Γεωγραφία

Εν Αθήναις, τη…

Αγαπημένη μου Ελένη,

Ήταν χτες, είναι σήμερα, δεν θυμάμαι. Τα φάρμακα μού έχουν σκοτίσει το μυαλό,
βλέπεις. Λένε πως μου κάνουν καλό, πως πολεμάνε την αρρώστια μέσα μου.
Κουταμάρες… Μια διαρκής πάλη γίνεται μέσα μου και όποιος κι αν νικάει
προσωρινά, δεν παύει να καταγράφει απώλειες… Μη φοβάσαι, παιδί μου, αντέχω
ακόμα. Για πόσο; Λίγο, σίγουρα, το νιώθω. Μα το σκοτάδι δεν με φοβίζει. «J’ ai
deja commence a plier bagages», όπως λένε κι οι φίλοι σου οι Γάλλοι. Με
ξέρεις, άλλωστε. Πάντα ήμουν στην ώρα μου! Τις προάλλες, καθώς με ανασήκωνε η
Ζηνοβία στο κρεβάτι, χτύπησα λίγο το χέρι μου στο κομοδίνο. Αλαφιασμένη η
Ζηνοβία, έτρεξε κι έφερε πάγο και με πάστωσε με κρεμμύδια μην τυχόν και κάνω
μελανιά. «Αχ βρε Ζηνοβία», ήθελα να της πω, «τι τα θες τα κρεμμύδια κακομοίρα
μου… Σακάτης άνθρωπος, να μην μπορώ πια να περπατήσω, ούτε καν να μιλήσω, η
μελανιά με μάρανε!» Και μας πήραν και τους δυο τα δάκρυα, κι ούτε ξέρω πια αν
ήταν απ’ τη συγκίνηση, την ανημπόρια μου ή τα κρεμμύδια…

Τώρα που δεν μπορώ πια να μιλήσω, συμβαίνουν χίλια δυο φαιδρά στο σπίτι. Στην
αρχή, βέβαια, δεν το ‘βλεπα έτσι. Θύμωνα που κανείς δεν με καταλάβαινε και
πεταγόντουσαν τα μάτια μου έξω από τη λύσσα μου και το κακό μου.
Τρομοκρατημένες, η μάνα σου με τη Ζηνοβία τρέχαν πέρα-δώθε, πότε να μου φέρουν
νερό να πάρω τα χάπια μου, πότε να με τρίψουν με κολόνια, και η μια να
σταυροκοπιέται κι η άλλη να μουρμουράει διάφορα ξόρκια στ’ αράπικα… Μέχρι
που μια μέρα, καθώς γύρισα και τις κοίταξα, έτσι αλαφιασμένες που ήταν και οι
δυο, μου φάνηκε όλη η σκηνή τόσο κωμική που μ’ έπιασαν τα γέλια, γέλια τρελά,
ασυγκράτητα. Το σώμα μου άρχισε να τραντάζεται ολόκληρο, γελούσα, γελούσα,
χωρίς να μπορώ να σταματήσω, μέχρι που μου κόπηκε η ανάσα. Εξακολουθώντας να
μην καταλαβαίνουν, εκείνες άρχισαν να με χτυπούν στην πλάτη νομίζοντας πως
είχα στραβοκαταπιεί και πήγαινα να σκάσω. Κοντέψανε κι οι δυο να με πεθάνουν
πριν της ώρας μου! Έκτοτε, μαζί με τα γέλια, καταλάγιασε κι ο θυμός μου και
δέχομαι αδιαμαρτύρητα τις κουραστικές και συχνά ανώφελες φροντίδες τους… E,
πού και πού, δεν λέω, μου ‘ρχεται να εξαπολύσω διαβόλους και τριβόλους και να
κάνω τα τζάμια να τρίξουν από τις φωνές μου, όπως τον παλιό, καλό καιρό…
Ειδικά όταν η μάνα σου έρχεται και με φιλάει, φορώντας εκείνη την απαίσια
κολόνια που σου φέρνει λιποθυμία. Τόσα χρόνια της λέω γι’ αυτή την κολόνια,
τίποτα αυτή… εκεί… λες και το κάνει επίτηδες…

Όταν έφτασε η κάρτα σου, πειράχτηκε λιγάκι που την απηύθυνες μόνο σε μένα και
όχι, όπως συνήθως, και στους δυο. Μου ‘ριξε ένα βλέμμα παραξενεμένο,
καχύποπτο, σαν να αναρωτιόταν τι είδους συνωμοσία εξυφαινόταν εν αγνοία της…
Κι ύστερα, επανέλαβε τη γνωστή της κίνηση: με τις δυο της παλάμες, πίεσε
ελαφρά τα μαλλιά της από κάτω σαν να συμμαζεύει την πληγωμένη της αξιοπρέπεια
και με ύφος αγέρωχο εγκατέλειψε το δωμάτιο. Παρόλο που δεν μπορώ πια να
χαμογελάσω – οποιαδήποτε απόπειρα καταλήγει σ’ έναν απίστευτο μορφασμό –
εκείνη ξέρει ότι μέσα μου το διασκεδάζω και αυτό την φουρκίζει περισσότερο.
Δεν μπορεί όμως, βλέπεις, να μου πει τίποτα… «Ντροπή κυρά μου!» που λέει και
η Ζηνοβία, «άρρωστος άνθρωπος είναι. Μην τον ξεσυνερίζεσαι». E λοιπόν, να κι
ένα καλό που έχει η αρρώστια. Γλίτωσα από την γκρίνια της μάνας σου. Συγχώρα
με παιδί μου, δεν θέλω να γίνομαι μνησίκακος ούτε κι εσύ το μήλον της έριδος
ανάμεσά μας. Μην νομίζεις ότι δεν την αγαπώ τη μητέρα σου, κάθε άλλο. Μόνο που
να, τα λάθη μας, μικρά κι ασήμαντα στην ουσία, εμείς τα κάναμε ασυγχώρητα.
Καταχωνιάσαμε κι οι δυο την αγάπη μας βαθιά μέσα μας κι απόμεινε μόνο μια
πικρίλα στο στόμα… Κι όλα τα κόλπα που εγώ, ακόμα και τώρα στην κατάσταση
που βρίσκομαι, σκαρφίζομαι για να την πειράξω ή να την βασανίσω, κι όλη η
ακατάδεχτη παγερότητα με την οποία ντύνει εκείνη το πρόσωπό της, τι άλλο
νομίζεις ότι είναι από την αγάπη μας, μια αγάπη που μας εκδικείται… Δυο
γερόντια έχουμε καταντήσει κι όμως εκεί, δεν λέμε να εγκαταλείψουμε τους
ρόλους μας. Ίσως γιατί είναι πια τόσο γνώριμοι που έχουν μπει στο πετσί μας,
μεταμορφώνοντάς μας χωρίς καλά-καλά να το καταλάβουμε. Ίσως γιατί όπως έλεγε ο
παππούς μου «άμα δεν είσαι γι’ αστακό, κάθεσαι στο λιμάνι και βολεύεσαι με του
κεφάλου το σκατό…». Και είχε δίκιο, Ελένη μου, ο φόβος είναι ένα λιμάνι
γεμάτο σκατά. Τέλος πάντων, είναι πια αργά για μας. H αδράνεια μουδιάζει
σιγά-σιγά τα πάντα. Είναι όπως όταν θες να σκύψεις και να πιάσεις τις μύτες
των ποδιών σου. H κίνηση σού είναι γνωστή, την βλέπεις μέσα στο μυαλό σου, την
έχεις επαναλάβει χιλιάδες φορές κι όμως, δεν την καταφέρνεις πια. Σιγά-σιγά,
παύεις ακόμα και να προσπαθείς. Αυτά είναι τα γεράματα, Ελένη μου.
Ανομολόγητοι ακρωτηριασμοί που καταλήγουν στην αδράνεια.

H Ζηνοβία μπαινοβγαίνει στο δωμάτιο κάνοντας πως ξεσκονίζει. Ψάχνει απλά για
ένα πρόσχημα να είναι κοντά μου και να με προσέχει. Τι παράξενο, παρά τα
ενενήντα της κιλά που την κάνουν να μπατάρει πότε απ’ τη μια και πότε απ’ την
άλλη, μοιάζει να λικνίζεται γλυκά μέσα στην κάμαρη, γλιστρώντας με χάρη
ανάμεσα στα αντικείμενα, ισιώνοντας με μια απαλή κίνηση το κάδρο στον τοίχο,
χαϊδεύοντας μια ζάρα απ’ το κέντημα στο κομοδίνο, σηκώνοντας και
ξανασηκώνοντας τα ρυτιδιασμένα χέρια της για να μου χτενίσει τα μαλλιά ή να με
κανακέψει, όπως τότε που ήμουν μια σταλιά παιδί και με κυνήγαγε στην αμμουδιά
της Corniche… Αχ, βρε Ζηνοβία, σκόρπισες τόσο απλόχερα την αγάπη σου στον
κόσμο, χωρίς να ζητήσεις ποτέ σου το παραμικρό αντάλλαγμα. Όπου και να σε
βάλει κανείς, ποτέ δεν δείχνεις παράταιρη. Λες και η παρουσία σου και η
μελωδική φωνή που συντροφεύει τις κινήσεις σου τακτοποιεί τον κόσμο και το
κάθε τι ξαναβρίσκει τη θέση που του αρμόζει. Ελένη παιδί μου, να την θυμάσαι
πάντα τη Ζηνοβία μας. Απ’ όλα εκείνα τα βιβλία που μελετάς και ξαναμελετάς,
πιο πολλή σοφία κρύβει η πιο απλή, καθημερινή της κουβέντα. Θα το καταλάβεις
μεγαλώνοντας, όταν θα την μνημονεύεις ξανά και ξανά και για τα ασήμαντα αλλά
και για τα σπουδαία.

Τώρα που είπα σπουδαία, θυμήθηκα και τα προχθεσινά. Απ’ το απόγευμα κιόλας,
μαζεύτηκε όλη η γειτονιά στο σπίτι μας για να δει στην τηλεόραση την περιβόητη
προσσελήνωση του Απόλλωνα. Φαντάζομαι θα βούιξε ο τόπος κι εκεί. H μάνα σου
πάντως που, όπως πολύ καλά γνωρίζεις, ουδέποτε ενδιαφέρθηκε έστω και στο
ελάχιστο για οποιοδήποτε κοσμοϊστορικό γεγονός, το βρήκε μια εξαιρετική
ευκαιρία για να διοργανώσει άλλη μια κοινωνική συγκέντρωση, φτηνή απομίμηση,
βέβαια, και το ξέρει, των μεγαλείων άλλων εποχών… Το καλό μεταξωτό φουστάνι,
εκείνο με τα πουά, ολόκληρη η σειρά με τα χρυσά βραχιόλια και διάφορα άλλα
ξέφτια κι απομεινάρια του παρελθόντος ανασύρθηκαν για την περίσταση. Κατόπιν
εντολής της, η Ζηνοβία έφτιαχνε όλο το πρωί αμυγδαλωτά και μου ‘χε σπάσει τη
μύτη από τις μυρωδιές. Μου βάλανε και μένα τη ρόμπα μου, με χτενίσανε, με
παστώσανε κολόνια και με φέρανε με το καρότσι στο σαλόνι. Είχε ήδη μαζευτεί
ένα σωρό κόσμος. Ο Πλατής, ο φαρμακοποιός μετά της χοντρής κυρίας του, η
χαριεστάτη νεαρά κυρία Μεντζελή με βαθύ ντεκολτέ και τον κανακάρη της τον
Κωστάκη – «ο κος Μεντζελής έλειπε ταξίδι για δουλειές» -, ο αξιότιμος κύριος
Λέκκας ο οποίος έκανε θεαματική εμφάνιση με την υπηρεσιακή στολή του
αποσπώντας τον θαυμασμό του Κωστάκη και το ξινισμένο καλησπέρισμα του Πλατή,
και από πίσω του, κρυμμένη μέσα στην πληθωρική σκιά του συζύγου της, η κυρία
Αμαλία, άνοστη και ασήμαντη σαν μια μικρή μουντζούρα. Ήταν να ‘ρθει κι ο Τάκης
μας με την Κατερίνα, αλλά το μωρό άρχισε να κλαίει ασταμάτητα από το πρωί,
είχε και δέκατα, είπαν να μείνουν σπίτι. Μάλλον δοντάκι βγάζει, τσακώθηκαν και
με τη Ζηνοβία εκ τηλεφώνου που επέμενε να του βάλουν λίγο ούζο σ’ ένα
μπαμπακάκι. Τελευταίοι κατέφθασαν ο Χαράλαμπος με την Πολυξένη και τον Μάκη σε
καλπάζουσα εφηβεία. Δεν μπορείς να φανταστείς παιδί μου τι ανακούφιση, τι χαρά
ένιωθα για πρώτη φορά που ήμουνα μουγγός και δεν χρειαζόταν να συμμετέχω στη
συζήτηση. Με φοβόντουσαν λίγο κι αυτοί, τους προκαλούσα αμηχανία έτσι αμίλητος
στο καροτσάκι, και, πέρα από ένα ευγενικό καλησπέρα και τα χιλιοειπωμένα
«περαστικά», «καλύτερα σας βλέπω σήμερα», «στις μέρες μας, η ιατρική κάνει
θαύματα», με άφησαν στην ησυχία μου.

Ύστερα από λίγο, αρχίζει που λες η αναμετάδοση. Στριμώχνονται όλοι στον καναπέ
και τις πολυθρόνες, στρώνεται και ο Κωστάκης πάνω στα γόνατα της μαμάς του,
και ξαφνικά βγάζουν όλοι τον σκασμό. Μείνανε μαγεμένοι μπροστά στο γυαλί, σαν
τα μικρά παιδιά που ακούνε παραμύθι. Ο Κωστάκης είχε μείνει με το στόμα
ανοιχτό, το ίδιο και η κυρία Πλατή, μόνο που εκείνη καταβρόχθιζε τα αμυγδαλωτά
το ένα πίσω απ’ τ’ άλλο, μέχρι που άδειασε σχεδόν την πρώτη πιατέλα. Ο
Χαράλαμπος, κι αυτός με στόμα ανοιχτό σαν χάνος γιατί, τον ξέρεις δα τον θειό
σου, δεν άντεξε να μείνει ξύπνιος πάνω από δέκα λεπτά. Ξαφνικά, την κρίσιμη
στιγμή, η εικόνα αρχίζει να γίνεται θολή, να σκοτεινιάζει και να χάνεται.
Επικρατεί μια μικρή αναστάτωση, πετιέται όρθιος ο Κωστάκης που τόση ώρα είχε
πλαντάξει απ’ την ακινησία, ξυπνάει κι ο Χαράλαμπος. Τελικά, ο Λέκκας
αποφασίζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του κι αρχίζει να κουνάει
πέρα-δώθε την τηλεόραση και να πατάει διάφορα κουμπιά. Γκλιν, γκλιν, τα
βραχιόλια της μητέρας σου χτυπάνε ρυθμικά καθώς πηγαινοέρχεται στο σαλόνι
αδειάζοντας τα τασάκια, προσφέροντας βυσσινάδα, ισιώνοντας τα μαξιλάρια μου. Ο
Πλατής προσφέρει με μεγάλη προθυμία τις συμβουλές του στην κυρία Μεντζελή η
οποία του παραπονείται για κάτι πόνους στον αυχένα και, καθώς ανασηκώνει τα
δυο της χέρια για να του δείξει το ακριβές σημείο, το πλούσιο στήθος της
πιέζει ακόμη περισσότερο το αποκαλυπτικό ντεκολτέ. Ο Μάκης έχει γουρλώσει τα
μάτια του σ’ αυτό ακριβώς το σημείο και σπάει με μανία το ένα μπιμπίκι πίσω
απ’ τ’ άλλο, στους ίδιους περίπου ρυθμούς που η Πλατή κατεβάζει απανωτά τα
αμυγδαλωτά. H κυρία Αμαλία πίνει τη βυσσινάδα της κοιτάζοντας γύρω της και
χαμογελώντας, χωρίς να ξέρει κι η ίδια το γιατί. Τελικά εκεί που κατορθώνει
επιτέλους ο κύριος αντισυνταγματάρχης να αποκαταστήσει την εικόνα, ο Κωστάκης,
ο οποίος στριφογυρίζει εδώ και ώρα στο σαλόνι κάνοντας το αεροπλάνο, δίνει μια
στο καλώδιο της τηλεόρασης, σκοντάφτει, ξεχαρβαλώνει την πρίζα, και, αντί για
την προσσελήνωση του Απόλλωνα, γινόμαστε θεατές της προσγείωσης του Κωστάκη
πάνω στο χαλί η οποία συνοδεύεται από ένα μπραφ και η οθόνη μαυρίζει εντελώς.
«Το παιδί, το παιδί!», φωνάζει η Ζηνοβία που συνέρχεται πρώτη απ’ την έκπληξη
και όλοι τρέχουν προς τα ‘κεί γιατί ο Κωστάκης δεν κουνιέται.

Στην πραγματικότητα δεν έχει πάθει τίποτα, αλλά επειδή φοβάται ότι θα τις φάει
απ’ τη μάνα του κάνει τον ψόφιο κοριό. Πέφτουν όλες οι γυναίκες από πάνω του,
πλην της κυρίας Αμαλίας η οποία εξακολουθεί να χαμογελάει, καθισμένη στην
πολυθρόνα της. Ο Λέκκας, χολωμένος, κοιτάζει τον Κωστάκη που στο μεταξύ έχει
τάχα μου συνέλθει μ’ ένα ύφος σαν να θέλει να τον υποβάλει στα χειρότερα
βασανιστήρια. Βρίσκει την ώρα και ο Πλατής να τον κουρδίσει, πετάγοντας στον
Χαράλαμπο κάτι σαν «οι Ρώσοι, πάντως ήταν οι πρώτοι που πραγματοποίησαν
διαστημική αποστολή με τον Γκαγκάριν, έτσι δεν είναι;». T’ ακούει ο Λέκκας,
γίνεται θηρίο, ετοιμάζεται να του απαντήσει αναλόγως, το παίρνει είδηση η μάνα
σου και παρεμβαίνει προσφέροντάς του γλυκά ένα λικέρ. Νιώθοντας αμηχανία
μπροστά σε τόση αβρότητα, εκείνος καταπίνει το λικέρ μαζί με όλα όσα ήταν
έτοιμος να ξεστομίσει και γυρνάει προς τη γυναίκα του. «Αμαλία, το παλτό σου!
Είναι ώρα να πηγαίνουμε», της λέει επιτακτικά και η Αμαλία πετάγεται αμέσως
σαν ελατήριο εγκαταλείποντας τους χαρούμενους τόπους όπου ταξίδευε πάνω στη
φαρδιά πολυθρόνα. Σαν να έδωσε το γενικό σύνθημα ο Λέκκας, ο ένας μετά τον
άλλο σηκώνονται να φύγουν παρά τις παραινέσεις της μητέρας σου.

Ύστερα από λίγο δεν έχουμε απομείνει παρά μόνο εκείνη κι εγώ. H Ζηνοβία
καταγίνεται με τον νεροχύτη. H μητέρα σου σταματάει μπροστά στην τηλεόραση,
απλώνει το χέρι της και χαϊδεύει το ξύλινο πλαίσιο κι ύστερα, ξαφνικά, του
ρίχνει ένα δυνατό χτύπημα και σκύβει το κεφάλι. H σκηνή δεν κρατάει πάνω από
ένα λεπτό, φαίνεται πως ξαφνικά θυμάται την παρουσία μου. Ανασηκώνει το
κεφάλι, πιέζει πάλι τα μαλλιά της με τα δυο της χέρια και φωνάζει: «Ζηνοβία,
πετάξου αύριο στον μαστρο-Δημήτρη να του πεις να ‘ρθει να φτιάξει την
τηλεόραση». Κι ύστερα στρέφεται προς το μέρος μου, μου χαμογελάει λυπημένα και
σπρώχνει το καρότσι προς την κρεβατοκάμαρα. «Μη στενοχωριέσαι Ισμήνη μου», μου
‘ρχεται να της πω, «αυτά έχει η ζωή. Άλλο έργο ετοιμάζεσαι να δεις και άλλο
βλέπεις τελικά. Δεν υπάρχουν προγραμματισμένες αναμεταδόσεις όπως στην
τηλεόραση. Μην το φοβάσαι πια το αναπάντεχο και άσε με επιτέλους να σου
ανακατέψω λίγο τα μαλλιά». Μα δεν μπορώ. Ίσως γι’ αυτό, τελικά, να γράφω σε
σένα όλα αυτά τα γράμματα. Για να σου πω κάποια πράγματα που ίσως τώρα δεν τα
περιμένεις καν, αργότερα όμως θα τα αναζητήσεις. Και θα κακίζεις τον εαυτό σου
που δεν είχες το μυαλό να με ρωτήσεις τότε που μπορούσες και θα κακίζεις κι
εμένα που έφυγα έτσι μέσα στη σιωπή. Μονόλογο, βέβαια, θα κάνω, το ξέρω, και
δεν είναι το ίδιο όπως όταν λέγονται τα πράγματα πρόσωπο με πρόσωπο και
αγγίζονται τα χέρια και συνομιλούν ξεχωριστά τα μάτια. Αχ! εκείνο το βλέμμα
σου, Ελένη μου, βλέμμα βελούδινο, μικρού ελαφιού, βλέμμα υγρό, βαθύ, χαμένο σε
θάλασσες μελιές που ολοένα ταξιδεύει. «Σοφό πουλί» σε έλεγε ο θείος
Χαράλαμπος, θυμάσαι; Από μικρή, σκυμμένη στα βιβλία σου ώρες ολόκληρες… Και
κείνο το βλέμμα σου που στεκόταν ξαφνικά πάνω σε ένα αντικείμενο σαν να ‘σουν
μόνιμα απορροφημένη από κάτι άλλο, κάτι που βρισκόταν πάντα πίσω από κείνο που
κοίταζες. Σαν να κοντοστεκόσουν σε κάτι που είχε περισσότερη βαρύτητα το οποίο
μόνο το δικό σου μάτι μπορούσε να ζυγιάσει. Πρόσεξε, κόρη μου, η γητειά της
γνώσης που μένει σφαλισμένη στα βιβλία είναι φαρμάκι. Μην κλείσεις τις
φτερούγες σου για να τρυπώσεις εκεί μέσα. Ποιος μιλάει, θα μου πεις… Εγώ,
που στη ζωή μου λέξη δεν είπα σε κανέναν πέρα από τα απαραίτητα. Μουγγός
σύζυγος, μουγγός πατέρας. Ποιος ξέρει, ίσως γι’ αυτό ο Θεός να μου πήρε τη
λαλιά, και που την είχα τι την έκανα; Τίποτα. Και αν την είχα ακόμη, ίσως και
να μην σου ‘γραφα τίποτα απ’ όλα αυτά.

Κουράστηκα, παιδί μου, και το φως που πέφτει δεν βοηθά πια τα μάτια μου. Ακούω
τη Ζηνοβία να ετοιμάζει τον δίσκο με το χαμομήλι μου. Όπου να ‘ναι θα
καταφθάσει. Συγχώρεσέ με αν σε κούρασα με τα κολλυβογράμματά μου και την
πολυλογία μου. Πολλά ήθελα να πω και στην πορεία το στυλό ξεστράτισε σε άλλα.
Έτσι είναι οι γέροι άνθρωποι, Ελένη μου, ο χρόνος ένα κουβάρι στο μυαλό τους,
το πριν, το μετά, το χτες, το αύριο, τα μικρά και τα μεγάλα, όλα στην πρώτη
γραμμή, όλα το ίδιο φωτισμένα.

Σε φιλώ

Ο πατέρας σου