Οι Mούσες έστησαν χορό

Θραύσμα ερυθρόμορφου αμφορέα με κιθαριστή (500-490 π.X), Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Αυλοί, λύρες και κρόταλα, η σάλπιγγα, τα σείστρα (οι σημερινές μερένγκες), τα
τύμπανα, η πανδουρίς (πρόγονος του λαούτου), η κιθάρα, η σύριγγα (μια δέσμη
αυλών), αλλά και η ύδραυλις, πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου, είναι όλα
μουσικά όργανα που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι. Ελάχιστα δείγματα σώθηκαν έως
τις ημέρες μας – διάσπαρτα και απρόσιτα σε τριάντα πέντε μουσεία και
αρχαιολογικές αποθήκες – και είναι πρώτη φορά που πολλά από αυτά τα αρχαία
όργανα παρουσιάζονται συγκεντρωμένα σε μια θεματική έκθεση της αρχαιότητας,
που ξεκινά από το 5000 π.X. και φθάνει έως το τέλος της αρχαιότητας.

«Από ιστορική άποψη στην Ελλάδα η διδασκαλία της μουσικής μάλλον προηγείται
της διδασκαλίας των γραμμάτων», σημειώνει στον πρόλογο του καταλόγου της
έκθεσης «Μουσών Δώρα. Μουσικοί και χορευτικοί απόηχοι από την Αρχαία Ελλάδα» η
συντονίστριά της, διευθύντρια Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών
Προγραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού, Μαρία Πάντου. «Κάθε ελεύθερος πολίτης
θεωρούσε βάση της εκπαίδευσής του την εκμάθηση κάποιου μουσικού οργάνου».

Το αρχαιότερο: Ένας αυλός από κόκαλο, ηλικίας 7.000 ετών, της
Νεολιθικής Εποχής, από την Κοζάνη είναι το παλαιότερο έκθεμα και χρονολογείται
μεταξύ του 5400 – 4500 π.X. Όχι τυχαία, αφού ο αυλός – που εθεωρείτο εφεύρεση
της θεάς Αθηνάς – είναι και το αρχαιότερο μουσικό όργανο και το πιο
διαδεδομένο.

H πρώτη γραπτή αναφορά σε μουσικούς – τους λυριστές – χρονολογείται στο
1250 π.X. Έρχεται από τη Θήβα της Μυκηναϊκής Εποχής και είναι καταχωρημένη σ’
ένα αρχείο από πήλινες πινακίδες, έναν κατάλογο ανδρών που δηλώνονται με το
όνομα και το επάγγελμά τους σε γραμμική γραφή B.

Μοναδικό εύρημα: H χάλκινη σάλπιγγα που βρέθηκε σε τάφο του 4ου αι.
π.X., σε οικόπεδο της Λαμίας, πλάι στα άλλα κτερίσματα του άγνωστου σαλπιστή.

Χοροί: Ανοιχτοί και κυκλικοί, ατομικοί και ομαδικοί, ήρεμοι,
τελετουργικοί ή ενθουσιώδεις και ξέφρενοι, ανδρικοί, γυναικείοι ή μεικτοί, οι
χοροί της ειρήνης και του πολέμου με τη συνοδεία μουσικών δίνουν και παίρνουν
σε κάθε εκδήλωση της δημόσιας ή της ιδιωτικής ζωής. Από τη γέννηση έως τον
θάνατο. Αποτυπώνονται σε όλα τα υλικά, ακόμη και σε χρυσά διαδήματα.

Οι θεοί και οι ήρωες: Ο Απόλλων με τη λύρα – που ήταν εφεύρεση του Ερμή
-, ο τραγοπόδαρος Πάνας με τη σύριγγα που οδηγεί τον χορό των Νυμφών, ο
ρυθμικός χορός των Χαρίτων που κρατούνται από τον καρπό, η θεά Κυβέλη με τα
τύμπανα, αλλά και ο Ηρακλής και ο Διόνυσος εκπροσωπούνται με ολόσωμα αγάλματα,
ανάγλυφα, παραστάσεις αγγείων. Αντιπροσωπεύουν τους θεούς προστάτες της
μουσικής και του χορού.

INFO

Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη. Τηλ. 210-7282.000).
Διάρκεια έως 15 Σεπτεμβρίου, καθημερινά 10 π.μ. – 6 μ.μ. Είσοδος 5 ευρώ.