ANPI KAPTIE MΠPEΣΟN Στιγμές μιας «άλλης» Eλλάδας
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
Προσωπικότητες του 20ού αιώνα όπως τις είδε, «στιγμιαία», μέσα από τον φακό |
Το όνειρο της ζωής του Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν, του φωτογράφου που καθιέρωσε τη
φωτογραφία στο βάθρο των αναγνωρισμένων τεχνών, ήταν διπλό: να γίνει ζωγράφος
και ν’ αλλάξει τον κόσμο. «H ζωγραφική», σαν να τον ακούμε να λέει, «ήταν η
έμμονη ιδέα μου, από τα Χριστούγεννα του 1913, όταν ήμουν πέντε χρόνων».
Μετά το σχολείο φοίτησε στο εργαστήριο του ζωγράφου Αντρέ Λοτ. Ενώ ο δάσκαλός
του προσπαθούσε να παντρέψει τον κυβισμό με την κλασική ζωγραφική φόρμα, ο
Αντρέ διάβαζε Ντοστογιέφσκι και Σοπενάουερ, Ρεμπό, Μαλαρμέ, Φρόιντ, Προυστ,
Τζόις, Χέγκελ και Μαρξ.
«Ο Λοτ μού δίδαξε γραφή και ανάγνωση», αναγνώριζε ο Μπρεσόν αλλά οι
βαρείς κανόνες προσέγγισης στην τέχνη δεν ήταν για τον μικρό Μπρεσόν που
άρχισε να συχνάζει στους κύκλους των σουρεαλιστών και ν’ ακούει. «Σημαδεύτηκα
από τις απόψεις του Μπρετόν. Ο ρόλος της αυθόρμητης έκφρασης και της
διαίσθησης, και πάνω από όλα της επαναστατικής στάσης απέναντι στην τέχνη αλλά
και στη ζωή. Προορισμός των σουρεαλιστών ήταν “άσκοποι περίπατοι ανακάλυψης”
στους δρόμους του Παρισιού. Σε αντίθεση με τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό».
Ένα ταξίδι περιπέτειας στην Αφρική το 1930 τον έστρεψε από τη ζωγραφική στη
φωτογραφία: «Ήθελα να είμαι ο εαυτός μου. Να ζωγραφίζω και να αλλάζω τον κόσμο
μετρούσε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στη ζωή μου».
«Ο τυχοδιώκτης μέσα μου αισθανόταν υποχρεωμένος να μαρτυρήσει, με ένα
γρηγορότερο εργαλείο απ’ ό,τι το πινέλο, τα σημάδια του κόσμου». Το 1932
υιοθέτησε τη μικρή ελαφριά φωτογραφική μηχανή Λάικα – που τη θεωρούσε
προέκταση του ματιού του.
«Για μένα η κάμερα είναι ένα σημειωματάριο, ένα εργαλείο της διαίσθησης και
του αυθορμητισμού, ο άρχων της στιγμής, που με οπτικούς όρους ρωτά και
αποφασίζει ταυτοχρόνως».
 |
|
Εικόνες από μια Ελλάδα που χάθηκε κράτησε με τον φακό του ο Μπρεσόν, σε δύο |
Για να δώσεις νόημα στον κόσμο, χρειάζεται να σε απασχολεί σε τι καδράρεις
μέσα από την οθόνη. Αυτή η στάση απαιτεί συγκέντρωση, πειθαρχία του νου,
ευαισθησία και μια αίσθηση γεωμετρίας. Μόνο μέσα από τη μεγάλη οικονομία
φτάνεις στην απλότητα της έκφρασης».
Οι φωτογραφίες εκείνης της εποχής βρίσκονταν στους δρόμους, στην ποιητική
αντιπαράθεση της κίνησης της καθημερινότητας. H πρώτη του έκθεση ήταν στο
Μεξικό το 1935 και στη Νέα Υόρκη. Ήταν μόλις 27 χρόνων κι άρχισε να
ενδιαφέρεται σοβαρά για τα κομμουνιστικά κόμματα, ενώ σαν εξερευνητής της
κινούμενης εικόνας εργάστηκε ως βοηθός του Ζαν Ρενουάρ στο προπαγανδιστικό
φιλμ «La vie esta nous» και σ’ άλλες ταινίες.
Όμως γι’ αυτόν το σύμβολο της ελευθερίας ήταν η ελεύθερη παιδική ηλικία. «Ο
σκηνοθέτης λέει μια ιστορία, τη διευθύνει, πράγμα θαυμάσιο. Εγώ είμαι ανίκανος
να δώσω εντολές στους ηθοποιούς. Δεν είναι ο κόσμος μου».
Δούλεψε για την κομμουνιστική «Λε Σουάρ» και όταν ξέσπασε ο B’ Παγκόσμιος
Πόλεμος συνελήφθη και οδηγήθηκε σε υποχρεωτική εργασία επί τριάμισι χρόνια.
Στην τρίτη απόπειρα δραπέτευσης τα κατάφερε και δούλεψε παράνομα για
την απελευθέρωση. Είναι η εποχή των αινιγματικών πορτρέτων του Ματίς, του
Μπρακ και άλλων.
Μεταξύ της πτώσης του Κουομιντάνγκ και της ανόδου του Μάο βρέθηκε στην Κίνα.
Εκείνο που τον αιχμαλώτισε ήταν η βουδιστική προσέγγιση στην πραγματικότητα,
αυτή της ελάχιστης δυνατής παρέμβασης στη φύση – το να φωτογραφίζει τα
πράγματα «όπως είναι».
H καθοριστική στιγμή είναι μια σειρά από δοκίμια που άρχισαν να εκδίδονται
μετά το ’50. Είναι η σύνθεση γνώσης, ανθρωπιάς, τεχνικής, φόρμας, τύχης και
διαίσθησης. Την καθοριστική στιγμή όλα αυτά τα στοιχεία συγκεντρώνονται και
αλληλεπιδρούν με το θέμα, μεταμορφώνοντας την καθημερινότητα και
αποκαλύπτοντας κάτι από τη φύση της ζωής. «Σκοπός μου είναι να βάλω την κάμερα
ανάμεσα στην επιδερμίδα και στο πουκάμισο ενός προσώπου».
Αποφθέγματα
* «Φωτογραφία σημαίνει να αναγνωρίζεις, σε μια φευγαλέα στιγμή, σε ένα
κλάσμα του δευτερολέπτου, και ένα γεγονός και την ακριβή οργάνωση μιας σειράς
από φόρμες που εκφράζουν τούτο το γεγονός».
* «H φωτογραφία προϋποθέτει να βάζεις το μάτι, την καρδιά και το μυαλό στην
ίδια – οπτική – ευθεία».
* «Τα κοντάκτ του φωτογράφου είναι σαν τις σημειώσεις του συγγραφέα. Εκείνο
που είναι σημαντικό είναι τι θα συμβεί τις επόμενες στιγμές. Είναι η ζωή που
ξετυλίγεται μπροστά μας. Εκείνο που μετράει είναι η ομορφιά της φόρμας».
* «H ματιά μου άλλαξε με τα χρόνια. Μόνο το βλέμμα των αγαλμάτων δεν
αλλάζει ποτέ».
* «H ζωή είναι μια συνεχής αλλαγή κι ο θάνατος μια διαρκής ακινησία».
* Με συναρπάζει η δράση της φωτογραφίας. Το θέμα σε αρπάζει, σε ταρακουνά.
H ζωγραφική είναι διαλογισμός. Στη ζωγραφική σε διατάζουν τα δάχτυλα. Στη
φωτογραφία σε καθοδηγεί η όσφρηση».
INFO
Φωτογραφίες του μπορεί να δει κανείς στην έκθεση «Magic Moments ΙΙ», στο
«Bios» (Πειραιώς 84, τηλ. 210-3425.335) έως 29 Αυγούστου. Ιστοσελίδα: http: //www.bios.gr.
Google news
