δεν πληρώνονται.

Καραγκιόζης: Μπα;

Σελήμ: E, μα βέβαια. Οι αθληταί δεν πληρώνονται, αγωνίζονται για το στεφάνι.

Καραγκιόζης: Πώς; Τι; Τι είπες, βρε γρουσούζη; Πάτε να με ξαναπαντρέψετε;

Σελήμ: Όχι, παιδί μου. Στεφάνι, εννοώ ένα στεφάνι από κλαδί ελιάς που βάζουν
στο κεφάλι του αθλητού. Επίσης, θα πάρεις και κάνα κύπελλο.

Καραγκιόζης: Αλουμίνι για το συσσίτιο;

Σελήμ: Όχι παιδί μου. Κύπελλο μεγάλο, με δυο χερούλια, σε σχήμα αρχαϊκό,
ωραίο.

Καραγκιόζης: Και δεν μου λες, τι θα ‘χει μέσα;

Σελήμ: Τίποτα.

Καραγκιόζης: Δεν το γεμίζετε φασουλάδα, Χατζηαβάτη.

Σελήμ: Μα τρελός, είναι τρελός, ντιπ για ντιπ τούτος.

Καραγκιόζης: Γιατί βρε Κουτόμπεη. Λεφτά δεν δίνετε. Το αλουμίνι το δίνετε
άδειο. Θα πάω στην Ολυμπιάδα της φασουλάδας».

– Τελικά, είστε κι εσείς καλός ηθοποιός…

– Μίμος, μίμος.

– Θέλατε τον πατέρα σας παρόντα σήμερα;

– Μάλλον.

– Και γίνατε ο πατέρας του πατέρα σας.

– Έτσι, πιστεύετε;

– Αφού τον νουθετείτε και τον προσγειώνετε. Μόνο που για να λειτουργήσετε
έτσι, πρέπει να έχετε τον πατέρα σας αδύναμο.

– Τελειώσαμε;

– Τελειώσαμε.

– Κλείσαμε κάποιους κύκλους κι ανοίξαμε περισσότερους. Ο πρώην μαραθωνοδρόμος
έχει ακόμα πολλούς εσωτερικούς Μαραθώνιους να τρέξει.

– Δεν έχει, έχουμε. Αλήθεια, θα δείτε τους Ολυμπιακούς Αγώνες;

– Δεν ξέρω, ίσως από την τηλεόραση. Εξάλλου, έχω να παραδώσω στα Νέα
μια σειρά από κόμικ με θέμα τους διάσημους Ολυμπιονίκες του παρελθόντος.

– Καλό καλοκαίρι, λοιπόν. Θα τα ξαναπούμε στις 31 Αυγούστου.

– Καλό καλοκαίρι.